ءبئزدئث ةلدةرئمئزدئث كوش باسشئلارئ اراسئنداعئ جوعارعئ دةثگةيدةگئ ءجيئ كةزدةسؤلةر قازاقستان مةن قئتايدئث وزدةرئن ذزاق مةرزئمدئ ستراتةگيالئق ارئپتةس رةتئندة كورةتئندئگئن بئلدئرةدئ - قايرات كةلئمبةتوأ

قازاقپارات /رؤسلان سئزدئق/ - قازاقستان رةسپؤبليكاسئنئث پرةزيدةنتئ نذرسذلتان نازاربايةأتئث شاقئرؤئمةن ق ح ر ءتوراعاسئ حؤ جينتاؤ ماؤسئمنئث 11-12-سئ كذندةرئ قازاقستانعا مةملةكةتتئك ساپارمةن كةلةدئ
None
None

بذل وقيعا ماثئزدئ، ويتكةنئ قئتاي سئندئ الئپ ةلدئث كوشباسشئسئ ءبئزدئث رةسپؤبليكاعا سوثعئ 6 ايدئث ئشئندة 2- رةت كةلگةلئ وتئر. بذل ءبئزدئث ةلدةردئث وزدةرئن ذزاق مةرزئمدئ ستراتةگيالئق ارئپتةس رةتئندة كورةتئندئگئن بئلدئرةدئ. وسئ جانة باسقا دا ماسةلةلةر توثئرةگئندة قازاقپارات تئلشئسئنة «سامذرئق-قازئنا» ذ ا ق باسقارماسئنئث ءتوراعاسئ قايرات كةلئمبةتوأ اثگئمةلةدئ.

- ءسئز قازئرگئ كةزةثدةگئ قازاقستان مةن قئتاي اراسئنداعئ ةكونوميكالئق ئنتئماقتاستئق دةثگةيئن قالاي باعالايسئز؟

- ءبئزدئث ةلدةردئث كوشباسشئلارئ اراسئنداعئ جوعارعئ دةثگةيدةگئ ءجيئ كةزدةسؤلةر قازاقستان مةن قئتايدئث وزدةرئن ذزاق مةرزئمدئ ستراتةگيالئق ارئپتةس رةتئندة كورةتئندئگئن بئلدئرةدئ. 2009 جئلئ ساؤئردة ق ر پرةزيدةنتئ ن.نازاربايةأتئث ق ح ر-عا ساپارئ بارئسئندا نةسية جةلئسئ تؤرالئ كةلئسئمگة قول جةتكئزئلدئ. بولئنگةن 10 ميلليارد ا ق ش دوللارئنئث 5 ميللياردئ مذناي-گاز سةكتورئنا ارنالعان. بذل جةلئ بويئنشا بذگئنگئ جاعداي مئناداي.

«قازمذنايگاز» ذ ك» ا ق كومپانياسئمةن قئتايدئث CNPC كومپاني-ياسئ «ماثعئستاؤمذنايگاز» ا ق-دا ستراتةگيي-الئق ارئپتةسكة اينالدئ. وسئنئث ارقاسئندا كاسئپورئننئث 50 پايئز اكسياسئ جةكة سةكتوردان مةملةكةتتئث قاراماعئنا ءوتتئ، دةگةنمةن سونئمةن بئرگة قئتايلئق كومپانيانئث ذلةسئ ءوستئ. بذل قازاقستاندئق جانة قئتايلئق مذناي كومپانيالاردئث اراسئندا اتالعان سالاداعئ ذزاق مةرزئمدئ سةنئمدئكتئ دالةلدةي تذسةدئ.

