ةدؤارد شةأاردنادزة: سئزدةر سئن ساعاتتا سئر بةرمةدئثئزدةر
"جيئرماسئنشئ عاسئردئث تاريحي جئلناماسئندا ةدؤارد شةأاردنادزةنئث ةسئمئ ايشئقتئ ارئپتةرمةن ادئپتةلگةن. ميحايل گورباچةأپةن بئرگة ةدؤارد شةأاردنادزة جاثاشا ويلاؤدئ جاقتايتئن اسا كورنةكتئ تذلعالاردئث قاتارئنا قوسئلادئ، وندايلار كةثةس وداعئندا ونشا كوپ بولمايتئن. اسئرةسة، ساياساتكةرلةردئث اراسئندا ءتئپتئ سيرةك ةدئ. الايدا، ولار ءوزئنئث ةلئن عانا ةمةس، بذكئل الةمدئ وزگةرتة الدئ - بذكئل الةمدئ جاقسارتا الدئ" - گانس-ديتريح گةنشةر وسئلاي جازعان بولاتئن. ءاربئر كوزئ قاراقتئ ادام ةدؤارد شةأاردنادزةنئث دذنية تاريحئنداعئ ورنئ جونئندة ءدال وسئلاي نةمةسة وسئعان قارايلاس ويلايدئ دةپ شامالاؤعا تولئق نةگئز بار. "ةدؤارد شةأاردنادزةنئث ءومئرئ - ساياساتتا ذزاق ءومئر سذرة ءبئلؤدئث ةرةكشة ذلگئسئ. ونئث ءمانساپ جولئنئث جئلناماسئ اسپانداي اسقاقتاؤ مةن قيراي قذلدئراؤعا، ءبئر لاگةردةن ءبئر لاگةرگة، ءبئر ساياسي ساحنادان ةكئنشئ ساياسي ساحناعا كذتپةگةن جةردةن، ايتسة دة زاثدئ تذردة اؤئسؤعا تولئ. وداقتئق گرؤزيانئث قاتاث كوممؤنيستئك ليدةرئ شةأاردنادزة 1980- جئلداردئث سوثئندا گورباچةأتئك ساياسي بيؤروداعئ باستئ دةموكراتتاردئث بئرئنة، "جاثاشا ويلاؤ" ساياساتئنئث بةلسةندئ جذرگئزؤشئسئنة، ا ق ش-پةن وداقتاسؤدئ قذلشئنا قولداؤشئعا، گةرمانيانئ بئرئكتئرؤ يدةياسئنئث جاقتاؤشئسئنا اينالدئ. 1990- جئلداردئث باسئندا، تاؤةلسئز گرؤزيانئث ءبئرئنشئ پرةزيدةنتئ، بذرئنعئ ديسسيدةنت زأياد گامساحؤرديا ةلدةن قؤئلئپ شئققاننان كةيئن ول گرؤزيا پرةزيدةنتئ بولدئ، ارادا 11 جئل وتكةندة ا ق ش پرةزيدةنتئ ويلاستئرعان "جاهاندئق دةموكراتيا رةأوليؤسياسئنئث" العاشقئ وق اتئسئندا ءوزئ تاقتان تايدئرئلدئ. ءبئزدئث زامانئمئزدئث ةث تاباندئ ءارئ ةث تاجئريبةلئ ساياساتكةرلةرئنئث ءبئرئ بولئپ تابئلاتئن ةدؤارد شةأاردنادزة كئم؟" - جاقئندا تبيليسيگة جولئمئز تذسكةندة الئنعان سذحباتتان كةيئن ماعان قولتاثبا قويئلئپ، سئيعا تارتئلعان كئتاپتا - ةدؤارد شةأاردنادزةنئث "كوگدا رؤحنؤل جةلةزنئي زاناأةس" دةپ اتالاتئن مةمؤارلئق ةثبةگئنئث (م.، "ةأروپا"، 2009) اننوتاسياسئندا وسئلاي جازئلعان.
ةلدئث بذرئنعئ پرةزيدةنتئنة ونئث 2003 جئلعئ 23 قاراشاداعئ وتستاأكاسئنان كةيئن قالدئرئلعان، جذرت "شةأاردنادزةنئث كرسانيسي رةزيدةنسياسئ" دةپ اتايتئن تاؤ بيئگئندةگئ جةكةجايدا قازاقستان رةسپؤبليكاسئنئث گرؤزياداعئ توتةنشة جانة وكئلةتتئ ةلشئسئ ي.ي.مؤرساليموأتئث كومةگئمةن ذيئمداستئرئلعان مئنا سذحبات بارئسئندا سول سذراققا ءبئز دة جاؤاپ ئزدةپ كوردئك.
- قذرمةتتئ ةدؤارد امأروسيةأيچ! وتئز بةس جئلدئق جؤرناليستئك جولئم مةنئ كوپتةگةن اتاقتئ ادامدارمةن، بيئك لاؤازئم يةلةرئمةن كةزدةستئردئ. ولاردئث اراسئندا بئرنةشة ةلدةردئث پرةزيدةنتتةرئ دة بار. ايتسة دة ءدال بذگئنگئ اثگئمةنئث - ةكس-پرةزيدةنتپةن سذحباتتئث ءمانئن سولاردئث ةشقايسئسئنان كةم قويماس ةدئم. بذگئن مةن شئن مانئندة الةمگة ايگئلئ تذلعامةن، دذنية تاريحئن وزگةرتؤگة ناقتئ ئقپال ةتكةن اداممةن اثگئمةلةسكةلئ وتئرعانئمدئ تولئق تذسئنةمئن. مةنئ قابئلداؤعا ؤاقئت تاپقانئثئز ءذشئن العئسئمدئ ايتامئن.
ستؤدةنتتئك جئلدارئمئزدا، بولاشاق جؤرناليست بولساق تا، شئنئ كةرةك، پارتيانئث قاؤلئ-قارارلارئنا ونشا ءمان بةرة بةرمةيتئنبئز. سونئث وزئندة دة ءبئر قاؤلئنئث ةلدئ ةلةث ةتكئزگةنئ، جاثاعئ قذجات جاريالانعان گازةت نومئرئنئث قولدان قولعا كوشئپ جذرگةنئ ةسئمئزدة. ول قذجات - س و ك پ ورتالئق كوميتةتئنئث تبيليسي قالالئق پارتيا كوميتةتئنئث جذمئسئ تؤرالئ قاؤلئسئ. جاس بولساق تا جاثاعئ قاؤلئنئث كةزةكتئ پارتيالئق قذجات ةمةستئگئن، ةلدة راسئندا دا الاثدايتئنداي جاعدايلار بار ةكةندئگئن پايئمداعانبئز. ءسئزدئث ساياسي ءمانساپ جولئثئز سول قاؤلئدان كةيئن شئنداپ باستالعانئ بةلگئلئ. ونداي قاؤلئنئث قابئلدانؤئنا نة سةبةپ بولدئ؟
- سول جئلدار ءذشئن ول، راسئندا دا، توتةنشة قاؤلئ ةدئ. تبيليسي قالاسئ بويئنشا عانا قابئلدانعانئمةن، سول قذجاتتا اتالعان تامئر-تانئستئق، جةمقورلئق، پاراقورلئق، پروتةكسيا، ذرلئق-قارلئق، زاثسئزدئق كورئنئستةرئ كةثةس وداعئنداعئ كةز كةلگةن جةردةن تابئلاتئن. ايتسة دة، الگئندةي ارةكةتتةردئث ءدال تبيليسيدة شةكتةن شئعئپ كةتكةندئگئ مويئنداماؤعا بولمايتئن شئندئق ةدئ. مةن تبيليسي قالالئق پارتيا كوميتةتئنئث ءبئرئنشئ حاتشئلئعئنا ئشكئ ئستةر ءمينيسترئ قئزمةتئن ون جئلدان ارتئق ؤاقئت اتقارئپ كةلگةندئكتةن دة مذنئث بارلئعئن وزگةلةردةن جاقسئراق بئلةتئنمئن. سول جئلدئث اياعئندا-اق مةنئث گرؤزيا كومپارتياسئ ورتالئق كوميتةتئنئث ءبئرئنشئ حاتشئسئ بولئپ سايلانؤئم قالاداعئ ءتارتئپتئ تةز ارادا قالپئنا كةلتئرة الؤئمنئث، ةث باستئسئ - جذرتشئلئقتئث ادئلةتتئلئككة سةنئمئن ورالتا الؤئمنئث ارقاسئ دةپ ايتؤئمنئث ارتئقتئعئ بولماس.
- سولاي ةكةندئگئن ءبئز دة الئستا ءجذرئپ-اق شامالايتئنبئز. ءسئزدئث رةسپؤبليكاداعئ كوررؤپسيامةن قالاي كذرةسئپ جاتقانئثئز قازاقستانعا دا جةتةتئن. ءبئر جولئ ءسئز ذكئمةت مذشةلةرئنئث قاراؤئنا ناقتئ ماسةلة ذسئنئپ، داؤئس بةرؤئن سذراپسئز. ولار قولدارئن كوتةرگةن كةزدة ءسئز سول كذيئندة، قولدارئن تذسئرمةي تذرا تذرؤلارئن ءوتئنئپسئز. سوندا قولئندا تازا التئن ساعاتئ جوق بئردة-ءبئر مينيستر تابئلماپتئ... بذل بولعان جاعداي ما، جوق جاي كذلكئ ما؟
- كةز كةلگةن كذلكئنئث استارئندا شئندئق جاتادئ...
- كةشة ءبئز، ءبئر توپ قازاقستاندئق جؤرناليستةر، بورجوم شاتقالئنا، اتاقتئ اراسان سؤئ شئعئپ جاتقان جةرگة باردئق. كةشكئسئن كادئمگئ گرؤزين قوناقجايلئلئعئمةن ايقارا جايئلعان داستارقان باسئن-دا ارئپتةستةرئمنئث ءبئرئ، "كازاحستانسكايا پراأدا" گازةتئ باس رةداكتورئنئث ورئنباسارئ گذلنار راحمةتوأا: "گرؤزيا بذرئن 15 بالاسئ بار ءذيدئث ةث ةركة بالاسئ سياقتئ ةدئ"، دةپ قالدئ. سول ساتتة-اق داستارقاننئث انا باسئنان ءبئر ةگدة كئسئ: "كةيئن ةركةلئكتئث ازابئن تارتتئق قوي..."، دةپ ءازئل ايتئپ ذلگةردئ. راسئندا دا، بذكئل ةلدئ ذلتئ گرؤزين ستالين باسقارعان جئلداردان بةرئ گرؤزيا كرةملدئث ةرةكشة نازارئندا تذرعان، بولةكشة قامقورلئعئندا بولعان دةيتئن تذسئنئك بار. بذل جونئندة نة ايتار ةدئثئز؟
- ستالين زامانئنداعئ رةپرةسسيالاردان ةث كوپ زارداپ شةككةن حالئقتاردئث ءبئرئ - گرؤزيندةردئث ءوزئ. "تاؤبةگة ءتذسؤ" ("پوكايانية") فيلمئن كورگةن كةز كةلگةن ادامنئث كوزئ جةتةدئ بذعان. ايتقانداي، تةنگيز ابؤلادزةنئث سول فيلمئن مةن ءاؤ باستان قولداپ، تذسئرئلگةن سوث ماسكةؤ الدئندا قورعاپ شئققانمئن. ستالين مةن بةريا وزگةلةر گرؤزين رةتئندة قانئنا تارتادئ دةمةؤئ ءذشئن ءوز ذلتئنا ءتئپتئ ارتئق قيانات جاساعان.
