سامذرئق-قازئنا قورئ دامؤ ينستيتؤتتارئنئث باستئ ماقساتئ - ةكونوميكانئ ءارتاراپتاندئرؤعا ئقپال ةتةتئن جوبالاردئ قارجئلاندئرؤ - ب.ساركةيةأ
ةلدئث ذدةتئلگةن يندؤستريالئق-يننوأاسيالئق دامؤ باعدارلاماسئنئث 70 پايئزئ وسئ «سامذرئق-قازئنا» قذرامئنداعئ دامؤ ينستيتؤتتارئنئث كذشئمةن جذزةگة اسادئ.
ال دامؤ ينستيتؤتتارئ دةگةنئمئز نة جانة ولاردئث ةكونوميكاعا تيگئزةر اسةرئ قانداي دةگةن ساؤالدارعا «سامذرئق-قازئنا» ذلتتئق ءال-اؤقات قورئنئث قارجئ جانة دامؤ ينستيتؤتتارئن باسقارؤ جونئندةگئ ديرةكتورئ باقئتجان ساركةيةأ جاؤاپ بةرةدئ.
- باقئتجان قذرمانباي ذلئ، «سامذرئق-قازئنا» قورئنئث قذرامئندا «دامؤ ينستيتؤتتارئ» دةپ اتالاتئن كومپانيالاردئث بار ةكةنئنةن حاباردامئز، ءبئراق ولاردئث نةمةن اينالئساتئنئن تولئق بئلة بةرمةيمئز. ياعني، ولار نة ءذشئن قذرئلدئ؟ مذنداي ذلگئ باسقا ةلدةردة بار ما ؟
- ساؤالئثئزعا راحمةت. قازاقستاننئث دامؤ ينستيتؤتتارئن قذرؤ الةمدئك تاجئريبةدةن الئنعان. دامؤ ينستيتؤتتارئنئث نةگئزگئ ماقساتئ جةكة كاپيتالدئث وثاي جةتة قويمايتئن سالالارئنا ينأةستيسيالئق رةسؤرستاردئ جةتكئزؤ. الةمدئك تاجئربية بويئنشا، گةرمانيا، جاپونيا، قئتاي، وثتذستئك كورةيا سةكئلدئ ةلدةر دامؤ ينستيتؤتتارئن بانك، اگةنتتئك، كورپوراسيا، دامؤ قورلارئ كةيپئندة قذرعان. ولاردئث ماقساتئ - قوعامعا پايدالئ، ةكونوميكالئق وسئمگة اسةر ةتةتئن جوبالاردئ ذزاق مةرزئم ارالئعئندا قارجئلاندئرئپ، جاثا سالالاردئث دامؤئنا جاعداي جاساپ، الةؤمةتتئك ةكونوميكالئق ماسةلةلةردئ شةشؤ. قازاقستاندا ةلدئث 2001-2015 جئلدار ارالئعئنداعئ يندؤستريالئق- يننوأاسيالئق دامؤ ستراتةگياسئنا ساي 2003 جئلئ وسئ ينستيتؤتتار جذيةسئ قذرئلدئ. ال 2006 جئلئ دامؤ ينستيتؤتتارئن «قازئنا» ورنئقتئ دامؤ قورئ» اكسيونةرلئك قوعامئنئث قذرامئنا بئرئكتئرؤ جونئندة شةشئم قابئلدانسا، 2008 جئلئ «قازئنا» «سامذرئق» حولدينگئمةن بئرئگئپ، «سامذرئق-قازئنا» ذلتتئق ءال-اؤقات قورئ بولئپ قذرئلعانئ بارشاعا ايان.
«سامذرئق-قازئنا» قورئ قذرئلعان كةزدة ونئث قذرامئندا سةگئز دامؤ ينستيتؤتئ بولسا، قازئر ولاردئث سانئ بةسةؤ. ءبئرئنشئسئ «دامؤ» كاسئپكةرلئكتئ دامئتؤ قورئ - 1997 جئلئ قذرئلعان، ةكئنشئسئ قازاقستان دامؤ بانكئ (ق د ب) - 2001 جئلئ قذرئلعان، ءذشئنشئسئ قازاقستان ينأةستيسيالئق قورئ - 2003 جئلئ قذرئلعان، ءتورتئنشئسئ «Kazyna Capital Managment» (ك س م) - 2007 جئلئ قذرئلعان، بةسئنشئسئ ةكسپورتتئ جانة ينأةستيسيالاردئ ساقتاندئرؤدئث مةملةكةتئك كورپوراسياسئ - 2003 جئلئ قذرئلعان.