ةكئنشئدةن، «تذرئكمةنستان-وزبةكستان-قازاقستان-قئتاي» ةكسپورتتئق تارماعئن جالعاستئراتئن بةينةؤ-بوزوي-شئمكةنت گاز قذبئرئنئث قذرئلئستارئ ءذشئن قاجةتتئ بارلئق دايئندئق قذجاتتارئ اياقتالدئ. بذل قئتاي ءذشئن قازاقستان مذناي جانة گاز تاسئمالداؤ سالاسئندا ستراتةگيالئق ارئپتةس بولادئ دةگةن ءسوز. ال بذل وتة ماثئزدئ سةنئمدئ قارئم-قاتئناس، ويتكةنئ ءبئز ةنةرگيا رةسؤرستارئن جانة باسقا دا شيكئزات رةسؤرستارئنئث تابيعي جةتكئزؤشئسئ بولئپ تابئلامئز.

ةكئنشئ، 5 ميلليارد ا ق ش دوللارئ ةلدئث بارلئق ءيندؤستريالئق كةشةنئن تةحنولوگيالئق جاثارتؤعا باعئتتالعان. حؤ جينتاؤدئث جةلتوقسانداعئ ساپارئ اياسئندا اتئراؤ مذناي وثدةؤ زاؤئتئن جاثارتؤ تؤرالئ كةلئسئمگة (1 ميلليارد ا ق ش دوللارئنان استام) قول قويئلدئ. بذگئنگئ تاثدا بارلئق دايئندئق قذجاتتارئ، ساراپتامالار الئندئ جانة تاياؤ ارالئقتا قئتايدئث Sinopec كومپانياسئمةن بئرلةسئپ اتالعان جوبانئ جذزةگة اسئرؤ باستالادئ.

ش م و ز-دئ جاثارتؤ بويئنشا ةكئنشئ جوبا «قازمذنايگاز» ذك» اق مةن CNPC اراسئندا كةلةسئ جئلعا دايئندالؤدا، ءبئز وسئ 5 ميلليارد دوللاردئث ءبئر بولئگئنة يةك ارتئپ وتئرمئز.

ءذشئنشئ جوبا، مذناي حيمياسئ جانة مذناي وثدةؤ سالاسئندا - CITIC-پةن «قازمذنايگاز» ذك» اق-ئث بئرئگؤئمةن بيتؤم زاؤئتئنئث قذرئلئسئ. ماؤسئمنئث 3-4-ئ كذندةرئ الماتئدا وتكةن ينأةستيسيالئق سامميت بارئسئندا «قازمذنايگاز» ذك» اق پةن CITIC اراسئندا، سونداي-اق وسئ زاؤئتتئث قذرئلئسئن جذزةگة اسئراتئن سايكةسئنشة باس مةردئگةرمةن ارادا كةلئسئمگة قول قويئلدئ.

ةگةر وسئعان قذنئ 1 ميلليارد ا ق ش دوللارئنان اساتئن اتئراؤ گاز-حيميا كةشةنئنة ئقپالداستئرئلعان قئتايلئق Sinopec كومپانياسئنئث «سامذرئق-قازئنا» ذ ا ق قذرامئندا بئرگة باسقاراتئن «بئرئككةن حيميا كومپانياسئ» ج ش س-نئث قذرئلئسئ جوباسئن قوسساق، وندا ءئس جذزئندة جوعارئدا اتالعان بارلئق جوبالارعا نةگئزگئ سوما كةيئنگة ساقتالئپ وتئر.

مذناي وثدةؤ، مذناي حيمياسئ، حيميا سالاسئمةن قاتار مةتاللؤرگياعا دا كوثئل بولئنؤدة. قازئرگئ ؤاقئتتا اقتوبة جاثا بؤئن مةتاللؤرگيالئق زاؤئتئ بويئنشا قذجاتتار ازئرلةنؤدة. سونئمةن قاتار اعئمداعئ جئلئ ماؤسئمنئث 25-ئندة پاألودار وبلئسئندا باستاپقئ اليؤمينيي ءوندئرؤ زاؤئتئ ئسكة قوسئلادئ. ماؤسئم ايئندا بوزشاكول مئس كةنئن وثدةؤ باستالادئ، سونئمةن قاتار «قازاقمئس» كومپانياسئ «بوزشاكولدة» جانة باسقا دا كةن ورئندارئندا ينأةستيسيالئق نةسية جةلئسئ اياسئندا قئتاي دامؤ بانكئنئث «سامذرئق-قازئنا» قورئنا بةرگةن 2،7 ميلليارد دوللارئ پايدالانئلادئ.