- كةشة گوريدة بولدئق. بئزگة ستالين تؤعان ءذيدئث ةسئگئن اشئپ بةرةتئن ادامنئث دا تابئلماعانئ تاثداندئردئ. سونداعئ مةريانئث الدئنا قويئلعان ستالين ةسكةرتكئشئن جذلئپ تاستاؤ جونئندة داؤ-داماي ءورشئپ تذر ةكةن. مةنئث ءوز ويئمشا، جةر بةتئندة ستالينگة جالعئز ةسكةرتكئش ساقتالؤئ ءجون بولسا، ول ةسكةرتكئش ونئث وتانئندا - گوريدة تذرؤعا ءتيئستئ سياقتئ.
- گرؤزيانئث كةثةس وكئمةتئ جئلدارئندا كوپ وسكةنئ، كوركةيگةنئ انئق. ءبئراق ول ةشكئمنئث دة بولةكشة قامقورلئعئنئث ارقاسئ ةمةس، مذنئث ءبارئ گرؤزين حالقئنئث، رةسپؤبليكاداعئ كوپ ذلتتئ جذرتشئلئقتئث بئرلةسة اتقارعان جةمئستئ جذمئسئنئث ارقاسئ. بةلگئلئ ءبئر دارةجةدة گرؤزيا ةكسپةريمةنتتةر جاسالاتئن رةسپؤبليكاعا دا اينالدئ. اسئرةسة، اؤئل شارؤاشئلئعئندا رةفورما جاقسئ ءجذردئ. اؤداندئق اگروونةركاسئپتئك كةشةندةردئث (ر ا پ و) قذرئلؤئ الدئمةن بئزدة باستالعان. اباش اؤدانئندا.
- سوندا دا ءبئرقاتار ارتئقشئلئقتار بولدئ عوي؟
- مئسالئ، قانداي؟
- مئسالئ، گرؤزين ءتئلئنئث گرؤزيانئث مةملةكةتتئك ءتئلئ بولعاندئعئ. ءبئز تاؤةلسئزدئككة دةيئن، ءتئپتئ رةسپؤبليكامئزدئث ءبئرئنشئ باسشئسئ ساياسي بيؤرونئث مذشةسئ بولئپ تذرسا دا، وندايدئ ارمانداپ قانا قوياتئنبئز. ءتئپتئ كةيئن دة قازاق ءتئلئنئث مةملةكةتتئك ءتئل مارتةبةسئنة ءبئر-ةكئ جئل ايتئسئپ-تارتئسئپ ءجذرئپ قول جةتكئزدئك.
- ونئث جايئ بئلاي. لةنيننئث تذسئندا-اق گرؤزين ءتئلئ بئزدة مةملةكةتتئك ءتئل ةدئ. ستاليندئك كونستيتؤسيا سول ستاتؤستئ بةكئتئپ قانا بةردئ. ال گرؤزيانئث 1978 جئلعئ كونستيتؤسياسئندا گرؤزين ءتئلئنئث مةملةكةتتئك مارتةبةسئن ساقتاپ قالؤئ وثايعا تذسكةن جوق. بذل ارادا ستؤدةنت جاستاردئث دا، ةل ينتةلليگةنسياسئنئث دا، رةسپؤبليكا باسشئلئعئنئث دا ءسوزئ ءبئر جةردةن شئعؤئنئث ءمانئ ذلكةن بولدئ. برةجنةأتئث دة كومةگئ تيدئ.
- قازئر قوعامدا برةجنةأ تؤرالئ تولئقتاي تةرئس تذسئنئك قالئپتاسئپ ءبئتتئ. ءسئز ول كئسئنئث باسشئلئعئمةن كوپ جئل جذمئس ئستةدئثئز، ونئ جاقسئ ءبئلدئثئز. سونشالئقتئ دارمةنسئز بولسا، ونداي ادام ك س ر و-داي الئپ دةرجاأانئ 18 جئل بويئ قالاي باسقارعان؟
- برةجنةأتئث تذسئندا گرؤزيانئ 10 جئل باسقارعانئممةن، ول كئسئنئ سونشا جاقئن ءبئلدئم دةي المايمئن. ماسكةؤدةگئ جينالئستاردا، سيةزدةردة، بئرنةشة رةت گرؤزياعا كةلگةنئندة ارالاسقانئم بولماسا. برةجنةأتئث ماعان سةنگةنئن ايتؤئم كةرةك. مةنئث باستاماشئل جذمئس ستيلئمدئ قولداپ وتئراتئن. وسئ جاقتان جازئلئپ جاتاتئن ارئزدارعا بايلانئستئ "رةسپؤبليكانئث كورسةتكئشتةرئ جاقسئ، شةأاردنادزة جذمئسئن بئلةدئ، كةدةرگئ كةلتئرمةثدةر" دةپ ايتتئ دةگةندئ تالاي رةت ةستئگةنمئن. جالپئ، جذرةگئ جذمساق ادام ةدئ.
- گرؤزين ءتئلئنئث مةملةكةتتئك مارتةبةسئن ساقتاپ قالؤئنا برةجنةأ قالاي كومةكتةسئپ ءجذر؟
- 1977 جئلئ ك س ر و-نئث جاثا كونستيتؤسياسئ قابئلداندئ عوي. سودان كةيئن بارلئق رةسپؤبليكالار جاثا كونستيتؤسياعا نةگئزدةلگةن ءوز كونستيتؤسيالارئن جاساؤعا، قابئلداؤعا كئرئستئ. ماسكةؤ بارلئق ذلت وكئلدةرئ بئردةي تذسئنةتئن ورئس ءتئلئن گرؤزيادا دا مةملةكةتتئك ءتئل ةتؤدئ ذسئندئ. وعان دةيئن رةسپؤبليكانئث نةگئزئن قذراعان ذلتتئث ءتئلئ تةك گرؤزيادا عانا مةملةكةتتئك ءتئل مارتةبةسئنة ية ةدئ. ةندئ بئزگة دة قاؤئپ ءتوندئ. ءبئز ءاؤ باستان بذل ذسئنئسقا قارسئ بولدئق. "قارسئ شئقتئق" دةمةي، "قارسئ بولدئق" دةپ ادةيئ ايتئپ تذرمئن. كونستيتؤسيا جوباسئن جاساؤ بارئسئندا اشئق قارسئ شئقساق، ماسكةؤ بئردةن-اق ءتيئستئ شةشئم قابئلدايتئنئن، ونئث ءتئپتئ رةسپؤبليكا باسشئلئعئنا بايلانئستئ ذيئمدئق شةشئم بولؤئ دا مذمكئن ةكةنئن ءبئز جاقسئ بئلدئك. سوندئقتان گرؤزيا كونستيتؤسياسئ جونئندة مةن جاسايتئن باياندامادا گرؤزين ءتئلئ مةملةكةتتئك ءتئل ستاتؤسئن ساقتاپ قالاتئندئعئ جونئندة ايتئلاتئنئن بارئنشا قذپيا ذستادئق. دةگةنمةن، ماسكةؤگة بارئپ قايتؤعا تؤرا كةلدئ. اؤةلدة "ةلدئث باس يدةولوگئ" سؤسلوأپةن كةزدةستئم، ءبئراق وعان گرؤزين ءذشئن انا ءتئلئنئث قاندايلئق ورنئ بار ةكةنئن ايتئپ تذسئندئرةمئن دةگةنئمنةن ةشتةثة شئقپادئ. بولماعان سوث برةجنةأتئث قابئلداؤئنا كئردئم. "ةدؤارد، سةن بئلةسئث عوي، مةن يدةولوگيامةن اينالئسپايمئن. سؤسلوأپةن ءوزئث سويلةس"، دةؤدةن اسپادئ ول كئسئ. سؤسلوأپةن قايتا سويلةسؤدئث ءمانئ جوق ةكةنئن بئلگةننةن كةيئن مةن ورتالئق كوميتةتتئث جالپئ ءبولئمئنئث مةثگةرؤشئسئ چةرنةنكوعا كئردئم. ءبئلئمدئ ادام ةدئ، ول اقئرئ ءبئزدئث پوزيسيامئزدئث دذرئستئعئنا برةجنةأتئث كوزئن جةتكئزئپتئ، ءسويتئپ ونئث اؤئزشا كةلئسئمئن الئپ شئعئپتئ.
كونستيتؤسيا قابئلداناتئن كةزگة قاراي رةسپؤبليكامئزدا وسئ ماسةلة بويئنشا قاتتئ تولقؤ بولدئ. ءتيئستئ ورگاندار ءتئپتئ جاستار ذكئمةت ذيئنة شابؤئل جاساؤئ مذمكئن دةگةن اقپارات تا بةرئپ جاتتئ. ءتئل مارتةبةسئ جونئندةگئ ماسةلةنئ مةن جوعارعئ كةثةستة جاسايتئن باياندامامنئث ةث سوثئنا ادةيئ قالدئردئم.
سول جيئننئث ءاربئر ءساتئ ءالئ كذنگة كوز الدئمدا. باياندامامنئث ورتا بةلئنة جاقئنداعان تذستا ةكئنشئ حاتشئ مئنبةردة تذرعان ماعان تئلدةي قاعاز جازئپ جئبةردئ.
