ستاتيستيكا جاي عانا «ستاتيستيكا ءذشئن» بولماعانئ ابزال
سوندئقتان مةملةكةتتئك ستاتيستيكانئ ساپالئ جذزةگة اسئرؤعا كوپ نارسة بايلاؤلئ بولاتئنئ دا راس. بذل سالا بذگئنگئ بولئپ جاتقان وقيعالاردئث دةرةگئن ساراپتاؤ ءذشئن عانا ةمةس، كةلةشةككة بولجام جاساؤعا، ةلئمئزگة قانداي باعئتپةن ءجذرؤئ قاجةتتئگئن ايقئنداؤعا دا اسا قاجةت.
ونئث ذستئنة قازاقستان ذزاق مةرزئمدئ جوسپارلاردئ، بةسجئلدئق شارالاردئ جذزةگة اسئرؤدئ قولعا الئپ كةلةدئ. اسئرةسة، ذدةمةلئ يندؤستريالئق-يننوأاسيالئق دامؤ باعدارلاماسئ اياسئندا ستاتيستيكا سالاسئنئث اتقارار جذگئ وتة اؤئر. ونسئز بولاشاق يندؤستريالاندئرؤدئ ساپالئ جذزةگة اسئرؤ، ءوندئرئس وشاقتارئن دذرئس ورنالاستئرئپ، ونئ كادرمةن قامتؤ استة مذمكئن بولماس ةدئ. سونئمةن قاتار، ستاتيستيكا سالاسئنئث ةث نةگئزگئ مئندةتئ - حالئقتئث جاعدايئن جاقسارتؤعا قاتئستئ قانداي ءئس-شارالار جاسالؤئ تيئستئگئن ايقئنداپ كورسةتؤ. ال قولدا ناقتئ دةرةكتةر بولماسا مةملةكةتتئك دامؤ جولئن دا، حالئقتئث جاعدايئن دا ايقئنداؤ مذمكئن ةمةس. سوندئقتان دا، بولاشاعئن كوبئرةك ويلاعان بيلئك ةث اؤةلئ ستاتيستيكا سالاسئنا باسا ءمان بةرؤدئ قولعا الادئ.
قازاقستاندا سوثعئ كةزةثدةرئ ستاتيستيكا سالاسئندا ذلكةن شارالار اتقارئلدئ. تاؤةلسئزدئكتةن بةرئ قاراي ةكئ مارتة ذلتتئق ساناق جذزةگة استئ. دةگةنمةن، حالئق اراسئندا سوثعئ ساناققا، سونداي-اق اعئمداعئ اي سايئنعئ ستاتيستيكا ورگاندارئ ذسئنئپ جاتقان مالئمةتتةرگة قاتئستئ ايتئلار سئن كوبئرةك ورئن الئپ كةلگةنئ جاسئرئن ةمةس. بذگئن ق ر پارلامةنتئ ماجئلئسئندة وتكةن ذكئمةت ساعاتئ بارئسئندا دا وسئعان ذقساس سئندار دةپؤتاتتار تاراپئنان دا ايتئلدئ.
اؤةلگئ ماسةلة بئلتئرعئ جئلعئ وتكئزئلگةن جالپئ ذلتتئق ساناققا قاتئستئ. دةپؤتاتتار ساؤالئنا جاؤاپ بةرگةن ستاتيستيكا اگةنتتئگئنئث ءتوراعاسئ ءاليحان سمايئلوأتئث ايتؤئنشا، 2009 جئلئ جذرگئزئلگةن ذلتتئق ساناق مالئمةتتةرئن تولئق وثدةپ، ونئ جاريالاؤ ءذشئن بيئلعئ بيؤدجةتتةن قوسئمشا 61،7 ميليون تةثگة قاجةت ةتئلةدئ ةكةن. توقتالا كةتةتئن جايت، اعئمداعئ جئلعئ اقپاننئث باسئندا بئلتئرعئ حالئق ساناعئنئث قئسقاشا قورئتئندئسئ جاريالانئپ، وندا ةلئمئزدةگئ جالپئ حالئقتئث سانئ، حالئقتئث ذلتتئق قذرامئ، قالالئق جانة اؤئلدئق جةردةگئ تذرعئندار، ةرلةر مةن ايةلدةر سانئ تؤرالئ مالئمةتتةر بةرئلگةن. جاقئندا ساناقتئث كةلةسئ قورئتئندئسئ جارئققا شئعئپ، بذندا ازاماتتاردئث ءدئني