ةكونوميكانئث نةگئزگئ ءداستذرلئ سةكتورلارئ، ياعني مذناي، گاز، تاؤ-كةن مةتاللؤرگيالئق سالالار قازاقستاننئث جاثا مذناي وثدةيتئن، مذناي حيمياسئ، حيميالئق جانة مةتاللؤرگيالئق ونةركاسئپتةرئن قذرؤعا مذمكئندئك بةرةدئ.

مئنة، بذل مةملةكةت باسشئسئنئث قازاقستان حالقئنا ارنالعان جولداؤئندا ايتئلعان 2020 جئلعا دةيئنگئ ستراتةگيالئق جوسپارداعئ جانة ذدةمةلئ ءيندؤستريالئق-يننوأاسيالئق دامؤ باعدارلاماسئنداعئ ةكونوميكانئ ءارتاراپتاندئرؤ دةگةن وسئ.

- ءسئزدئث قئتايعا وسئ جولعئ جذمئس ساپارئثئزدئث نةگئزگئ قورئتئندئسئ قانداي؟

- ساپار اتوم ونةركاسئبئ سالاسئنداعئ جوعارئ دةثگةيدةگئ كةزدةسؤلةر الدئنداعئ كةثةسكة ارنالدئ. تابيعي ءئرئ ؤران جةتكئزؤشئلةردئث ءبئرئ رةتئندة «قازاتومونةركاسئپ» كومپانياسئ تابيعي ؤراندئ جةتكئزؤشئلةر بويئنشا قارئم-قاتئناستئ قالئپتاستئرعان قئتايدئث CGNPC جانةCNNC كومپانيالارئمةن ءبئرازدان بةرئ بةلسةندئ بئرلةسئپ ارةكةت جاساؤدا. وسئ ساپار اياسئندا العاش رةت ءبئز بذدان دا ذزاقمةرزئمدئ ءارئ ستراتةگيالئق ارئپتةستئك ماسةلةسئن كوتةرة باستايمئز. تةك قانا تابيعي ؤراندئ ساتؤ، قازاقستان اؤماعئندا بئرلةسئپ ءوندئرؤ عانا ةمةس، سونئمةن بئرگة قازاقستان اؤماعئندا وتئن تابلةتكالارئن جانة قذراستئرؤ ءوندئرئسئ بويئنشا بئرلةسكةن كاسئپورئن قذرؤ مذمكئندئگئن، ياعني «داؤنستريمدةر» قذرؤ مذمكئندئگئن قاراستئرامئز. جوعارئ دةثگةيدةگئ مذنداي تذسئنئك بذل كومپانيالاردا قازئردئث وزئندة بار.

از ؤاقئتتئث ئشئندة اتوم سالاسئنداعئ ئنتئماقتاستئقتاعئ ستراتةگيالئق مذددةلةردئ، بئلايشا ايتقاندا، بذل رةسؤرستاردئ جةتكئزؤدئ مذناي-گاز سالاسئنداعئ ئنتئماقتاستئقپةن سالئستئرؤعا بولادئ. شئن مانئندة قئتايدئث 23 اتوم رةاكتورئن قذرؤ بويئنشا ءورشئل جوسپارئ، ذزاق مةرزئمدة 100 اتوم رةاكتورئنا جةتكئزؤ جوسپارئ بار. ولاردئث بارلئعئ تذراقتئ جانة ذزاقمةرزئمدئ وتئن جةتكئزئلئمئن قاجةتسئنةدئ جانة بذل ورايدا قازاقستان مةن قئتاي شئنايئ ءارئ ءوزارا ءبئر-ءبئرئن تولئقتئراتئن ارئپتةس بولئپ تابئلادئ.