- ةكئنشئ حاتشئ - كولبين عوي؟
- ءيا، كولبين. ول مةملةكةتتئك ؤنيأةرسيتةت ستؤدةنتتةرئ جينالئپ، الاثعا كةلة جاتقانئن جازئپتئ. مةن باياندامامدئ جالعاستئرا بةردئم. ارادا بةس مينوتتةي وتپةي، كولبين تاعئ ءبئر قاعاز جئبةردئ. وندا ةندئ پوليتةحنيكالئق ينستيتؤتتئث ستؤدةنتتةرئ كولونناعا قوسئلعانئن جازئپتئ. وپةرا تةاترئنئث ماثئنا كةلئپ قالعان ةكةن. پارلامةنتكة جاقئن جةر. مةن ءماتئندئ ءارئ قاراي وقي بةردئم. سالدةن كةيئن تاعئ ءبئر قاعاز كةلدئ. ةندئ پوليتةحنيكا ينستيتؤتئ مةن ؤنيأةرسيتةت ستؤدةنتتةرئنة قالاداعئ وزگة جوعارئ وقؤ ورئندارئنئث ستؤدةنتتةرئ، بذكئل جاستار قوسئلعانئ جازئلئپتئ. باياندامانئث اياق شةنئندة جاثا كونستيتؤسيادا دا گرؤزين ءتئلئ گرؤزين ك س ر-ئنئث مةملةكةتتئك ءتئلئ بولئپ تابئلاتئنئن حابارلادئم. زال دذركئرةپ الا جونةلدئ. سول ةكپئنمةن پارلامةنت الدئنداعئ الاثعا بارئپ، جاستارمةن تئكةلةي كةزدةستئم. جاستاردئث ورتاسئنا مئنانداي جاعدايدا كذزةتسئز قويئپ كةتؤ قاؤئپتئ ةكةنئن دة تذسئندئم، ءبئراق ول تذستا ةندئ نة نارسةدةن دة تايئنباؤعا بةكئنگةن ةدئم. مةن ةسئكتةن شئققاننان-اق بذكئل الاثدئ "دةدا ةنا!"، "دةدا ةنا!" دةگةن ذرانسوز كةرنةپ كةتتئ. "دةدا ةنا" - گرؤزينشة "تؤعان ءتئل". ستؤدةنتتةرگة دذرلئگؤدئث ءجونئ جوق ةكةنئن، وسئنداي شةشئم قابئلداناتئنئن ايتسام، جاستار سةنبةيدئ. "سةنبةسةثئزدةر كةشكة دةيئن كذتئثئزدةر. كةشكة مةنئث باياندامامدئ تةلةديداردان بةرةدئ. ةگةر وعان دا سةنبةسةثئزدةر، تاثةرتةثگة دةيئن كذتئثئزدةر. تاثةرتةث مةنئث باياندامام گازةتتةردة جاريالانادئ"، دةدئم. اقئرئ جاستار الاثنان تارادئ. بئزدةن كةيئن، ةرتةثئندة ارمةنيا ءوزئنئث كونستيتؤسياسئن قايتادان قابئلدادئ، ءسويتئپ ارميان ءتئلئن مةملةكةتتئك ءتئل ةتئپ ولار دا بةكئتئپ الدئ.
- ماسكةؤ وسئعان كةلئستئ مة؟
- قايدان كةلئسسئن؟ ارتئنشا رةسپؤبليكا باسشئلئعئن تذگةل دةرلئك سؤسلوأقا شاقئردئ. مةن، سوأمين ءتوراعاسئ، ةكئنشئ حاتشئ، تاعئ بئرةر كئسئ - ءبارئمئز باردئق. سؤسلوأ ءبئزدئث ماسةلةمئزدئ ساياسي بيؤروعا شئعاراتئنئن ايتتئ. ءبارئمئز سوندا دا قارسئلئق بئلدئردئك، ويئمئزدان قايتپايتئنئمئزدئ مالئمدةدئك. كولبين دة قاتتئ قارسئ بولدئ. بئزگة "ذلتشئلدئق"، تاعئ باسقا ايئپتار تاقتئ.
ءسويتئپ تذرعاندا تةلةفون شئرئلداپ قالدئ. برةجنةأ ةكةن. قالاي ةكةنئن قايدام، ءسوزئنئث ءبارئ ماعان دا ةستئلئپ تذردئ. باسقا ءبئر ماسةلةلةر بويئنشا تاپسئرمالار بةردئ دة، "ساعان شةأاردنادزة كئردئ مة؟" دةپ سذرادئ. سؤسلوأ: "ول قازئر مةندة وتئر، بذلاردئث ماسةلةسئن پرينسيپتئ تذردة قاراؤ كةرةك" دةي بةرئپ ةدئ، باس حاتشئ: "شةأاردنادزةمةن سويلةستئك قوي، سول دا جةتةدئ" دةدئ دة اثگئمةنئ بئتئرة سالدئ. ماسةلةمئز سولاي شةشئلگةن.
- كولبين گرؤزين ءتئلئنئث مةملةكةتتئك مارتةبة الؤئن قاتتئ جاقتادئ دةيسئز. جالپئ، ول كئسئ تؤرالئ پئكئرئثئز قانداي؟
- بئزدة ةكئنشئ حاتشئ بولدئ. ونئث الدئندا سأةردلوأسكئدة جذمئس ئستةگةن. گرؤزياعا قئزمةتكة جئبةرئلةردة سؤسلوأ قابئلداپتئ. "ماعان ذلت رةسپؤبليكاسئندا جذمئس ئستةؤ قيئن بولادئ. گرؤزيندةردئث تاريحئن، ءداستذرئن، مادةنيةتئن بئلمةيمئن"، دةپتئ. سوندا سؤسلوأ: "ةث باستئسئ - ةكونوميكا. ال ايةل پاتشا تامارانئث جاعدايئن گرؤزيندةر وزدةرئ شةشسئن"، دةگةن ةكةن. كولبين بئزدة جامان جذمئس ئستةگةن جوق. تةك ونئ قازاقستانعا جئبةرگةنئ قاتةلئك بولدئ. قونايةأتان كةيئن كولبيننئث دةثگةيئ بئردةن كوزگة بادئرايئپ تذردئ. قونايةأ اكادةميك ةدئ عوي. بارئنة كةثئنةن قارايتئن، تةرةث وي جئبةرةتئن. وتة يكةمدئ كئسئ بولاتئن. ءوز حالقئمةن ءتئل تابئسا بئلةتئن. قونايةأ گاگرادا، پيسؤندادا بئرنةشة رةت دةمالعاندا ءوزئم ءاؤةجايدان قارسئ الاتئنمئن، كوپ اثگئمةلةسةتئنبئز.
- ساياسي بيؤرونئث وسئ ماسةلةنئ قاراعان وتئرئسئنا ءسئز قاتئسقان با ةدئثئز؟
- قاتئسقانمئن.
- تالقئلاؤ قالاي وتكةنئ ةسئثئزدة مة؟
- ول كةزدة مذنداي ماسةلةدة تالقئلاؤ دةگةن بولمايدئ.
- قازاقستان باسشئلئعئنا نازاربايةأتئث كانديداتؤراسئ قارالعان جوق پا؟
- ول كةزدة بالاما كانديداتؤرا دةگةن بولمايدئ.
- جاقئندا باكؤگة بارئپ ةدئم. سوندا گةيدار اليةأ تؤرالئ ءبئر كئتاپ الدئم. الگئ كئتاپتا گةيدار اليةأتئث كولبيننئث كانديداتؤراسئنا قارسئ شئققانئ، گورباچةأكة كئرئپ، "كولبين جاقسئ شارؤاگةر، باسقا قاي جاققا جئبةرسةثئز دة جذمئستئ الئپ كةتةدئ. تةك قازاقستانعا جئبةرؤ قاتةلئك بولادئ"، دةپ ايتقانئ جازئلعان.
- بولةك كئرئپ، وزئنة ايتقان بولار. ساياسي بيؤرونئث وتئرئسئندا بذل ذسئنئسقا ةشكئم قارسئ شئقپاعانئ ةسئمدة. كولبين قازاقستاندا دذرئستاپ جذمئس ئستةي المادئ. كةيئن ونئث ماسةلةسئن ساياسي بيؤرودا قاراعانئمئزدا بئرنةشة ادام قاتتئ سئن ايتتئ. جئبةرگةن كةمشئلئكتةرئن جوندةؤ تاپسئرئلدئ. ءبئراق ول ءتيئستئ قورئتئندئ جاساي العان جوق. سودان سوث ونئ ماسكةؤگة قايتارؤ كةرةك دةپ شةشئلدئ.
- قازاقستاندا جذرگةن كةزئندة كولبيننئث جذمئسئ ساياسي بيؤرودا قارالعان ةكةن عوي؟ العاش رةت ةستئپ وتئرمئن. ايتقانداي، ول بئزگة كةلگةن بةتتة (مةن ورتالئق كوميتةتتة جذمئس ئستةيتئنمئن): "مةن گرؤزيادا گرؤزينشة ذيرةنگةنمئن. ءبئر جئلدا قازاق تئلئن دة ذيرةنةمئن"، دةپ سويلةگةن. شئنئندا گرؤزينشة ءبئلئپ العان با ةدئ؟
- ولاي دةؤگة بولمايدئ. اؤئزةكئ ءسوزدئ ازداپ تذسئنةتئن ءبئراق. ال قازاقشانئ قانشالئقتئ ذيرةنگةنئن مةن بئلمةيمئن.
- ونئ ءبئز بئلةمئز.
- باسقا حالئقتئث ءتئلئن، اسئرةسة وزگة تئلدئك توپتاعئ حالئقتئث ءتئلئن ذيرةنؤگة جئلدار كةرةك. ال مئنةز-قذلئقتئ مةثگةرؤ، حالئقتئث جانئن تذسئنؤ ودان دا قيئن. بذل دةگةنئثئز تذتاس تذرعان وزئنشة عئلئم. جالپئ، كولبينمةن جاسالعان سول ةكسپةريمةنت وتة ءساتسئز بولدئ. قازاقستان باسشئلئعئن ولاي اؤئستئرؤ ستؤدةنتتةردئث جاپپاي نارازئلئعئن تؤعئزعانئن، كوتةرئلئس ميليسيانئث، اسكةردئث كذشئمةن باسئلعانئن، قان توگئلگةنئن بذكئل الةم بئلةدئ. الايدا، تارتئپسئزدئكتةردئث بارئنة ذلتشئلدار مةن ةكسترةميستةر كئنالئ دةگةن قورئتئندئ عانا جاسالدئ. كئم بئلةدئ، الماتئداعئ وقيعادان ءتيئستئ تاعئلئم العانئمئزدا سؤمگايتتاعئ، تبيليسيدةگئ، كةيئنئرةك بالتئق بويئنداعئ سذمدئقتار ورئن الماؤئ دا مذمكئن بة ةدئ. بالتئق بويئنداعئ وقيعادان كةيئن مةن ا ق ش ةلشئسئنة: "باسقارؤدئث ديكتاتورلئق تاسئلدةرئ قايتا ورالسا، مةن وتستاأكاعا كةتةمئن. قولئ قانعا باتقان ذكئمةتتئث مذشةسئ بولئپ قالا المايمئن"، دةگةنمئن. ول كةزدة ك س رو سئرتقئ ئستةر ءمينيسترئ قئزمةتئندة ةكةنئمدئ ءوزئثئز بئلةتئن شئعارسئز.
