مارسةكوأ رايئمجان - «الاش» پارتياسئ مةن «الاشوردا» ذكئمةتئنئث مذشةسئ، قازاقتان شئققان العاشقئ ادأوكاتتاردئث ءبئرئ
بذرئنعئ سةمةي وبلئسئ وسكةمةن ؤةزئنئث ايئرتاؤ بولئسئندا (قازئرگئ شئعئس قازاقستان وبلئسئنئث ذلان اؤدانئ) داؤلةتتئ وتباسئندا دذنيةگة كةلگةن. ؤةزدئك ورئس-قازاق مةكتةبئندة ساؤاتئن اشقاننان كةيئن ومبئ قالاسئنئث كلاسسيكالئق گيمنازيياسئنا وقؤعا ءتذسئپ، ونئ 1897 جئلئ ويداعئداي ءبئتئرئپ شئعادئ. سول جئلئ سانكت-پةتةربورداعئ ئيمپةراتور ؤنيأةرسيتةتئنئث زاث فاكؤلتةتئنة وقؤعا ءتذسئپ، قوعامدئق جذمئستارعا بةلسةنة ارالاسئپ، ءوزئ سياقتئ ءبئلئم ئزدةپ كةلگةن قازاق جاستارئمةن قويان-قولتئق ارالاسادئ. ج.اقبايةأپةن بئرگة ستؤدةنتتئك جةرلةستةر ذيئمئن قذرئپ، ةلدة بولئپ جاتقان ساياسي، الةؤمةتتئك جاعدايلاردئ قاداعالاپ، ماجئلئستةرئندة تالقئلاپ وتئرعان. جاعدايلارئ ناشار قازاق ستؤدةنتتةرئنة قاراجاتپةن كومةكتةسؤ ماسةلةسئن دة قولعا الادئ. 1898 جئلئ اقپان-ناؤرئز ايلارئندا بولعان ستؤدةنتتئك قوزعالئسقا قاتئسقانئ ءذشئن قارا تئزئمگة ءئلئنئپ، وقؤدان شئعارئلادئ. ارئزدانئپ ءجذرئپ، ذلكةن قيئندئقتارمةن قايتادان ؤنيأةرسيتةتكة قابئلدانئپ، ونئ 1902 جئلئ تامامدايدئ. 1902 جئلئ جةلتوقساننئث 22-ئنةن 1911 جئلعا دةيئن ورئس گةوگرافيالئق قوعامئنئث باتئس ءسئبئر ءبولئمئ سةمةي بولئمشةسئنئث مذشة-قئزمةتكةرئ بولئپ، 1903 جئلئ ناؤرئزدئث 30-ئندا قوعام بولئمشةسئنئث ماجئلئسئندة قازاق ولكةسئندةگئ باسقارؤ ئسئنة، وبلئستئق سوتتار مةن ستارشئنداردئ سايلاؤعا قاتئستئ «و أئبورنوم ناچالة ؤ كيرگيزوأ» دةگةن تاقئرئپتا بايانداما جاسايدئ.
ر.مارسةكوأ 1902 جئلدان 1908 جئلعا دةيئن سةمةي وكرؤگتئك سوتئنئث كومةكشئسئ قئزمةتئن اتقارئپ، ال 1908 جئلئ ومبئ سوت پالاتاسئنئث شاقئرؤئمةن كةلئپ، 1912 جئلعا دةيئن ادأوكاتؤرا سالاسئندا قئزمةت ئستةيدئ. 1912 جئلئ سةمةيگة قايتا ورالئپ، ادأوكاتتئق قئزمةتئن جالعاستئرادئ. جةر داؤئ، مال، جةسئر داؤئن، جةر ولشةؤشئلةرگة قارسئلئق، ورئس پةن قازاق اراسئنداعئ كيكئلجئثدةرگة قاتئستئ ئستةردئ شةشئپ، جازئقسئز بولعاندارعا ارا ءتذسئپ وتئردئ. 1915 جئلئ اقپاننئث 13-ئندة سةمةيدةگئ ساؤداگةرلةر كلؤبئندا نازيپا مةن نذرعالي قذلجانوأتارمةن بئرگة اؤرؤحانادا جاتقان قازاق جارالئلارئ مةن مذقتاج وقؤشئلارعا جاردةم رةتئندة ادةبي كةش ذيئمداستئرئپ، قازاق ادةبيةتئ جايئندا بايانداما جاسايدئ. 1917 جئلئ ساؤئردئث 27-سئ مةن مامئردئث 7-سئ ارالئعئندا وتكةن سةمةي وبلئستئق سيةزئنة باسشئلئق ةتةدئ. 1917 جئلئ ماؤسئمنئث 15-ئنةن باستاپ جارئق كورگةن «سارئ ارقا» گازةتئنئث رةداكتورلئق قئزمةتئن الاش قايراتكةرلةرئ حالةل عابباس ذلئ، يمام الئمبةك ذلئمةن كةزةكتةسة اتقاردئ. «الاش» پارتياسئنا مذشة بولئپ، الاشوردا ذكئمةتئن قذرؤعا اتسالئستئ. «سارئ ارقا» گازةتئنة الاش قوزعالئسئ تؤرالئ حابارلارئن، الاشوردا ذكئمةتئنئث قاؤلئ-قارارلارئن، قذجاتتارئن جاريالايدئ. وسئ جئلئ قئركذيةكتئث 15-18-ئ ارالئعئندا سةمةي وبلئستئق قازاق سيةزئنة باسشئلئق جاساپ، ءبئرئنشئ قازاق سيةزئنئث شةشئمدةرئ مةن نذسقاؤلارئن جذزةگة اسئرؤ ماسةلةلةرئن تالقئلايدئ.