مةملةكةت باسشئسئ ءبئر جاعئنان قازاقستاننئث مذناي، گاز، ؤران، مةتالل سالاسئنداعئ ةنةرگيا رةسؤرستارئن سةنئمدئ جةتكئزؤشئ بولئپ تابئلاتئندئعئن ءتذسئنئپ، ةكئنشئ جاعئنان ءوزئنئث ءوزارا قارئم-قاتئناستارئندا اؤئس-ءتذيئس تةك قارجئلاي رةسؤرستارمةن عانا ةمةس، سونئمةن بئرگة جاثا تةحنولوگيالار، قذرال-جابدئقتار، نوؤ-حاؤ توثئرةگئندة بولؤئ قاجةتتئگئنة باعئتتالعان وتة ناقتئ ساياساتئن قذرؤدا. سوندئقتان ءبئز قازاقستاندا جاثا ءيندؤستريا قذرئلؤئ ءذشئن قئتايلئق مذناي، ؤران جانة تةلةكوممؤنيكاسيالئق كومپانيالارمةن بةلسةندئ ئنتئماقتاسامئز.

- قازئرگئ ؤاقئتتا ةلئمئزدة قئتاي ةكسپانسياسئ جانة قازاقستان ةكونوميكاسئندا قئتايدئث كئرئگؤئنئث وسؤئنة بايلانئستئ كوپتةگةن اثگئمةلةر ءجذر.

- ارينة قوعامدا وسئ تاقئرئپقا بايلانئستئ «قازاقستاندا قئتايدئث قاتئسؤئ تئم ارتئق ةمةس پة» دةگةن الئپ-قاشپا اثگئمة كوپ. سالئستئرؤ ءذشئن اتاپ وتكئم كةلةدئ، 2009 جئلعا دةيئن ق د ب پةن ق م ب (قئتاي مةملةكةتتئك بانكئ) اراسئنداعئ كولةم 100 ميلليون دوللار دةثگةيئندة بولاتئن، ةث ذلكةن زايةم مويناق سةس-ئنة بةرئلدئ. 2009 جئلئ 13 ميلليارد ا ق ش دوللارئ قازاقستان كذردةلئ قارجئلئق داعدارئسقا تاپ بولعان مةزةتتة تارتئلدئ.

بئرئنشئدةن، قئتاي داعدارئس جئلدارئندا ءوزئن سةنئمدئ ارئپتةس رةتئندة كورسةتة ءبئلدئ جانة ذزاقمةرزئمدئ قارئم-قاتئناستارعا عانا ةمةس، سونئمةن قاتار بذل رةسؤرستاردئ قايتارؤعا ءبئزدئث قارجئلئق الةؤةتئمئزگة دة سةندئ. ةكئنشئدةن، قازاقستان قارجئ داعدارئسئ كةزئندة ؤاقئت جوعالتقان جوق. كةرئسئنشة قيئن قارجئلئق كةزةثدة سةرپئندئ جوبالار مةن ولاردئث جذزةگة اسئرئلؤئنا مذمكئندئك جاسادئ. مةملةكةت باسشئسئ ماؤسئمنئث 3-4-ئ كذندةرئ وتكةن كةزدةسؤدة شةتةلدئك ينأةستورلارعا قازاقستاننئث داعدارئستئث قاؤئپتئ فازاسئنان وتكةنئن ءمالئم ةتتئ.