- بئلگةندة قانداي. ءبئز ءسئزدئث سول قئزمةتتةگئ ءار قادامئثئزعا قئزئعا قاراپ وتئراتئنبئز. وداق ءمينيسترئ لاؤازئمئنئث قاي-قايسئسئ دا ةرةكشة قذرمةتتئ. سئرتقئ ئستةر ءمينيسترئنئث ءجونئ بولةك. ونئث ذستئنة تاريحتئث سونداي بةتبذرئستئ كةزةثئندة ءتئپتئ بولةك. "قئرعي-قاباق سوعئستئث" باسةثدةؤئ، ستراتةگيالئق قارؤ-جاراقتئث قئسقارتئلؤئ، ةكئ گةرمانيانئث بئرئگؤئ، اؤعانستاننان سوأةت اسكةرلةرئنئث اكةتئلؤئ سياقتئ اسا ءئرئ قادامداردئث ءبارئ ءسئز مينيستر بولعان تذستا اتقارئلدئ. ءسئزدئ بذل قئزمةتكة گورباچةأ شاقئردئ. تاثداؤ نةگة سئزگة ءتذستئ دةپ ويلايسئز؟
- ميحايل گورباچةأتئ مةن اسا كورنةكتئ تذلعا، جاثا تذرپاتتاعئ ساياساتكةر دةپ سانايمئن. ول ؤاقئتتئث ءذنئن ءدال ةستي ءبئلدئ. كةثةس وداعئنئث ءومئر سذرگةن جئلدارئندا كوممؤنيستئك يدةولوگيانئ رةأيزيالاؤ تذثعئش رةت گورباچةأتئث تذسئندا باستالدئ. اندروپوأ قايتئس بولارئنئث الدئندا باس حاتشئ قئزمةتئندة ءوزئن ميحايل گورباچةأ الماستئرعانئن قالايتئنئن ايتقان. الايدا، ساياسي بيؤروداعئ جاسئ كةلگةن پارتيالئق ةليتا چةرنةنكونئ جاقتاپ شئقتئ. گورباچةأ بيلئك باسئنا كةلگةننةن كةيئن ئشكئ جانة سئرتقئ ساياساتتا ءتذبئرلئ وزگةرئستةردئ قولعا الؤعا تئرئستئ. ال ونئث مةنئ تاثداعانئنا بايلانئستئ نة دةي الامئن؟ ءبئز كوپتةگةن جئلدار بويئ ارالاسئپ تذردئق. گرؤزياعا جئل سايئن كةلةتئن. رةسپؤبليكاداعئ جاثالئقتاردئ، ةكسپةريمةنتتةردئ، اسئرةسة اؤئل شارؤاشئلئعئنا نارئقتئق ةكونوميكانئث كةيبئر تةتئكتةرئن ةنگئزؤ تالابئمئزدئ قولدايتئن. ول كةزدة بئزدة حالئق داؤلةتتئ تذراتئن. ميحايل سةرگةةأيچتئث ءوزئ دة، رايسا ماكسيموأنا دا گرؤزين ونةرئن، اسئرةسة گرؤزين كينوسئن وتة جاقسئ بئلةتئن. "تاؤبةگة ءتذسؤ" فيلمئن ةكرانعا شئعارؤعا بئزگة گورباچةأ كومةكتةسكةن. سئرتقئ ئستةر ءمينيسترئ قئزمةتئنة ادام تاثداعاندا گورباچةأ ول جةرگة مامان ديپلوماتتان گورئ ءوزئنئث ويئمةن ورتاقتاساتئن، دذنيةدةگئ قذبئلئستارعا جاثاشا قاراي الاتئن، وزئمةن ارئپتةس بولاتئن ادام ئزدةدئ دةپ سانايمئن. مةنئث سئرتقئ ئستةر ءمينيسترئ قئزمةتئندةگئ بةلسةنة ارالاسقان ماسةلةلةرئمنئث ةث نةگئزگئلةرئن ءوزئثئز دة ايتئپ وتئرسئز.
- دةگةنمةن، سول ماسةلةلةردئث قالاي شةشئم تاپقانئن ءوز اؤزئثئزدان دا ةستئگئمئز كةلةدئ.
- ةكئ ماسةلةنئ ايتايئن. بئرةؤئ - اؤعانستان، ةكئنشئسئ - گةرمانيا ماسةلةسئ بولسئن. مذنئث ةكةؤئ دة مةنئ ساياساتكةر رةتئندة زور قاناعات سةزئمئنة بولةيدئ. كةثةس اسكةرلةرئن اؤعانستاننان الئپ شئعؤ جونئندةگئ كةسئمدئ ءسوزدئ مةن ايتتئم دةي الامئن. ارينة، مةملةكةت باسشئسئمةن كةلئسپةيئنشة ءمينيستردئث بئردة-ءبئر ماسةلةنئ ءوز بةتئنشة شةشپةيتئنئ بةلگئلئ، بذل ارادا مةن وسئ ماسةلةلةر بويئنشا مةنئث ذستانئمئم باسشئلئققا الئنعانئن ايتئپ وتئرمئن. س و ك پ-نئث ХХVІІ سيةزئ قارساثئندا مةن گورباچةأكة ةسةپتئ باياندامادا اؤعانستاننان اسكةردئ الئپ شئعؤ جونئندة مئندةتتئ تذردة ايتئلؤئ كةرةك دةپ ذسئنئس جاسادئم. ميحايل سةرگةةأيچ كةلئستئ. ةسةپتئ باياندامانئث سوثعئ نذسقاسئ سيةزگة ءبئر كذن قالعاندا ساياسي بيؤرو مذشةلةرئنة تاراتئلئپ بةرئلةتئن. باياندامانئ بئزگة كةشتةتئپ، تذنگة قاراي بةردئ. قاراسام - اؤعانستان ماسةلةسئ جوق. سودان ءتذن ورتاسئندا گورباچةأتئث ذيئنة تةلةفون سوقتئم. "بالكئم، بئراز ؤاقئت توسا تذرارمئز؟"، دةدئ باس حاتشئ. مةن وندا بذل ماسةلةنئ سيةزدة ءوزئمنئث سويلةيتئن سوزئمدة كوتةرةتئنئمدئ، حالئقتئث مةنئ قولداپ كةتةتئنئن، ال ميحايل سةرگةةأيچتئث ئثعايسئز جاعدايدا قالاتئنئن ايتتئم. "جارايدئ. ةرتةث بذل پؤنكتتئ قوسامئن"، دةدئ ول. تاثةرتةث سيةزگة جينالئپ جاتقانئمدا ءوزئ تةلةفون سوقتئ. "سةنئث تاپسئرماثدئ ورئندادئم"، دةدئ. داؤئسئندا ماعان سةنؤ دة، كةلئسئمگة كةلؤ دة بار، ازداپ كةكةسئن دة جوق ةمةس.
مينيستر كةزئمدة اؤعانستانعا كةمئندة ون رةت بارعان شئعارمئن. وفيسةرلةر جاساعئنئث الدئندا ءبئزدئث اسكةرلةردئ ةلدةن الئپ شئعؤ جونئندة الدئن-الا كةلئسئم جاسالعانئن حابارلاعانئمدئ ةشقاشان ذمئتا المايمئن. شئنئمدئ ايتسام، جذرت قول سوعئپ جئبةرةدئ دةپ ويلاعانمئن. جوق، زال تئم-تئرئس. گةنةرالدار ءتئپتئ تذنةرئپ الئپتئ. بذل نة سوندا؟ جةثئلگةن ارميا كذيئندة ةلگة قالاي قايتامئز دةپ ؤايئمداعاندارئ ما؟ ةلگة بارعان سوث قايدا تذرامئز، كئم بئزگة پاتةر بةرةدئ دةگةن سياقتئ ماسةلةلةردئ ويلاپ قينالعاندارئ ما؟ ول جاعئ دا بار. نةگئزگئسئ وسئ جاعئ دا شئعار. سونئمةن بئرگة، كةيئن بئلسةم، باسقا جاعئ دا بار ةكةن. گةنةراليتةتتئث ءبئر بولئگئ اؤعانداعئ سوعئستئث اياقتالعانئن قالامايدئ ةكةن! اؤعانداعئ سوعئس ولار ءذشئن بايلئققا بةلشةسئنةن باتؤدئث كوزئنة اينالعان ةكةن! ماسكةؤگة قايتئپ كةلة سالئسئمةن ماسةلةنئ ساياسي بيؤرو وتئرئسئنئث كذن تارتئبئنة ةنگئزئپ، اؤعانستاننان اسكةردئ الئپ شئقپاساق مئثداعان انالاردئث كوز جاسئنا قالئپ، بذكئل الةم الدئندا ونسئز دا ازايعان ابئرويدان ءبئرجولا ايئرئلاتئنئمئزدئ ايتتئم. 1989 جئلدئث 15 اقپانئندا، جةنةأادا جاسالعان كةلئسئمگة سايكةس، اؤعانستاننان كةثةس اسكةرلةرئن الئپ كةتؤ تولئق اياقتالدئ.
ةندئ گةرمانيانئث بئرئگؤئنة كةلةيئن. قازئر ةكئ گةرمانيانئث بئرئككةنئن بذكئل ةؤروپا قالاعانداي ايتئلادئ، مذنئث ءوزئن باتئستئث انئق جةثئسئندةي ةتئپ كورسةتةدئ. شئنتؤايتئندا، تئم ولاي ةمةس ةدئ. مئسالئ، انگليا ةكئ گةرمانيانئث قوسئلؤئنان كادئمگئدةي قاؤئپتةندئ. فرانسيا دا ونئ قولداي قويعان جوق. تةتچةرگة دة، ميتتةرانعا دا ةؤروپانئث ءدال ورتاسئندا ئرئلةنگةن، كذشةيگةن نةمئس مةملةكةتئنئث پايدا بولؤئنئث قاجةتئ جوق-تئ. ءبئز ولارعا ةؤروپاداعئ تئنئشتئق پةن تذراقتئلئق ءذشئن ةكئگة بولئنگةن گةرمانيا ةمةس، بئرئككةن گةرمانيا كوبئرةك كةرةك ةكةندئگئن تذسئندئرؤگة تئرئستئق. شئعئس گةرمانيادا ورنالاستئرئلعان جارتئ ميلليوندئق اسكةرئمئزدئ ذستاپ تذرؤ ءبئزدئث بيؤدجةتكة دة وتة اؤئر سوقتئ. ءبئز "ذلكةن تورتتئكتئث" (ا ق ش، ك س ر و، ذلئ بريتانيا، فرانسيا)، ةكئ گةرمانيانئث قاتئسؤئمةن، ياعني "4+2" فورمؤلاسئمةن كةلئسسوزدةر باستاؤدئ ذسئندئق. نةمئستةر "2+4" فورمؤلاسئن ذسئندئ. ياعني، الدئثعئ قاتارعا ةكئ گةرمانيانئث دةلةگاسيالارئ شئعارئلؤئ كةرةك دةگةن تالاپ قويدئ. اقئرئ ءبئز بذل ذسئنئسپةن كةلئستئك. ماسةلةنئث ءوزئ ساتئمةن شةشئلگةنئمةن، گةرمانياداعئ كةثةس اسكةرلةرئن ةلئمئزدة ورنالاستئرؤ ئسئندة كوپ قيئندئق تؤدئ. ءبئز اسكةردئ الئپ شئعؤ، ولاردئ ورنالاستئرؤ شئعئندارئنا 20 ميلليارد باتئس گةرمانيالئق ماركا وتةم تالاپ ةتكةن ةدئك. نةمئستةر ونئث 15 ميللياردئن وتةم ورنئنا، قالعان 5 ميللياردتئ نةسية تذرئندة بةردئ. وكئنئشكة وراي، وسئ ءئس كةيئن ابدةن ءبئتئستئ. سول اقشانئث قايدا، قالاي جذمسالعانئ اقئرئ انئقتالماي-اق قويدئ. ءبئز اسكةردئ اكةتكةنئمئز ءذشئن تولةم الماعانبئز دةؤدةن ءجذزئ جانبايتئندار دا تابئلادئ بذگئندة. بذل - وتئرئك ءسوز. ول اقشانئث ءبارئنئث ءتيئستئ قذجاتتارئ بار. گةرمانيادان كةتئپ، ونداعئ پاتةرئنةن ايئرئلعان، مذندا كةلئپ باسپاناسئز كذيدة جئلدار بويئ جذرگةن مئثداعان وفيسةرلةردئث ماعان جئلدار بويئ ئزالئ بولعانئن ابدةن-اق تذسئنةمئن. ايتةؤئر، ةث باستئسئ - ءتذپتئث تذبئندة گةرمانيانئث بئرئگؤئ دةگةن ماسةلة شةشئلدئ.