قازان توثكةرئسئنةن كةيئن سةمةي وبلئستئق قازاق كوميتةتئنئث ءتوراعاسئ جانة وبلئستئق اتقارؤ كوميتةتئنئث مذشةسئ بولئپ سايلاندئ. سونئمةن قاتار ول سةمةي قالاسئندا جاثادان قذرئلعان وبلئستئق ؤاقئتشا قازاق سوتئنئث ءتوراعاسئ قئزمةتئن قوسا اتقاردئ. 1918 جئلئ قاثتاردئث 17-سئ مةن 1919 جئلئ ماؤسئمنئث 23-ئ ارالئعئنا دةيئن سةمةي وبلئستئق جةر باسقارماسئنئث ءتوراعاسئ قئزمةتئن اتقاردئ. بذل قئزمةتتة ءجذرئپ حاتشئلئق، اكئمشئلئك جانة تذرمة ئستةرئنة باسشئلئق جاسادئ. 1918 جئلدئث جازئندا الاشوردا باسشئلارئ ا.بايتذرسئنوأ، م.دؤلاتوأ باسقارعان 5 ادامدئق دةلةگاسيا قذرامئندا بولئپ، 1916-1917 جئلدارئ تولاسسئز بذلئنشئلئكتةر قذربانئنا اينالئپ قيئر قونئپ، شةت جايلاپ كةتكةن قازاقتارئث تاعدئرئنا اراشا تذسؤگة جانة جاس الاشوردا ذكئمةتئنئث اتئنان كومةك سذراي قئتايعا باردئ. شاؤةشةك قالاسئنداعئ رةسةي كونسؤلدئعئ ارقئلئ بولشةأيكتةرگة قارسئ كذرةس جذرگئزؤ ءذشئن قئتاي ذكئمةتئنةن قارؤ-جاراق الؤ تؤرالئ كةلئسسوز جذرگئزؤگة قاتئستئ.
1918 جئلئ ماؤسئمنئث 25-ئندةگئ الاشوردا ذكئمةتئنئث «اسكةر پولكئن جاساقتاؤ» تؤرالئ شئعارعان زاثئنا سايكةس قازاق زيالئلارئمةن بئرگة الاش پولكئن جاساقتاؤعا اتسالئستئ. ميليسيا قاتارئنا ءار وبلئستان 30 بةن 35 ارالئعئنداعئ 30 ةرئكتئ ادام جيناؤ ءذشئن ؤةزدةردئ ارالادئ. وسئ جئلئ شئلدةنئث 13-ئندة الاشوردا ذكئمةتئنئث قازاقتان شئققان بولشةأيكتةردئ جازالاؤ ماقساتئندا قذرعان ةرةكشة قازاق سوتئ مةن تةرگةؤ كوميسسياسئنئث مذشةسئ بولدئ. ر.مارسةكوأ ازامات سوعئسئ جئلدارئندا جةرگئلئكتئ حالئقتئ ازئق-تذلئكپةن قامتاماسئز ةتؤ ءذشئن شالعايداعئ ألاديأوستوك قالاسئنا ساپار شةگئپ، وندا ورنالاسقان امةريكانئث «مةيةر» فيرماسئمةن شارتتاسئپ، سةمةي وبلئستئق زةمستأوسئنئث اتئنان 15 ميلليون سومنئث تاؤارئن جةرگئلئكتئ شيكئزاتقا ايئرباستاپ اكةلئپ، بذقارا حالئقتئ كذندةلئكتئ تذتئناتئن ةث قاجةتتئ دةگةن تاؤارلارمةن قامتاماسئز ةتتئ. 1922 جئلئ ر.مارسةكوأ سةمةي گؤبةرنيالئق اتقارؤ كوميتةتئنئث ئينسپةكتور-تةكسةرؤشئسئ قئزمةتئن اتقاردئ. وسئ جئلئ «ذلتشئل»، «بؤرجؤازياشئل» دةگةن ايئپتار تاعئلئپ، قؤدالانؤعا تذسكةننةن كةيئن قئتايعا قاشؤعا ءماجبذر بولدئ. ر.مارسةكوأتئث كةيئنگئ قئتايداعئ تاعدئرئ تؤرالئ دةرةكتةر از ساقتالعان جانة وندا قايشئلئقتار كوپ كةزدةسةدئ. كةي دةرةكتةردة 1937 جئلئ نكأد جةندةتتةرئمةن اؤئز جالاسقان قئتاي ذكئمةتئ تذتقئنعا الئپ، ولتئرگةن دةسة، ةكئنشئسئندة سةمةي تذرمةسئندة قازاعا ذشئراعان دةيدئ. ول 1899-1900 جئلدارئ «دالا ؤالاياتئ» گازةتئندة، ودان كةيئن شئققان «ايقاپ» جؤرنالئ مةن «قازاق»، «سارئ ارقا»، «الاش» سياقتئ گازةتتةرة قازاق حالقئنئث بئردةن-بئر شةشئمئن تاپپاعان جةر، ءتئل، ءدئن ماسةلةلةرئ مةن سايلاؤ، وقؤ-اعارتؤ جايئندا كولةمدئ ماقالالار جاريالاپ، كوپشئلئك تاقئسئنا سالئپ وتئردئ. وسئدان ءبئر عاسئر بذرئن جازئلسا دا بذل شئعارمالاردئث دةنئ ءالئ كذنگة دةيئن ءوزئنئث قذندئلئعئن جويعان جوق.
دةرةككوزدةرئ: تاريح عئلئمئنئث كانديداتئ، دوسةنت سأةتلانا سماعذلوأانئث «جذلدئز» جؤرنالئندا جارئق كورگةن ماقالاسئ قازاقستان ذلتتئق ةنسيكلوپةدياسئ، 6- توم