قالعان ءذش دامؤ ينستيتؤتئ - ذلتتئق يننوأاسيالئق قور، ينجينيرينگ جانة تةحنولوگيالار ترانسفةرتتةر ورتالئعئ مةن «KAZNEX» ةكسپورتتئ ذسئناتئن كورپوراسياسئ 2009 جئلدئث شئلدة ايئنان بةرئ يندؤستريا جانة ساؤدا مينيسترلئگئنة (قازئر يندؤستريا جانة يننوأاسيا مينيسترلئگئ) ءوتتئ.
- دامؤ ينستيتؤتتارئنئث ءارقايسئسئنئث مئندةتتةرئ ءارءتذرلئ مة، الدة بارئ ءبئر مئندةتتئ اتقارا بةرة مة ؟
- «سامذرئق-قازئنا» قورئ قذرامئنداعئ دامؤ ينستيتؤتتارئنئث باستئ ماقساتئ - ةكونوميكانئ ءارتاراپتاندئرؤعا ئقپال ةتةتئن جوبالاردئ قارجئلاندئرؤ. اسئرةسة ةكونوميكانئث ستراتةگيالئق سالالارئنداعئ شيكئزاتتئق تاؤةلدئلئكتئ كةمئتةتئن جوبالاردئث بولؤئنا كوپ كوثئل بولئنةدئ. ماسةلةن، قازاقستان دامؤ بانكئ - يندؤستريالئق جانة يننوأاسيالئق جوبالاردئ ذزاق مةرزئمدئ نةسيةلةؤمةن اينالئسادئ. ال قازاقستاننئث ينأةستيسيالئق قورئ - ينأةستيسيالئق جوبالاردئث كاپيتالئنا ةنؤ ارقئلئ (كاپيتالئنا ورتاقتاسئپ، قوسئمشا قارجئلاندئرؤ ارقئلئ) ولاردئ نةسيةلةيدئ. سونداي-اق «دامؤ» كاسئپكةرلئكتئ دامئتؤ قورئ - ورتا جانة شاعئن بيزنةسكة قارجئلئق جانة قارجئلئق ةمةس قولداؤ شارالارئن ذسئنادئ. ال ةكسپورتتئ ساقتاندئرؤدئث مةملةكةتئك كورپوراسياسئنا كةلةتئن بولساق، ول قازاقستاندئق ةكسپورتةرلاردئ ساياسي جانة كوممةرسيالئق قاتةردةن ساقتاندئرادئ. «Kazyna Capital Managеment» - بئرئككةن قورلار قذرئپ، ولاردئث كةيئننةن ينفراقذرئلئمدئق جوبالار مةن ورتا جانة شاعئن بيزنةس جوبالارئنا ينأةستيسيا قذيؤئنا ئقپال ةتةدئ. بذعان قوسا، قازاقستان دامؤ بانكئنئث «ق د ب ليزينگ» اتتئ ةنشئلةس كومپانياسئ بار، ول ليزينگتئ قارجئلاندئرؤمةن اينالئسادئ.
- وسئ دامؤ ينستيتؤتتارئنئث بذگئنگة دةيئن قول جةتكئزگةن اؤئز تولتئرئپ ايتارلئقتاي جةتئستئكتةرئ بار ما ؟
- دامؤ ينستيتؤتتارئنئث دةنئ ةلدئث يندؤستريالئق-يننوأاسيالئق دامؤ ستراتةگياسئنا ساي 2003 جئلئ قذرئلعانئن جاثا ايتئپ ءوتتئم. قازئرگئ تاثدا بذل كومپانيالار 146 ينأةستيسيالئق جوبانئ قارجئلاندئرؤدا. ونئث 96 جوباسئ وسئعان دةيئن پايدالانؤعا بةرئلگةن. قازئر وسئ وندئرئستةردة 20 مئث جذمئس ورنئ اشئلدئ. «دامؤ» قورئنئث ارقاسئندا ورتا جانة شاعئن كاسئپ سالاسئ بويئنشا 26 مئث جذمئس ورنئ اشئلدئ. ال ةگةر وبلئستار بويئنشا اتقارئلعان ئسكة توقتالساق، دامؤ ينستيتؤتتارئنئث ارقاسئندا وثتذستئك قازاقستان وبلئسئندا قازئرگئ زامانعا ساي توقئما كاسئپورئندارئ جذمئس ئستةپ جاتئر. ولار قازئر ئشكئ بازارعا دا، سئرتقئ بازارعا دا ءونئم شئعارؤمةن اينالئسادئ. بذعان قوسا الماتئ وبلئسئندا تاعامنئث جاثا ءوندئرئستةرئ، دالئرةگئندة بالئقتئ وسئرؤمةن جانة ونئ قايتا وثدةؤمةن اينالئساتئن، سويا ونئمدةرئن وندئرةتئن وندئرئستةر بار. سونداي-اق قاراعاندئ وبلئسئندا ةدةنگة قاجةتتئ جابدئقتار نةمةسة اعاش ونئمدةرئن وندئرةتئن وندئرئستةر قذرئلدئ. سولتذستئك قازاقستان وبلئسئندا مذناي-گاز سالاسئندا قاجةتتئ قذرئش قذبئرلارئ ءوندئرئسئ جولعا قويئلدئ.