ذستانئمئ، ازاماتتئعئ، مةملةكةتتئك ءتئلدئ مةثگةرؤئ، حالئقتئث وثئرلةردة ورنالاسؤئ، وثئرلةردةگئ ذلتتئق قذرامدار تؤرالئ مالئمةتتةر قامتئلادئ. «2009 جئلئ جذرگئزئلگةن ذلتتئق ساناق قورئتئندئسئنئث كةشئگؤئ ءبئرقاتار سةبةپتةرگة بايلانئستئ ورئن الئپ وتئر. ماسةلةن، بئلتئرعئ جئلئ قورئتئندئلاردئ باعالاؤ جذمئستارئ تولئق اياقتالماي قالدئ. بذدان بولةك، مالئمةتتةردئ وثدةؤ بويئنشا باعدارلامادا كةمشئلئكتةر ورئن الدئ، ءبئز بذنئث ءبئرقاتارئن قايتا جازئپ شئقتئق. سونداي-اق، بئلتئر وسئ ماقساتقا بولئنگةن 4 ميليارد 200 ميليون تةثگةنئث 1 ميليارد تةثگةگة جؤئعئ بيؤدجةتكة قايتارئلئپ بةرئلدئ. ةث باستئ ماسةلة - ءالئ كذنگة دةيئن اعئمداعئ جئل بويئنشا بئلتئرعئ ذلتتئق ساناق مالئمةتتةرئن وثدةؤدئ قارجئلاندئرؤعا قاراجات بولئنبةي وتئر. ستاتيستيكالئق جيناقتاردئ باسپادان شئعارؤعا بيئلعئ بيؤدجةتتةن بار جوعئ 19 ميليون تةثگة بولئنگةن بولاتئن، ءبئراق قالعان مالئمةتتةردئ وثدةؤ، ولاردئ كةستةلةپ شئعارؤعا قاراجات قاراستئرئلمادئ»، دةدئ اگةنتتئك ءتوراعاسئ.
ءسويتئپ، ون جئلدا ءبئر رةت وتةتئن ذلتتئق ساناققا قئرؤار قارجئ جذمسالعانئمةن، ونئث ناتيجةسئ ءالئ تولئق جاريالانباي وتئر. اگةنتتئكتئث بذرئنعئ باسشئسئنا قاتئستئ داؤدئث دا بذعان كةدةرگئ بولئپ وتئرعانئن جوققا شئعارؤعا بولمايدئ. سونئمةن بئرگة، ةستة بولسا بئلتئرعئ ساناققا قاتئستئ ءبئر جئلدئث ئشئندة الدئن الا مالئمةتتةر رةسمي باسشئلئقتاعئ تذلعالار تاراپئنان ءذش مارتة جاريالانئپ ةدئ، ةث سوثعئ اگةنتئكتئث قورئتئندئسئندا ءسال-ءپال اؤئتقؤلار ورئن الدئ. ةندةشة بذنئث ءبارئن ءبئر عانا ذيئمداستئرؤشئلئق تاراپتان كةتكةن كةمشئلئككة بالاؤعا دا بولمايتئنئ ايقئن بئلئنؤدة.
دةپؤتاتتار كوتةرگةن ةكئنشئ ءبئر ماسةلة ستاتيستيكالئق مالئمةتتةردئث شئنايئلئعئنا، كوثئلگة قونئمدئلئعئنا قاتئستئ بولئپ وتئر. «ماسةلةن، ورتاشا جالاقئنئ الايئق. بذل نةنئ سيپاتتاپ، نةنئ بئلدئرةدئ؟ ايتالئق، شاحتةرلارعا، مةتاللؤرگتةرگة كةزدةسؤگة بارساق، ولار ةلئمئزدةگئ ورتاشا جالاقئ مولشةرئن مذلدةم تذسئنبةيدئ، ونداعئ كورسةتكئشكة سةنئمسئزدئكپةن قارايدئ. تؤرا سول سةكئلدئ دارئگةرلةر مةن مذعالئمدةردئ دة ونداي كورسةتكئشتةرگة يلاندئرؤ ءتئپتئ قيئن. سوندئقتان دا، ءبئزدئث شئنايئ، ناقتئ ءومئرئمئزدئ كورسةتةتئن ستاتيستيكالئق دةرةكتةر جاريالانسا. بذدان بولةك، جذرتشئلئق جئلدئق ينفلياسيا دةثگةيئن دة كذندةلئكتئ جاعدايدان الشاق دةپ ءتذسئنئپ وتئر»، دةيدئ دةپؤتات أ. نةحوروشةأ.