ارينة، الةمدئك قارجئ داعدارئسئندا ءالئ دة بارلئعئ تذسئنئكتئ ةمةس، دةگةنمةن قازاقستان ءئرئ ءذش بانكتئ ب ت ا، اليانس بانكتئ جانة تةمئر-بانكتئ ءساتتئ قايتا قذرئلئمداؤدان وتكئزدئ. تولئعئمةن العاندا 11 ميللياردتان استام قارجئ ةسةپتةن شئعارئلدئ، ءبئراق ةث باستئسئ حالئقتئث بانك جذيةسئنة سةنئمئن، تذراقتئلئعئن ساقتاپ قالا الدئق. ب ت ا-نئ قايتا قذرئلئمداؤ حالئقارالئق ساراپشئلار تاراپئنان ةث ذزدئك قايتا قذرئلئمداؤ رةتئندة مويئندالدئ. تولئعئمةن العاندا قازاقستان تاجئريبةسئنة بذكئل الةمدة، اسئرةسة جاثا داعدارئستار اؤقئمئندا ةؤروپالئق ةلدةر قئزئعؤشئلئق تانئتئپ وتئر. ةكئنشئ جاعئنان ءبئز ؤاقئت جوعالتقان جوقپئز جانة ءيندؤستريالئق سةكئرئسكة قؤاتتئ دايئنداما قذردئق جانة بئزدة جاثارتئلعان مذناي وثدةؤ زاؤئتئ بولادئ، جاثا گاز-حيميالئق كةشةن، مةتاللؤرگيالئق زاؤئت سالئناتئن بولدئ، دةمةك ءبئز مةملةكةت باسشئسئ ايتقان جولمةن دذرئس ءجذرئپ كةلةمئز.

قازاقستاندا ءارتاراپتاندئرؤدئث ةكئ ذلگئسئ جذزةگة اسئرئلؤدا. ءبئرئنشئسئ - ءداستذرلئ سةكتورعا، ياعني مذناي مةن گازدان مذناي حيمياسئن، كةن رؤداسئنان مةتاللؤرگيا قذرؤعا نةگئزدةلگةن، ءارتاراپتاندئرؤدئث ةكئنشئسئ ذلگئسئ - وندةؤشئ كاسئپورئنداردئث جاثا سالالارئن قذرؤ.

قئتاي تابيعي رةسؤرستارعا، ةنةرگيا رةسؤرستارئن، سونئمةن قاتار جوعارعئ شةكتئ جانة قايتا وثدةؤ ونئمدةرئن قاجةتسئنةدئ. دةگةنمةن بذل نارئقتا ءبئزدئث كةرةگئمئز بولاتئنئنا كةپئل ةمةس. بذل ذزاقمةرزئمدئ ءوزارا قارئم-قاتئناستاردئث ماسةلةسئ جانة ءدال قازئر ولار ورنئعؤ ذستئندة. سوندئقتان مةنئث كوزقاراسئمشا، بذل تاقئرئپتئ جةلپئلدةتة بةرؤ ارتئق. ءبئز كةرئسئنشة ءوزئمئزدئث بئرةگةيلئگئمئزدئ، ءبئزدئث ءوزارا ءبئر-ءبئرئمئزدئ تولئقتئراتئندئعئمئزدئ نئق دالةلدةؤئمئز كةرةك.

ةندةشة، تاياؤ ؤاقئتتا الةمدئك ةكونوميكانئث ءئرئ درايأةرئ كئم بولادئ دةپ ساؤال قويئپ كورةيئك. ءبئزدئث بارلئعئمئز الةمدئك ةكونوميكا تئرةكتةرئ ذشتئگئنئث ءبئرئ قئتاي بولاتئندئعئن تذسئنةمئز. ول الةمنئث ازيالئق بولئگئنئث نةگئزگئ لوكوموتيأئ ءارئ موتورئ بولادئ. سوندئقتان قازاقستاننئث بذعان قاتئسؤئ قاجةت جانة ءبئز دذرئس جولدئ تاثدادئق. بذعان ةلدةر اراسئنداعئ، كوشباسشئلار اراسئنداعئ ستراتةگيالئق ءوزارا قارئم-قاتئناس كؤا. بئزدة ساياسي، ةكونوميكالئق جانة مادةني سالالاردا ئنتئماقتاسؤدئث ذلكةن بولاشاعئ بار دةپ سانايمئن. ءبئز -تاريحي كورشئمئز جانة قازاقستانعا ءوزئن ءارتاراپتاندئرؤدئ كةث قذلاشپةن ورئستةتؤ ءذشئن وراسان زور ةكونوميكانئث قؤاتئن پايدالانؤدئث ذلكةن مذمكئندئگئنئث ءساتئ ءتذسئپ وتئر.

- اثگئمةثئزگة راحمةت!

سوڭعى جاڭالىقتار