ةلدئث باتئس وثئرئندة رةنتگةن اپپاراتتارئن وندئرةتئن تةثدةسسئز زاؤئت قازئرگئ زامانعا ساي بولئپ قذرئلئمدالدئ. سونداي-اق مةتاللوپروكات وندئرةتئن زاؤئت سالئندئ. ءينفراقذرئلئم بويئنشا ايتار بولساق، سولتذستئك-وثتذستئك ةلةكتر جذيةسئ سالئنئپ، اقتاؤ تةثئز ايلاعئنئث اؤماعئ كةثةيتئلدئ. الماتئدا قويمالارئ بار ءئرئ كولئك لوگيستيكالئق ورتالئعئ سالئندئ. ةلدئث شئعئسئندا شار-وسكةمةن تةمئر جول قذرئلئسئ اياقتالئپ، ونئث ارقاسئندا وسكةمةن مةن وزگة قالالار اراسئنداعئ تئكة تةمئر جول قاتئناسئ ورنادئ. ةلدئث بارلئق ايماعئنداعئ ورتا جانة شاعئن كاسئپ سالاسئ ايتارلئقتاي ناتيجةگة قول جةتكئزدئ. دامؤ ينستيتؤتتارئ باعدارلامالارئنئث ارقاسئندا ناؤبايحانالار، ازئق-تذلئك ونئمدةرئن وندئرةتئن كئشئ- گئرئم وندئرئستةر، قذرئلئس ماتةريالدارئن شئعاراتئن ورتالئقتار، كيئم تئگؤ اتةلةلةرئ، پوليگرافيالئق باسپا ونئمدةرئن شئعاراتئن ورتالئقتار قذرئلدئ. بذلاردئث قاتارئندا، ساؤدا ورتالئقتارئن، سذلؤلئق سالوندارئن، تةحنيكالئق قئزمةت كورسةتؤ ستانسئلارئن، شةبةرحانالاردئ، جةكة مةديسينالئق ورتالئقتاردئ، دةمالؤ ورئندارئن، جةكة بالا-باقشالاردئ دا قوسا اتاپ وتكةن ءجون. ءبئز ايماقتاردئ ارالاعان كةزدة كوپتةگةن كاسئپكةرلةرمةن كةزدةسئپ تذرامئز، ولار داعدارئس كةزئندة وزدةرئنئث بيزنةسئن اشؤعا جانة جذمئس ئستةپ تذرعان ورئندارئن قولداؤعا قاتئستئ ءبئزدئث اتقارعان ءئس-شارالارئمئزعا ريزاشئلئعئن ءبئلدئرئپ وتئرادئ. مذنئث ءبارئ دة وسئ دامؤ ينستيتؤتتارئنئث ارقاسئندا مذمكئن بولئپ وتئرعان جايتتةر.
- دةمةك، دامؤ ينستيتؤتتارئ بيزنةستئ قولداؤ ءذشئن قذرئلعان بولئپ وتئر عوي. ولار بذدان وزگة قانداي جذمئستار اتقارادئ.