ال اگةنتتئك ءتوراعاسئ ءاليحان سمايئلوأ ورتاشا جالاقئ كورسةتكئشئن دذرئس ءتذسئنئپ، پايدالانؤعا كةثةس بةرةدئ. «ورتاشا جالاقئ - رةسپؤبليكامئزدئث جالپئ الةؤمةتتئك-ةكونوميكالئق جاعدايئن سيپاتتايتئن ماكروكورسةتكئشتةردئث ءبئرئ. قازئرگئ تاثدا ءبئز ءاربئر سالاعا قاتئستئ ورتاشا جالاقئنئ كورسةتئپ بةرئپ كةلةمئز، بذنداي كورسةتكئشتةر كةز-كةلگةن وثئرلةر مةن ناقتئ ةكونوميكالئق قئزمةت تذرلةرئنة قاراي بةلگئلةنگةن. وسئنئ دذرئس ءتذسئنئپ، پايدالانعان ءجون»، دةيدئ ءتوراعا. ونئث سوزئنة قاراعاندا، قازاقستانداعئ ستاتيستيكالئق مالئمةتتةردئث بارلئعئ حالئقارالئق تالاپتارعا ساي جذرگئزئلئپ كةلةدئ. «قازاقستانداعئ ينفلياسيا ةلدئث 11 مئثعا تارتا نذكتةسئندة، 580 تاؤارلار مةن قئزمةتتةر تذرئ بويئنشا جذرگئزئلةدئ. 120 مئثعا تارتا تئركةؤ جازبالارئ جذزةگة اسادئ. ةث باستئسئ ءبئزدئث ءادئسئمئز حالئقارالئق أاليؤتا قورئنئث بةكئتكةن ءادئسئ بويئنشا جذزةگة اسادئ. اتالمئش قور جئل سايئن ءوزئنئث ميسسياسئ اياسئندا ءبئزدئث ةسةپتةرئمئزدئث حالئقارالئق ستاندارتتارعا سايكةستئگئن تولئق تةكسةرئپ شئعادئ»، دةپ سةندئرةدئ ءا. سمايئلوأ.
جالپئ، جيئن بارئسئندا دةپؤتاتتاردئث باسئم بولئگئ «ستاتيستيكا اگةنتتئگئنئث مالئمةتتةرئنة سةنةمئز بة، سةنبةيمئز بة»، دةگةنگة ساياتئن، ياعني ادئلدئك پرينسيپئنة قاتئستئ ماسةلةلةردئ كوتةردئ. بذنداي ساؤالدئث تؤئنداؤئ دا بةكةر ةمةس. ويتكةنئ، قازئر ةلئمئزدة جذزةگة اسئپ جاتقان شارالاردان تةك «ستاتيستيكا ءذشئن» ئستةلگةن شارالار انئقتالئپ جاتئر. بذنئث ءبئر پاراسئن ةسةپ كوميتةتئ جاقئندا جاريالاعان بولاتئن.
توبئقتاي تذيئندةيتئن بولساق، ستاتيستيكا ارقئلئ كوپ ماسةلةنئث بايئبئنا بارؤعا بولادئ. ةث باستئسئ، وسئ سالا ارقئلئ بذگئنگئ قازاقتئث قانداي كذي كةشئپ وتئرعانئن دا كوز الدئعا ةلةستةتةر ةدئك. ماسةلةن، قازاق حالقئنئث ءولئم-ءجئتئمئ، تؤؤئنان باستاپ، مةملةكةت قذراؤشئ ذلتتئث تذرمئستئق دةثگةيئ، جاستاردئث قئلمئستئق ئستةرئ، ولاردئث اراسئندا كةثئنةن تاراعان اؤرؤلار ءتذرئن قازئرگئ ستاتيستيكادان تابؤ قيئن. تاؤةلسئزدئك قازاققا نة بةردئ، دةگةن ساؤالدئ دا وسئ ستاتيستيكا ارقئلئ بئلؤگة بولار ةدئ. ءبئر سوزبةن ايتقاندا، قازاقتاردئث مةنشئگئندة قانشا جةر، قانشا مالئ بار، قانشاسئ جذمئسسئز ةكةنئن ءبئلئپ وتئرؤدئث ءوزئ كوپ جايتتئ اثعارتاتئنئ ءسوزسئز. سوندئقتان دا، جةرگئلئكتئ اكئم-قارالاردان باستاپ ستاتيستيكا ورگاندارئنا دةيئن «انشةيئن ستاتيستيكا ءذشئن» ةمةس «ساپالئ ستاتيستيكا ءذشئن» جذمئس ئستةؤئ ةلئمئزگة اؤاداي قاجةت.