- "گةرمانيانئ ءبئر گرؤزين ءبولئپ بةردئ، ةكئنشئ گرؤزين بئرئكتئرئپ بةردئ" دةگةن ءسوز بار عوي.
- بذل ءوزئ ةكئ جؤرناليستئث ءبئرئ ايتاتئن ءسوز بولئپ بارادئ. قازئر ماقتاؤ تذرعئسئندا ايتئلاتئنئنا دا شذكئر. ال كةزئندة رةسةي اسكةريلةرئنئث تالايئنئث مةن دةگةندة اتارعا وعئ بولمايتئن. ولار سئرتقئ ئستةر ءمينيسترئ وتانئمئزدئث مذددةسئن ساتئپ جاتئر دةؤدةن دة تايئنبادئ. بذلاي ايتقاندا مئنا گرؤزين ورئستاردئ جةثئلئسكة ذشئراتؤدا دةگةن سئثايدا استارلاپ سويلةيتئندةرئ اثعارئلئپ تذراتئن. جاثاعئلار وتان مذددةسئ ساتئلدئ دةگةندة ءبئزدئث گةرمانيا فةدةراتيأتئ رةسپؤبليكاسئنان اؤةلدة بةس ميلليارد باتئس گةرمانيالئق ماركا نةسية العانئمئزدئ دا ايتادئ. ول تذستا كةثةس وداعئندا از عانا جالاقئنئث ءوزئن بةرةتئن اقشا قالماعان ةدئ. گورباچةأ پةن شةأاردنادزة كةلئسئم بئلدئرمةسة ةكئ گةرمانيا قوسئلماي قالا بةرةتئندةي سويلةؤ دة اثعئرتتئقتئث ءدال ءوزئ. ولار ونسئز دا قوسئلار ةدئ. تةك كةيئنئرةك قوسئلار ةدئ. بالكئم، بذل ذدةرئس قيئن جاعدايلارعا، ءتئپتئ قان توگئسكة ذرئندئرئپ بارئپ بئتةر ةدئ. ءبئزدئث سئرتقئ ساياساتتاعئ تابئسئمئز - ذدةرئستئث الدئن العانئمئز، ءتذيئندئ پروبلةمانئ شةشؤدئث نةگئزگئ قوزعاؤشئ كذشئنة اينالعانئمئز.
وسئ ةكئ ةرةكشة ماثئزدئ ماسةلةنئ دةر كةزئندة قوزعاعانئم، جةرئنة جةتكئزؤدئث جولدارئن كورسةتكةنئم ءذشئن ءوزئمدئ ساياساتكةر رةتئندة دة، ادام رةتئندة دة باقئتتئ سةزئنةمئن.
- سونداي جاعدايدا جذرگةنئثئزدة، جاثاشا ويلاؤ ساياساتئنئث ناقتئ ناتيجةلةرئنة قول جةتكئزگةن ادامنئث بيئگئندة تذرعانئثئزدا ءسئز اياق استئنان وتستاأكاعا كةتتئثئز. "ديكتاتؤرا قاؤپئ ءتونئپ كةلة جاتئر" دةپ ةسكةرتئپ كةتتئثئز. گورباچةأپةن ارالارئثئزدئث اشئلؤئن قالاي تذسئندئرةر ةدئثئز؟
- بذل جايئندا تالاي ايتقانمئن. قايتا قذرؤ، جاريالئلئق، اشئقتئق ساياساتئنئث ةث ذلكةن ناتيجةسئ 1989 جئلدئث 2-3 جةلتوقسان كذندةرئندة مالتادا بؤش پةن گورباچةأتئث كةزدةسؤئ بولدئ. سول كةزدةسؤدة ةكئ مةملةكةت باسشئسئ ا ق ش پةن كةثةس وداعئ ةندئگئ جةردة ءبئر-ءبئرئن انتاگونيستئك مةملةكةتتةر سانامايدئ، ةكئ ةلدئث ءبئر-ءبئرئن دذشپان تذتؤ ءداؤئرئ اياقتالدئ دةپ بذكئل الةمگة مالئمدةمة جاسادئ. بذل ةكئ جاقتئث دا جةثئسئ، ةث باستئسئ - كوكةيگة قونئمدئ ساياساتتئث جةثئسئ بولاتئن. وكئنئشكة وراي، تاماشا اياقتالعان سول كةزدةسؤ بارئسئندا گورباچةأپةن ارامئزداعئ العاشقئ سالقئندئق تا بوي كورسةتتئ. ول بئلاي بولدئ. بؤش پةن گورباچةأ كةلئسسوز كةزئندة ءبئر ماسةلة بويئنشا ورتاق پئكئرگة توقتاي الماي قويدئ. ءبئر كةزدة بؤش: "بذل اقپارات شةأاردنادزةدةن شئققان"، دةپ قالدئ. گورباچةأ ماعان جالت قارادئ. ول از بولعانداي بؤش: "ءبئز شةأاردنادزةگة سةنةمئز"، دةپ قوسئپ قويدئ. گورباچةأتئث ءتذرئ وزگةرئپ كةتتئ. سول ساتتة ونئث ماعان كوزقاراسئ دا وزگةرگةنئن سةزئندئم. بارا-بارا ارامئز سؤئسا باستادئ. تةگئ، الةمدة مةنئث بةدةلئمنئث بيئكتةي باستاعانئ ونئث تئنئشئن السا كةرةك. كةي ماسةلةلةردئ ءوزئم شةشة الاتئن بولعانئم، الةمنئث ءئرئ ساياسي تذلعالارئمةن ءوزارا سةنئمگة قذرئلعان قارئم-قاتئناس قالئپتاستئرعانئم دا باس حاتشئعا ذناعان جوق. بئرتة-بئرتة مةنئمةن ارالاسؤدئ دا ازايتتئ. ؤاقئت وتة كةلة گورباچةأ ءوزئ باستاعان ئسكة دة، سول ءئستئ ءوزئنئث بئرگة باستاعان ارئپتةستةرئنة دة كوزقاراسئن وزگةرتتئ. وسئنئ بايقاعان كوپتةگةن دةپؤتاتتار مذمكئن بولعان جةردئث بارئندة، باسپاسوزدة، تةلةأيزيادا سئرتقئ ئستةر ءمينيسترئن وثدئ-سولدئ سئناؤدئ ادةتكة اينالدئرئپ الدئ. ال قورعانئس مينيسترلئگئنئث پارتيا ذيئمئ گورباچةأكة مةنئ "مةملةكةتكة ساتقئندئق" بابئ بويئنشا قئلمئستئق جاؤاپكةرشئلئككة تارتؤ جونئندة ةكئ رةت ذسئنئس جاسادئ. گورباچةأ سونداي جاعدايدا دا ءوزئنئث ءمينيسترئن ءبئر اؤئز سوزبةن قورعاعان جوق. ونئ تامئز بذلئگئنة اكةلئپ سوقتئرعان وسئ قذبئلمالئ ساياساتئ دةپ بئلةمئن.