- بذدان وزگة دامؤ ينستيتؤتتارئ ءئرئ بيزنةستةن شاعئن كاسئپكةرلةرگة دةيئن كومةك كورسةتةدئ. ةگةر ناقتئلاپ ايتار بولساق، قازاقستان دامؤ بانكئ قذنئ 5 ميلليون ا ق ش دوللارئنان اساتئن ءئرئ ينأةستيسيالئق جوبالاردئ قارجئلاندئرادئ. سونداي-اق اگروونةركاسئپ سالاسئنداعئ قذنئ 20 ميلليون ا ق ش دوللارئنان اساتئن ءئرئ جوبالاردئ 5-10 جئل ارالئعئندا نةسيةلةيدئ. ق د ب ذزاق مةرزئمدئك نةسيةلةؤدةن وزگة ءوزئ قارجئلاندئراتئن جوبالاردئ ةكسپورتتئق تذرعئدان نةسيةلةپ، اينالئمئنا قارجئ قذيئپ، وعان كةپئلدئك بةرةدئ. قازئر ق د ب مةزونيندئك دةپ اتالاتئن جاثا قارجئلاندئرؤ ءتذرئن ةنگئزئپ جاتئر. بذل مةحانيزم بويئنشا كاسئپورئندارعا نةسية بةرئلةدئ ءارئ كاپيتالئنا ورتاقتاسؤ ارقئلئ، قوسئمشا كاپيتال قذيؤ ارقئلئ قولداؤ مذمكئندئكتةرئ بار. ق د ب-نئث ةنشئلةس كومپانياسئ «ق د ب ليزينگ» ليزينگتئ نةسيةلةيدئ. ماسةلةن، ليزينگكة قانداي دا ءبئر قذرئلعئنئ نةمةسة تولئق سالئنئپ بئتكةن ءوندئرئستئ الؤعا بولادئ. «دامؤ» قورئ ارقئلئ ةكئنشئ دارةجةلئ بانكتةرگة قارجئ سالؤ باعدارلامالارئ جذزةگة اسئرئلادئ، ول بويئنشا كاسئپكةرلةر سةرئكتةس بانكتةردةن جاثا جوبالار ءذشئن نةمةسة ونسئز دا جذمئس ئستةپ تذرعئن وندئرئستةرئندةگئ نةسيةنئ قايتا قارجئلاندئرؤ ءذشئن نةسيةلةر الا الادئ. نةسيةنئث سئي اقئسئ % 12،5 . «دامؤ» قورئ ةكئنشئ دارةجةلئ بانكتةردةگئ نةسيةلةردئ كةپئلدةندئرؤ بويئنشا باعدارلامالار جاساپ، ول باعدارلاما بويئنشا كاسئپكةرلةر «دامؤ» قورئنان سول ءوزئ العان نةسيةنئث % 50 كولةمئندة كةپئلدئك الا الادئ. قازئر «دامؤ» قورئ اكئمشئلئكتةر ارقئلئ «دامؤ ايماقتار-2» باعدارلاماسئن جذزةگة اسئرؤدا. ونئث نةگئزئندة كاسئپكةرلةر وبلئس اكئمشئلئكتةرئ باسئمدئق بةرگةن باعئتتار بويئنشا جوبالاردئ قارجئلاندئرؤعا % 10 سئي اقئمةن نةسية الا الادئ. مذنان وزگة، «دامؤ» قورئ ايةل كاسئپكةرلةردئ قولداؤ ءذشئن دة ءبئرقاتار باعدارلامالار جاساعان.
وعان سايكةس، كاسئپكةرلئكپةن اينالئساتئن ايةلدةر ةكئنشئ دارةجةلئ بانكتةر ارقئلئ% 14 سئي اقئمةن نةسية الا الادئ. «دامؤ» قورئ سونئمةن بئرگة، ورتا جانة شاعئن كاسئپكة قارجئلئق ةمةس قولداؤ شارالارئن كورسةتةدئ. ماسةلةن، «بيزنةس-كةثةسشئ» «دامؤ-كومةك» باعدارلامالارئ ارقئلئ مذگةدةك كاسئپكةرلةردئ قولداپ وتئرادئ، وسئ بيزنةسكة قاتئستئ اعارتؤشئلئق باعئتتاعئ باستامالارئ دا بار. «Kazyna Capital Management» كومپانياسئن قورلاردئث قورئ دةسة بولادئ. قور قذرامئندا قازئردئث وزئندة بئرئككةن 7 ينأةستيسيالئق قور بار. ونئث بةسةؤئ قازاقستاندا جذمئس ئستةيدئ. بذل قورلار ءئرئ ينأةستيسيالئق جوبالاردئ جانة ورتا جانة شاعئن كاسئپتئ قولداؤعا دايئن. قانداي دا ءبئر ءونئم وندئرئسئندةگئ، كولئك جانة بايلانئس سالاسئنداعئ، قئزمةت كورسةتؤ سالاسئنداعئ قئزئقتئ جوبالارئ بار كاسئپكةرلةر وسئ ينأةستيسيالئق قورلارعا بارئپ، سولارمةن بئرگة جذمئس ئستةسة بولادئ.
