مالايسارئ باتئر

1700-1756 جئلدار) - ابئلاي حاننئث سةنئمدئ سةرئكتةرئنئث ءبئرئ، جوثعار شاپقئنشئلئعئنا قارسئ كذرةستة ةرةكشة كوزگة تذسكةن باتئر ءارئ ءبي. قازئرگئ پاألودار وبلئسئنئث اؤماعئندا دذنيةگة كةلگةن. ارعئن ئشئندةگئ باسةنتين رؤئنان شئققان
None
None

ونئث اكةسئ توقتاؤئل - باتئر، بالؤان، اناسئ ءمولدئر - قالماقتئث اتاقتئ نويانئنئث قئزئ، قارئنداسئ گاؤهار (قابانباي باتئردئث ايةلئ) - ةرلئگئ اثئزعا اينالعان قاهارمان قئز بولعان. مالايسارئ باتئر تؤرالئ دةرةكتةر العاش رةت شوقان ؤاليحانوأتئث جازبالارئندا كةزدةسةدئ. قازاقتئث ذلئ عالئمئنئث جازؤئنا قاراعاندا ابئلاي حان مالايسارئنئث باتئرلئعئن، اقئلئ مةن قايراتئن جوعارئ باعالاعان. شوقاننئث قولئندا بولعان قذندئ دةرةكتةردئث ءبئرئ جوثعار قونتايشئسئ قالدةن سةرةننئث مالايسارئ باتئرعا «تارحان» اتاعئن بةرؤ تؤرالئ جارلئعئ. «تارحان» اتاعئ كونةدةن كةلة جاتقان لاؤازئم، دارةجة، بذل اتاقتئث يةلةرئ الئم-سالئقتان بوساتئلادئ، اناؤ-مئناؤ ذساق قئلمئس بويئنشا تةك حان الدئندا عانا جاؤاپ بةرةتئن بولعان. بذل گراموتا قالماق تئلئندة «تودو بيچيگ» («توتة جازؤ» دةگةن ءسوز وسئدان شئعادئ) جازؤئمةن جازئلعان.

شةجئرة نذسقالارئنداعئ مالايسارئعا قاتئستئ ءبئرسئپئرا دةرةكتةر ءماشهذر ءجذسئپ جازبالارئندا كةزدةسةدئ. ول مالايسارئ باتئرعا قاتئستئ قئزئقتئ اثگئمةلةردئ قازاق باتئرلارئنا، ونئث ئشئندة ولجابايعا ارنالعان اثئزدار توپتاماسئندا كةلتئرةدئ. شةجئرةشئنئث ايتؤئنا قاراعاندا: «وسئ مالايسارئ ءوز زامانئندا ةپةتةيسئز ءئرئ، دوكةي باتئردئث ءبئرئ ةسةپتئ بولعان» - دةپ سؤرةتتةيدئ. مالايسارئعا قاتئستئ تاعئ ءبئر دةرةكتةر جاياؤ مذسا بايجانوأتئث قازاق ذلتتئق عئلئم اكادةمياسئ كئتاپحاناسئنئث سيرةك كةزدةسةتئن قولجازبالار بولئمئندةگئ «ابئلاي حاننئث 40 باتئرئمةن سارئ ارقانئ قالماق حانئ قالدان سةرةننةن تارتئپ العان ؤاقيعاسئ» دةگةن قولجازباسئندا كةزدةسةدئ. سونداي-اق، كةلةسئ اؤئز ةكئ ماعلذماتتار ХІХ عاسئردئث سوثئ مةن ХХ عاسئردئث باسئندا قازاق جةرئندة ولكةتانؤ ئسئمةن شذعئلدانعان ورئس زةرتتةؤشئلةرئنئث جازبالارئندا دا بار. ماسةلةن أ. نيكيتين «پامياتنيكي درةأنوستي كاركارالينسكوگو ؤةزدا» اتتئ ماقالاسئندا (1895 ج.) قارقارالئ تاؤلارئنداعئ تاستان قالانعان ءئرئ بةكئنئس جذيةسئن مالايسارئ اتئمةن بايلانئستئرادئ. مالايسارئ تؤرالئ دةرةكتةردئ وتكةن عاسئردئث 90-شئ جئلدارئ ةرتئس وثئرئنئث بةلگئلئ ولكةتانؤشئسئ جةثئس ماردانوأ جيناقتاي باستادئ. ةرتئس بويئندا قازاق شةجئرةسئن، ةپيكالئق جئرلارئن جاتقا ايتاتئن ادامدار از بولسا دا ولكةتانؤشئ تئنباي ئزدةنئپ، اؤئزشا دةرةكتةر مةن جازباشا ماتةريالداردئ ذشتاستئرا وتئرئپ مالايسارئ باتئرعا ارنالعان قئسقاشا ةتيؤدتةر جازدئ. ول «داؤا» شئعارماشئلئق بئرلةستئگئ جاريالاعان «قازاق حالقئنئث قاهارماندارئ» كئتابئنئث ءبئرئنشئ تومئندا جارئق كوردئ. مالايسارئ باتئر تؤرالئ گازةت ماقالالارئ 90- جئلداردان باستاپ جاريالانا باستادئ. ولاردئث ئشئندة 1991 جئلئ تامئز ايئندا «داؤا» گازةتئنئث بةتئندة جاريالانعان توپتامانئ ايتا كةتكةن ورئندئ. جوثعار الاتاؤئنئث باتئسئنداعئ التئنةمةل تاؤئنئث ءبئر سئلةمئنة، مالايسارئ باتئر ةسئمئ بةرئلگةن. مالايسارئ تاؤئنئث بوكتةرئن مةكةندةگةن اؤئل ازاماتتارئنئث باتئر ةسئمئن جادئندا ذستاپ، ذرپاقتان-ذرپاققا جةتكئزئپ كةلةدئ. مذنداعئ قاريالار اؤئلدئث جاستارئنا كوپتةگةن ذلاعاتتئ اثگئمةلةردئ ايتئپ وتئرادئ. الئس ساپارعا شئعاتئندارئ باتئردئث باسئنا ارنايئ كةلئپ دذعا وقيدئ. بذل جةردئث ماثئنان قاتتئ جذرؤگة بولمايدئ دةپ مالايسارئ باتئر جةرلةنگةن وبا تذسئنان جاياؤلاپ وتةدئ. مالايسارئ اؤئلئنئث ئرگةسئندةگئ بذلاق تا «مالايسارئ باستاؤئ» اتالادئ. 2006 جئلئ پاألودار وبلئسئنئث قئزئلجار ةلدئ-مةكةنئندة مالايسارئ اتئنداعئ مةشئت اشئلدئ. ال 2008 جئلئ پاألودار قالاسئنداعئ ج.ايماؤئتوأ اتئنداعئ قازاق مؤزئكالئق دراما تةاترئندا ج.ارتئقبايةأتئث «مالايسارئ» تاريحي دراماسئنئث پرةمةراسئ ءوتتئ.

دةرةككوزدةرئ: قازاقستان ذلتتئق ةنيكلوپةدياسئ، 6 توم ةكونوميكا عئلئمئنئث دوكتورئ ةرلان ارئننئث «مالايسارئ تارحان تورقالئ توي قارساثئنداعئ تولعانئس» اتتئ ماقالاسئ.

سوڭعى جاڭالىقتار