- ةدؤارد امأروسيةأيچ، وداقتئق مينيستر كةزئثئزدة دة، گرؤزيا پرةزيدةنتئ كةزئثئزدة دة ءسئز الةمنئث تذتقاسئن ذستاعان تالاي تذلعامةن ارالاستئثئز. سولاردئث اراسئنان قانداي كةزدةسؤلةر ةرةكشة ةسئثئزدة قالدئ؟
- ونداي كةزدةسؤلةر كوپ. يرانعا، اياتوللا حومةينيگة بارعانئمدئ ايتايئن. مةن اياتوللاعا گورباچةأتئث حاتئن اپارعان ةدئم. حومةينيدئث ذيئنة مةشئتكة كئرگةندةي اياق كيئمدئ شةشئپ كئرةدئ ةكةن. قئس كةزئ. قار تذسكةندة يراندا كادئمگئدةي سؤئق بولادئ. اياعئم توثا باستادئ. ونئث ذستئنة اياتوللا دا كةشئكتئ. سويتسةم، كةيئن ءبئلدئم، اياتوللا بارلئق كةزدةسؤلةرگة وسئلاي، كةشئگئپ كةلةدئ ةكةن. ناؤقاستانئپ جذرگةندئكتةن اياتوللا مةنئ قابئلداؤعا 15-20 مينوت قانا بولة الاتئنئ ةسكةرتئلدئ. مةن سول ؤاقئت ئشئندة ءوز ةلئمنئث پرةزيدةنتئ جازعان حاتتئث مازمذنئن سئعئمداپ ايتئپ شئعؤعا تئرئستئم. حومةيني ءسوزئمدئ تئثداپ بولدئ دا، ءوزئنئث گورباچةأ جاؤابئنا كوثئلئ تولماعانئن ايتتئ. "مةن وعان ادامنئث مئنا جالعان ومئردةگئ تئرشئلئگئنئث ءمانئ جونئندة ةمةس، كوك جذزئندةگئ تئرشئلئگئنئث ءمانئ تؤرالئ حات جازعان ةدئم. مةنئ جةر بةتئندة نة بولئپ، نة قويئپ جاتقانئ قئزئقتئرمايدئ. مةن كوك جذزئنة كوز تئگةمئن، الايدا ءوزئمدئ تولعاندئرار سذراقتارعا ءالئ جاؤاپ تاپقان جوقپئن. ال ةكئ ةلدئث قارئم-قاتئناستارئن قالپئنا كةلتئرؤ جايئن ايتساق، مةن بذل ذسئنئستاردئ قولداؤعا دايئنمئن"، دةدئ دة، ورنئنان تذرئپ، مةنئمةن قوشتاسئپ، بولمةدةن شئعئپ كةتتئ. شئنئمدئ ايتسام، تذككة تذسئنگةن جوقپئن. كوثئل-كذيئم ابدةن بذزئلدئ. ةرتةثگة بةلگئلةنگةن باسقا كةزدةسؤلةردةن دة، سول كذنگئ كةشكئ قوناقاسئدان دا باس تارتقئم كةلدئ. ال يراندئق ارئپتةستةرئم كةزدةسؤ تاماشا ءوتتئ دةپ جاتئر... كةشكة تةلةديداردئ قوستئق. اؤدارماشئ ديكتوردئث "بذگئنگئ كةزدةسؤ يران مةن كةثةس وداعئنئث قارئم-قاتئناستارئندا جاثا ءداؤئردئ باستاپ بةرةدئ" دةگةن سوزدةرئن جةتكئزدئ. ةرتةثئندة سئرتقئ ئستةر ءمينيسترئ الي اكبار أةلاياتي يمام كةزدةسؤگة وتة ريزا دةگةندئ تاعئ قؤاتتادئ. "يمام بئرةر اؤئز عانا ءسوز ايتتئ عوي. ماعان اثگئمةمئز ونشا ءساتتئ بولماعان سياقتئ كورئندئ"، دةدئم مةن. "بايقاماعان ةكةنسئز، ول كئسئ ءسئز سويلةگةندة ءذش رةت باسئن يزةدئ. مذنئث ءمانئن بئلةسئز بة؟ بذل اسا ذلكةن ءئلتيپات پةن قذرمةتتئث بةلگئسئ بولئپ تابئلادئ"، دةدئ أةلاياتي. كةيئن رافساندجاني تبيليسيگة كةلگةندة ماعان: "حومةيني قابئلداعان جالعئز شةتةلدئك ادام ءسئز بولدئثئز"، دةگةندئ ايتتئ.
فيدةل كاسترومةن قاتارئنان بئرنةشة كذن كةزدةسكةنئمدة مةن ونئث كةز كةلگةن تاقئرئپقا ساعاتتاپ سويلةي الاتئنئنا كوز جةتكئزدئم. وتة تةرةث ويلئ ادام، ادةبيةتتئ تاماشا بئلةدئ، ةرنةست حةمينگؤةيدئث دوسئ بولعان كئسئ. ال مارگارةت تةتچةر مةنئ بريتان پارلامةنتئندةگئ قاؤئمدار پالاتاسئندا دةپؤتاتتاردئث سذراقتارئنا جاؤاپ بةرؤئمةن تاثقالدئردئ. سوندا تةتچةر قئرئق مينوتتئث ئشئندة 25 سذراققا جاؤاپ بةردئ. ءار سذراققا - ءبئر مينوتتةن! كةز كةلگةن كذردةلئ ماسةلةنئث ءتذيئنئن ةكئ اؤئز سوزگة سئيعئزئپ جئبةرةدئ ةكةن. بئزدة كوپ سوزدئلئك باسئم. گورباچةأ پةن رةيگان رةيكياأيكتة كةزدةسكةننةن كةيئن رةيگاننئث ماشينةگة وتئراردئث الدئندا گورباچةأكة: "ءسئز مةنئث سويلةؤئمة مذمكئندئك بةرمةدئثئز، سوندئقتان دا ءبئز ةشتةثةگة كةلئسة الماي كةتئپ بارامئز"، دةگةنئ ةسكة تذسةدئ...
- ةدؤارد امأروسيةأيچ! ماعان اثگئمةنئث ؤاقئتئ ءبئر ساعاتتان اسپاعانئ ءجون بولاتئنئن ةسكةرتكةن. ايتسة دة، مةن سئزدةن سذحباتتئث ؤاقئتئن تاعئ بئرازعا سوزؤعا كةلئسئم سذرايمئن. ءسئز بذعان دةيئن ءومئرئثئزدئث ةكئ بةلةسئن اثگئمة ةتتئثئز. ةث كذردةلئ بةلةسكة ةندئ كةلئپ وتئرمئز. گرؤزيا تاؤةلسئزدئككة قول جةتكئزئپ، وكئمةت بيلئگئنة زأياد گامساحؤرديا كةلگةن كةزدة ةلدة ازامات سوعئسئ باستالدئ. گرؤزيننئث ةلئم دةگةن، جةرئم دةگةن ماثداي الدئ پةرزةنتتةرئ سول تذستا ماسكةؤگة ارنايئ بارئپ، ءسئزدئ ةلگة قايتؤعا شاقئرعانئن جاقسئ بئلةمئز. ول جايئندا ءسئز بذرئن شئققان "موي أئبور" اتتئ كئتابئثئزدا دا جازعانسئز.
- بذل - اثگئمةلةؤگة قيئن تاقئرئپ. عاسئرلار بويئ جوعالتئپ العان تاؤةلسئزدئككة قول جةتكئزگةن تذستا مةنئث حالقئم اسا اؤئر درامانئ باستان كةشتئ. ءبئزدئث كلاسسيك جازؤشئمئز كونستانتين گامساحؤرديانئث ذلئ، تانئمال قذقئق قورعاؤشئ، ديسسيدةنت، ذلتتئق قوزعالئستئث سئيلئ كوسةمئ زأياد گامساحؤرديانئث ءوز وتانئنئث ناعئز پاتريوتئ، اسا كورنةكتئ عالئم، اسا ءبئلئمدئ ادام بولعانئ ةشقانداي تالاس تؤدئرمايدئ. ءبئراق مةملةكةت باسشئسئ بولؤدئث قيئندئعئ سوندا، بذل قئزمةتتئ اتقارؤ ءذشئن جاثاعئ قاسيةتتةردئث ءبارئ قوسئلئپ كةلگةندة دة ازدئق ةتةدئ!
- ءبئر گرةك فيلوسوفئنئث ايتقانئ بار عوي: "مةملةكةت باسقارؤ ونةرئ - ونةر اتاؤلئنئث ةث بيئگئ" دةپ.
- وسئ ونةر گامساحؤرديانئث بويئنان تابئلمادئ. ونئث ذستئنة ءوزئنئث جةكة باسئنئث مئنةز-قذلقئنداعئ كةيبئر سيپاتتار، ديسسيدةنتتئث قيئن ءومئرئ، اينالاسئنا جيناعان ادامدارئنئث كذماندئ كةلبةتئ اقئر اياعئندا ءوزئنئث ءومئرئن دة، ءبئزدئث ةلئمئزدئث ءومئرئن دة تراگةدياعا ذرئندئرئپ تئندئ. گامساحؤرديا فةنومةنئ ءالئ دة تالدانئپ، تذسئندئرئلگةن جوق. زأياد كوپشئلئك پسيحولوگياسئن، بذقارالئق سانانئث ادام ءتذسئنئپ بولمايتئن قئرلارئ مةن سئرلارئن وتة شةبةرلئكپةن پايدالانا ءبئلدئ. از ؤاقئتتئث اياسئندا زأياديزم ءدئني سيپاتقا دةيئن ية بولئپ، ءدئني سةكتانتتئقتئث وزئنشة ءبئر تذرئنة اينالئپ كةتتئ. گرؤزيانئث ءبئز ءالئ كذنگة جازا الماي كةلة جاتقان تالاي جاراسئ زأياد گامساحؤرديانئث تاؤةلسئز-دئكتئث باس كةزئندة جاريا ةتكةن "گرؤزيا گرؤزيندةر ءذشئن" دةگةن ذرانئنان باستالدئ. گرؤزيا عاسئرلار بويئ گرؤزيندةر، وسةتيندةر، ابحازدار، ادجارلار، ءازئربايجاندار، ارمياندار قاتار ءومئر ءسذرئپ كةلگةن ةل بولاتئن. ءبئزدئث ةلئمئزدة تاؤةلسئزدئك جئلدارئنداعئ العاشقئ قان تبيليسيدئث كينو ذيئندة توگئلدئ، سوندا جينالعان وپپوزيسيالئق مانيفةستاسيانئ ارناؤلئ تاپسئرما ورئندايتئن ميليسيا اسكةرلةرئ اتقئلادئ، بذل جولئ گرؤزيندةردئ گرؤزيندةر اتتئ، پرةزيدةنتتئث (كةشةگئ ديسسيدةنتتئث) بذيرئعئ بويئنشا اتتئ. تبيليسيدة ةكئ اپتاعا سوزئلعان ازامات سوعئسئ كةزئندة جذزدةگةن ادامدار قازا تاپتئ، جارالاندئ، بذل سذمدئق اقئرئ پرةزيدةنتتئث گرؤزيادان قاشئپ كةتؤئمةن اياقتالدئ. ول شةتةلگة جةتئپ الئپ، ءوز جاقتاستارئن كوتةرئلئسكة ذندةپ جاتتئ. مذنداي جاعدايدا مةن قالايشا ماسكةؤدةگئ جايلئ پاتةرئمدة تئنئش وتئرا الامئن، قالاي الاثسئز ذيئقتاي الامئن؟!