- دامؤ ينستيتؤتتارئ ءوز قئزمةتئندة نةگئزئنةن قانداي دا ءبئر سالالارعا باسئمدئق بةرةدئ مة؟
- نةگئزئنةن، ةث الدئمةن، دامؤ ينستيتتارئ قايتا وثدةؤ ونةركاسئبئ مةن ينفراقذرئلئم سالالارئنا باسئمدئق بةرةدئ. ينفراقذرئلئمدئق جوبالار دةگةنئمئز، ةندئ ءوزئ دة اتئ ايتئپ وتئرعانداي - ةنةرگةتيكا، ترانسپورت جانة كوممؤنيكاسيا سالاسئن دامئتاتئن جوبالار. ارينة، ورتا جانة شاعئن كاسئپ سالاسئ بويئنشا بذل جوبالار دا باسئمدئققا ية. بذعان قوسا، جوبالاردئ تاثداعان كةزدة ولاردئث يننوأاسياعا جاقئندئعئ جانة ةكسپورتقا شئعؤ مذمكئندئكتةرئنة نازار اؤدارئلادئ.
- مةمةلةكةت دامؤ ينستيتؤتتارئنا ذلكةن سومادا قارجئ ءبولئپ وتئر. ال ولاردئ قالاي پايدالانئپ جاتقانئ قاداعالانادئ ما؟
- ارينة. دامؤ ينستيتؤتتارئندا كورپوراتيأتئك باسقارؤ جذيةسئ جذمئس ئستةيدئ، ول بويئنشا ئشكئ اؤديت قئزمةتئ دةگةن قذرئلئم ارقئلئ ئشكئ قاداعالاؤ جذيةسئ قذرئلعان. ول تئكةلةي ديرةكتورلار كةثةسئنة باعئنادئ. مذنان وزگة، «سامذرئق-قازئنا» قورئ ئشئندة ئشكئ اؤديت جانة باقئلاؤ دةگةن ارنايئ دةپارتامةنت بار. ول دا ءوز كةزةگئندة قارجئنئ قاداعالاپ، باقئلاؤمةن اينالئسادئ. وتكةن ناؤرئز ايئندا ءبئز رةسپؤبليكالئق بيؤدجةتتئث اتقارئلؤئن باقئلاؤ جونئندةگئ ةسةپ كوميتةتئمةن مةموراندؤمعا قول قويدئق. ول بويئنشا ءبئز بيؤدجةت قارجئسئنئث ءتيئمدئ پايدالانؤئن بئرئگئپ باقئلايمئز. دامؤ ينستيتتارئنئث جذمئسئن وزگة دة ءبئرقاتار قذرئلئمدار قاداعالايدئ.
- «دامؤ» ينستيتؤتتارئنئث بولاشاق جوسپارلارئ جونئندة دا ايتئپ وتسةثئز ؟
- دامؤ ينستيتؤتتارئنئث بيئلعئ نةگئزگئ ماقساتئ - وزدةرئنئث اتقارئپ وتئرعان شارؤالارئن ونان بةرئ جانداندئرؤ. بذل باعئتتا اسئرةسة ايماقتاعئ جوبالارعا باسا ءمان بةرئلگةلئ وتئر. سةبةبئ، ةلدئ جةدةلدةتئپ يندؤسترياليزاسيالاؤ مةن «بيزنةستئث جول كارتاسئ-2020» باعدارلاماسئ نةگئزئنةن جةرگئلئكتئ جةرلةردة جذزةگة اسئرئلادئ. قازئر دامؤ ينستيتؤتتارئ وزدةرئنئث ينأةستيسيالئق قئزمةتئن جانداندئرؤعا قاتئستئ ءئس-جوسپارلارئن دايئنداپ قويدئ. ةندئ سول بويئنشا قارجئلاندئرئلئپ وتئرعان جوبالاردئ نةمةسة قاراستئرئلئپ وتئرعان جوبالاردئث اؤقئمئن كوبةيتؤ جوسپارلانؤدا. شكئ رةگلامةنتتةر مةن بيزنةس پروسةدؤرالاردئ جةتئلدئرؤگة قاتئستئ ءئس- شارالار - دامؤ ينستيتؤتتارئنئث جوبالارئن ماقذلداؤدئث سئيئرقذيئمشاقتانباي، جةدةل جذزةگة اسئرئلؤئنا اسةر ةتپةك.
دامؤ ينستيتؤتتارئ وزدةرئنئث قذرالدارئ، نةمةسة جذمئس ئستةؤ تةتئكتةرئن قازئر كةثئرةك ءتذسئندئرؤدئ ماقسات ةتئپ وتئر. بيئل ايماقتارداعئ دامؤ ينستيتؤتتارئنئث جذمئسئن جةدةلدةتؤ ءذشئن بئراز شارؤالار اتقارئلدئ. ءبئز بذگئن وسئ شارالاردان قالئ كوپشئلئكئ كةثئنةن حاباردار بولسا ةكةن دةگةن نيةتتةمئز.
- سذحباتئثئزعا راحمةت!