مةن گرؤزياعا قايتئپ ورالؤ جونئندةگئ ويئمدئ بئرنةشة كورنةكتئ تذلعالارمةن ءبولئستئم. سول كذندةردة دجةيمس بةيكةرمةن، گةنري كيسسيندجةرمةن، جاك شيراكپةن، باسقا دا ادامدارمةن، دةموكراتيالئق رةفورمالار قوزعالئسئنداعئ ارئپتةستةرئممةن سويلةستئم. اقئرئ قالايدا ةلگة ورالؤئم كةرةك دةپ شةشتئم. ارينة، مةنئث تئنئش باتئستاعئ تئنئش ءبئر جةرگة بارئپ الؤئما تولئق مذمكئندئگئم بولدئ. مةنئ، مئسالئ، گةرمانياعا كوشؤگة شاقئرعان. نةمئستةردئث ماعان قالاي قارايتئنئن شامالايسئز عوي. ومئرئمة قاجةتتئ قاراجاتتئ جذرتشئلئق الدئندا سويلةپ-اق، كئتاپتارئمدئ جازئپ-اق تابا الارئمدئ بئلةمئن. ءبئراق، ةگةر ولاي ةتسةم، ءومئر سذرمةگةن، تةك كذنئن كورگةن ادام بولار ةدئم. ازامات سوعئسئنئث وتئنا ورانئپ، اشتئققا ذشئراعان، ناننئث ذزئننان ذزاق كةزةگئندة تذرئپ، قارؤلئ قاراقشئلاردئث قاراؤئنا ئلئككةن تؤعان ةلئمدئ قيئن ساتتة تاستاپ كةتة المايتئنئم انئق ةدئ. ةل باسقارعان جئلدارئمدئ اثگئمةلةپ جاتقئم كةلمةيدئ. وزئمة ءوزئم باعا بةرمةيمئن. بذل ارادا ايتارئم تةك مئناؤ: مةنئث وتانئما ورالؤ جونئندةگئ شةشئمئم دذرئس بولدئ دةپ سانايمئن. 1992 جئلئ گرؤزيا تولئق ماعئناسئندا ساياسي وقشاؤلانؤعا تذسكةن ةدئ. ةكونوميكا تولئقتاي قيراپ، ازامات سوعئسئ ءجذرئپ جاتتئ، ةل تونالئپ جاتتئ، زورلئق-زومبئلئق ةتةك العان ةدئ. مةن ءوز ةلئمدئ ةث قيئن جاعدايدان الئپ شئعؤعا كومةكتةستئم، قيراؤدان، تاراؤدان، اشتئقتان قذتقارؤعا كومةكتةستئم. قالاي باعالاعاندا دا، مةن ءوزئمنئث پةرزةنتتئك پارئزئمدئ ورئندادئم. جةرئمنئث بئرلئگئ ءذشئن، ةلئمنئث تئرلئگئ ءذشئن ةشتةثةدةن تايئنعان جوقپئن. ماعان ءذش رةت قاستاندئق جاسالدئ. العاشقئسئ 1992 جئلعئ قازاندا ابحازياداعئ جاريالانباعان سوعئس كةزئندة جاسالدئ. ةكئنشئسئ 1995 جئلئ جاثا كونستيتؤسياعا قول قويؤ راسئمئنئث ءدال الدئندا جاسالدئ. مةنئث جانئمنان وتة شئققان "نيأا" ماشينةسئ جارئلئپ كةتكةن بولاتئن. ءذشئنشئسئ 1998 جئلئ باكؤ - تبيليسي - جةيحان مذناي قذبئرئن ئسكة قوسؤ جونئندة سوثعئ شةشئم قابئلداناردئث الدئندا جاسالدئ. سول جولئ مةنئث ءومئرئمدئ تةك بروندالعان "مةرسةدةس" قانا قذتقارئپ قالدئ. پرةزيدةنت ماشينةسئنئث ساؤئتتئ قاپتاماسئ تئكة اتئلعان ءذش زئمئران وعئنا توتةپ بةردئ. مةن وزئمة جاسالعان ءذش قاستاندئقتئث ذشةؤئن دة ناقتئ ءبئر ادامعا ةمةس، مةملةكةتتئث وزئنة قاستاندئق دةپ ايتقانمئن. قازئر دة سول پئكئردةمئن.
- جالپئ، ةلدئ قايتادان باسقارعان جئلدارئثئزدان وكئنئشپةن ةسكة الاتئن جايلارئثئز بار ما؟
- تاؤةلسئزدئكتئث باستاپقئ بةلةسئندة كةز كةلگةن كةمشئلئكتئث ءوزئ قاتةلئككة ذرئندئراتئنئن كورئپ وتئرمئز. مئسالئ، 2003 جئلعئ داعدارئستئث باستئ سةبةبئ - سايلاؤشئلار تئزئمدةرئنئث دذرئس جاسالماعاندئعئ. تالايلار وزدةرئنئث اتئ-ءجونئن داؤئس بةرؤشئلةردئث اراسئنان تابا الماعان. ءتئزئمدئ سولاي جاساعان ادامدار نةنئ ماقسات ةتكةن؟ كئمدةر سولاي جاساعان؟ مةنئثشة، وسئلاي بئلئقتئرؤعا مذددةلئ كذشتةر بولعان، ولار مذنئث اياعئ كذشتئ نارازئلئققا ذلاساتئنئن الدئن-الا بئلگةن. ونئث ذستئنة باتئس گرؤزيادا، ناقتئ ايتقاندا - ادجاريادا سايلاؤدئث جاپپاي بذرمالاؤشئلئقپةن وتكةنئ جونئندة حابار كةلئپ ءتذستئ، مذنئ شةتةلدئك بايقاؤشئلار بارئنشا تةرئس باعالادئ. احؤال كوز الدئمئزدا قولدان شئعئپ بارا جاتتئ. 10 قاراشا كذنئ ادجاريا استاناسئنئث كوشةلةرئندة قارؤلئ قاقتئعئستار باستالدئ. سول كذنئ-اق باتؤميگة جةتتئم. ادجاريا اأتونوميالئق رةسپؤبليكاسئ ذكئمةتئنئث باسشئسئ اسلان اباشيدزةمةن اثگئمة بارئسئندا شةتةلدئك كذشتةردئث سةپاراتيستئك قوزعالئستاردئ ذدةتئپ، بذل ءوثئردئ گرؤزيادان ءبولئپ الئپ كةتؤگة شئنداپ كئرئسكةنئنة انئق كوزئم جةتتئ. اباشيدزة مةنةن ادجارياداعئ سايلاؤ قورئتئندئسئن زاثدئ دةپ تانؤدئ تالاپ ةتتئ، ونداي جاعدايدا ونئث پارتياسئ گرؤزيا پارلامةنتئندةگئ وكئلةتتئگئن نئعايتا تذسةتئن ةدئ. ويتپةگةن كذندة ادجاريا گرؤزيانئث يؤريسديكسياسئنان شئعادئ دةگةن تالاپ تا قويئلدئ. گرؤزيانئ بولشةكتةؤگة ةشقانداي جاعدايدا دا جول بةرؤگة بولمايتئن ةدئ. 22 قاراشا كذنئ، جاثادان سايلانعان پارلامةنت جذمئسقا كئرئسكةلئ جاتقاندا، مةن ءوز ءسوزئمدئ باستاي بةرگةندة زالعا قارؤ اسئنعان كئسئلةردئث كئرئپ كةلگةنئن، مذنئث اياعئ نةمةن بئتكةنئن ءوزئثئز جاقسئ بئلةسئز.
1992 جئلئ گرؤزياعا ورالعانئمدا مةن ءوزئمنئث الدئما ناقتئ ةكئ ماقسات قويعان ةدئم. ونئث ءبئرئنشئسئ - نارئقتئق شارؤاشئلئقتئث نةگئزئن قالاؤ، ةكئنشئسئ - دةموكراتيالئق تةتئكتةردئث قالئپتئ جذمئس ئستةؤئن قامتاماسئز ةتؤ. ذكئمةتتئث لةگيتيمدئ بولؤئ، دةموكراتيالئق سايلاؤلار وتكئزؤ، ءسوز بوستاندئعئنا قول جةتكئزؤ، ازاماتتئق قوعامنئث قالئپتاسؤئنا جاعداي جاساؤ سياقتئ ماثئزدئ مئندةتتةردئ شةشؤ ءذشئن ءبئز تاؤةلسئز ةلدة، دةموكراتيالئق ورتادا ءومئر ءسذرؤدئ ذيرةنؤگة ءتيئستئ ةدئك. ءبئز وعان بئرشاما قول جةتكئزدئك. ذكئمةتتئك ةمةس ذيئمداردئث سانئ بويئنشا گرؤزيا كةثةستةن كةيئنگئ كةثئستئكتةگئ ةلدةردئث الدئنا شئقتئ. سونئمةن بئرگة، گرؤزياداعئ دةموكراتيالاندئرؤ ذدةرئسئ ةلدئث تذراقتئ دامؤئن قامتاماسئز ةتةتئن مةملةكةتتئك قذرئلئمدار مةن ينستيتؤتتار پايدا بولمايئنشا تولئق اياقتالا المايتئن. ءسويتئپ، بئزدة مئقتئ ازاماتتئق قوعامئ بار ءالسئز مةملةكةت قذرئلدئ. وكئنئشكة وراي، مةنئث قوعامدئ ئرئقتاندئرؤعا باعئتتالعان ساياساتئم ونشالئقتئ ءدال ذيلةستئرئلگةن بولئپ شئقپادئ، سونئث سالدارئنان مةملةكةتتئك قذرئلئمداردئث نةگئزئن رةفورمالاؤ ءذشئن بةرئك ئرگةتاس قالانبادئ.
مةن "ذرپاقتارعا حات" جازئپ قالدئردئم. ونئ جاريالادئم. حاتئمدا تؤعاندا بويئما بئتكةن قابئلةتتةردئث ارقاسئندا مةن ؤاقئت پةن جاعدايات مذمكئندئك بةرگةن نارسةلةرگة قول جةتكئزگةنئمدئ ايتتئم، ذرپاقتارعا بذدان ذلكةن ماقساتتارعا قول جةتكئزؤدئ، دذنيةگة، ادامزاتقا پايدا كةلتئرؤدئ تئلةدئم.
- ؤاقئت پةن جاعدايات مذمكئندئك بةرگةن نارسةلةر دةگةندة ءسئز نةنئ ايتاسئز؟
- بارئنةن بذرئن گرؤزياعا سئرتقئ كذشتةردئث ئقپالئ وتة كوپ بولعانئن ايتامئن. الدئثعئ جئلعئ سوعئسقا ةكئ جاق تا كئنالئ دةپ بئلةمئن. گرؤزيندةردئث كئناسئ - سحينأاليدة ورئس اسكةرلةرئ تذرعانئن، ولاردئث الةؤةتئن ةسكةرمةي ذرئس قيمئلدارئن باستاعاندئعئ. ورئستاردئث كئناسئ - گرؤزيندةردئ سول سوعئسقا ارانداتقاندئعئ. تةك ساركوزي-مةدأةدةأ جوسپارئن جذزةگة اسئرؤدئث ارقاسئندا عانا ءبئز ءوز تةرريتوريامئزدئث نةگئزگئ بولئگئن ورئستاردان ازات ةتة الدئق.
رةسةي قوعامئنئث بةلگئلئ ءبئر بولئگئندة "كاأكاز ذلتئ وكئلدةرئنة"، سونئث ئشئندة گرؤزيندةرگة وزگةشة كوزقاراس قالئپتاسقانئ ةشقانداي جاسئرئن سئر ةمةس. ابحازيا مةن وثتذستئك وسةتياداعئ سةپاراتيستئك كذشتةردئ جةلئكتئرگةن رةسةيلئك قارؤ-جاراق ةكةندئگئ دة قذپياعا جاتپايدئ. يمپةريانئث قذلاؤئ يمپةريالئق كوثئل-كذيدئث قذلاؤئنا ذلاسقان جوق. مذنئث ءوزئ بذرئنعئ كةثةس وداعئنئث تاؤةلسئز مةملةكةتتةر قذرئپ جاتقان حالئقتارئنا، سونئث ئشئندة الدئمةن گرؤزيا سياقتئ ةلدةرگة وتة تةرئس اسةر ةتتئ. گرؤزياداعئ ئشكئ قاقتئعئستاردئث باستاؤ كوزئن كاأكازدئ گةوستراتةگيالئق باقئلاؤعا الؤدئ ماقسات ةتئپ قويعان يمپةرياشئل كذشتةردئث ساياساتئنان ئزدةؤ كةرةك.
مذنداي كذشتةر بوريس ةلسين بيلئك قذرعان تذستا وتة ئقپالدئ بولدئ. گرؤزين-ابحاز قاقتئعئسئ باستالعاندا قازاقستان پرةزيدةنتئ نازاربايةأ، باسقا دا دوستاس پرةزيدةنتتةرئم ماعان ت م د-عا كئرؤدئ ذسئندئ، ولار وسئلاي ةتكةندة سول قاقتئعئستئ رةتتةؤ ئسئندة ةلسينگة ئقپال ةتؤ جةثئل بولادئ دةپ سانادئ. الايدا بئزدةگئ كةيبئر ساياسي كذشتةر بذل يدةيانئ قينالا قابئلدادئ. رةسةيدئث گرؤزياعا قاتئستئ ساياساتئ تةك پؤتيننئث تذسئندا عانا بئرشاما تذزةلدئ. جالپئ، بذل ورايدا سئزدةردئث ةلدةرئثئزدئث، نازاربايةأتئث سئرتقئ ساياساتئ دا، ئشكئ ساياساتئ دا ايرئقشا يكةمدئلئك كورسةتكةنئن ايتؤ كةرةك. سئزدةر سئن ساعاتتا سئر بةرگةن جوقسئزدار. الئسپةن دة، جاقئنمةن دة ءتئل تابئساتئن كوپ أةكتورلئ ساياسات جذرگئزؤ نذرسذلتان نازاربايةأتئ الةم الدئندا بيئك بةدةلگة بولةپ وتئر.
نازاربايةأ قونايةأتئث تذسئندا سوأمين ءتوراعاسئ بولدئ. ول كةزدة ءبئز جاقئن ارالاسا العان جوقپئز. نذرسذلتان ءابئش ذلئ رةسپؤبليكا باسشئلئعئنا كةلگةن كةزدة مةن بذل ادامنئث وتة جاؤاپتئ، تةرةث ءبئلئمدئ ادام ةكةندئگئنة كوز جةتكئزدئم. ونئث كةيبئر شةشئمدةرئ شئن مانئندة تاثداندئرادئ دا قايران قالدئرادئ. استانانئ قانداي ماقساتپةن اؤئستئرعانئن ةجئكتةپ جاتقئم كةلمةيدئ، ءبئراق مذنئث ناعئز ءدانئشپاندئق شةشئم بولعانئن ايتپاي تذرا المايمئن.
نذرسذلتان ءابئش ذلئ تؤرالئ اثگئمةلةؤ مةنئ قؤانئشقا بولةيدئ. ءسئزدئث كةلؤئثئزگة وراي مئنا ةكئ پاراق قاعازدئ دايئنداپ قويعان ةدئم. بيئل نازاربايةأتئث 70 جاسقا تولاتئنئن بئلةمئن. سوعان وراي ءوز تئلةگئمدئ قاعازعا ءتذسئرئپ بةرؤدئ ءجون دةپ تاپتئم. وسئنئ نذرسذلتان ءابئش ذلئنا مةنةن سالةم ايتئپ، جةتكئزؤئثئزدئ سذرايمئن.
ةدؤارد امأروسيةأيچ وسئلاي دةدئ دة ءوزئ ايتقان ماتئنگة كوزئمشة قول قويئپ، ماعان تابئس ةتتئ. ونداعئ سوزدةردئ ةلباسئنا گازةت ارقئلئ جةتكئزگةن ارتئق بولمايدئ دةپ ويلايمئن.
ءوزئمنئث دوسئم، كورنةكتئ ساياساتكةر، قازاقستان پرةزيدةنتئ نذرسذلتان ءابئش ذلئ نازاربايةأتئ داثقتئ مذشةل تويئمةن قذتتئقتايمئن!
ءبئز نذرسذلتان ءابئش ذلئمةن پلانةتامئزداعئ الةمدة جيئرما ءبئرئنشئ عاسئردئث مةجةسئندة ءتذبئرلئ وزگةرئستةردئث، مةن ايتار ةدئم، تةكتونيكالئق ئعئسپالاردئث كؤاگةرئ بولؤ ماثدايئنا جازئلعان ذرپاقتاردئث قاتارئنا قوسئلامئز. بوستاندئقپةن بئرگة ءبئزدئث قولئمئزعا ونئث سالدارلارئ دا ءتيدئ. كوپتةگةن جةرلةردة كةيدة سئرتتان جاعئلعان قاقتئعئس وشاقتارئنئث وتئ پايدا بولدئ. بذكئل الةمگة قاتةر ءتوندئرئپ تذرعان اگرةسسياشئل سةپاراتيزم ادامدارعا، سونئث ئشئندة مةنئث حالقئما دا سان جةتكئسئز اؤئرتپالئق الئپ كةلدئ. ادئلةتتئلئك پةن گرؤزيانئث تةرريتوريالئق تذتاستئعئن قالپئنا كةلتئرؤ جولئنداعئ بةيبئت جانة ساياسي قذرالدارمةن جذرگئزئپ جاتقان كذرةسئمئزدة ءبئز دايئم دوستارئمئز تاراپئنان قولداؤدئ سةزئنؤدةمئز. بذل ئستة قذرمةتتئ نذرسذلتان ءابئش ذلئنئث جةكة باسئنئث رولئن ايرئقشا اتاعئم كةلةدئ، ويتكةنئ اگرةسسياشئل سةپاراتيزمدئ ايئپتايتئن بئرلةسكةن دةكلاراسيا ت م د ةلدةرئ باسشئلارئنئث ءدال الماتئ سامميتئندة تذثعئش رةت قابئلدانعان بولاتئن.
تةگئندة، ةل باسشئلئعئنئث كذش-جئگةرئنئث جانة پرةزيدةنت نازاربايةأتئث دانالئق باعئتئنئث ارقاسئندا جاثا الةؤمةتتئك-ةكونوميكالئق جذيةگة كوشؤ سالئستئرمالئ تذردة العاندا جايلاپ، بارئنشا از شئعئنمةن جذزةگة اسئرئلعانئن، قازاقستاننئث گرؤزيادان ايئرماشئلئعئنئث ءوزئ وسئندا ةكةنئن دة ايتقان ءجون بولار.
1997 جئلدئث قاراشاسئندا ماعان اباي اتئنداعئ الماتئ مةملةكةتتئك ؤنيأةرسيتةتئنئث قذرمةتتئ دوكتورئ دارةجةسئن بةرؤ راسئمئندة سويلةگةن سوزئمدة مةن نذرسذلتان ءابئش ذلئنئث الةمگة تانئمال ساياساتكةر مةن عالئم رةتئندة عئلئمدئ، اسئرةسة ونئث ئرگةلئ سالالارئن دامئتؤعا قوسقان ذلةسئن اتاپ كورسةتكةن ةدئم.
ذلئ وزگةرئستةر ءداؤئرئ ماسةلةسئنة قايتا ورالا وتئرئپ، مئنا جايدئ دا ايتقئم كةلةدئ. ورتاق دذنيةتانئمنئث قالئپتاسئپ جاتقان كةثئستئگئندة ئنتئماقتاستئقتئث جاثا ءتيئمدئ پئشئندةرئ قاجةت ةتئلئپ وتئر. بذل باعئتتا ةث قئزعئلئقتئ يدةيالاردئث ءبئرئ پرةزيدةنت نازاربايةأقا تيةسئلئ ةكةنئن، ويتكةنئ وسئدان بئرنةشة جئل بذرئن ءبئرتذتاس ةؤرازيالئق كةثئستئك قذرؤ باستاماسئن ءدال ونئث ءوزئ كوتةرگةنئن اتاپ ايتؤ كةرةك.
ءوز باسئم بذل يدةيانئث جةمئستئلئگئنة، وعان قئزئعؤشئلئق ؤاقئت وتة كةلة ءتئپتئ كةزئندة ونئ قابئل الماعانداردئث تاراپئنان دا كذشةية تذسةتئنئنة سةنةمئن.
ءبئزدئث كذش-جئگةرئمئز بةن ءوزارا تذسئنئستئگئمئزدئث ارقاسئندا ةؤرازيالئق ءدالئز ناقتئ شئندئققا اينالدئ - ول ارقئلئ جذكتةر، سونئث ئشئندة قازاقستان مذنايئ دا اعئلئپ جاتئر.
تاريحتئث وسئناؤ اسا جاؤاپتئ بةلةسئندة قازاقستان كةمةسئنئث شتؤرأالئندا اسا كورنةكتئ ساياساتكةر نذرسذلتان نازاربايةأتئث تذرعانئ - ءبارئمئزدئث باعئمئز.
ةدؤارد شةأاردنادزة.
- قارسئ بولماساثئز، بذل جازعانئثئزدئ ءبئز گازةتكة جاريالايئق. ةلئمئز، ةلباسئمئز تؤرالئ سئزدةي جاهانعا اتئ ءمالئم ساياساتكةردئث اؤزئمةن ايتئلعان باعا ءبئز ءذشئن قئمبات.
- قارسئ ةمةسپئن. وعان قوسا بئلاي دةپ ايتايئن: قازاقستان - ذلئ مةملةكةت، ونئ ذلئ ادام باسقارادئ.
- تؤرا وسئلاي جازايئق پا؟
- تؤرا وسئلاي جازئثئز. قازاقستاندئ مةن وتة جاقسئ كورةمئن، وندا تالاي رةت بولعانمئن. نذرسذلتان نازاربايةأتئث باسشئلئعئمةن ةلدئث قانداي عاجايئپ تابئستارعا قول جةتكئزگةنئن بئلةمئن. سونداي ةرةكشة ةلگة مةن جان-تانئممةن بار جاقسئلئقتئ تئلةيمئن.
- ةدؤارد امأروسيةأيچ! وسئنشا ؤاقئت بولئپ، وسئنداي اثگئمة ايتقانئثئزعا، ءبئزدئث ةلئمئزگة دةگةن ءئلتيپاتئثئزعا كوپ راحمةت. ذزاق جاساثئز، ةلئثئزدئث كوركةيگةنئنة، كةمةلدةنگةنئنة كؤا بولئثئز.
سذحباتتاسقان ساؤئتبةك ابدراحمانوأ.
(«ةگةمةن قازاقستان» گازةتئ. 19 مامئر. 2010 جئل.)