الداعئ ون جئلدا مةملةكةتتئك ءتئلدئ دامئتؤدئث تئث سةرپئنئ جذزةگة اسؤئ ءتيئس

19-ئ. قازاقپارات /قانات مامةتقازئ ذلئ/ - وسئدان ون جئل بذرئن مةملةكةت باسشئسئ رةسپؤبليكا كولةمئندة ذلكةن ماجئلئستةردئ ئلةسپة اؤدارمامةن قامتاماسئز ةتة وتئرئپ
None
None

قازاق تئلئندة جذرگئزؤگة كوشؤ جونئندة ماسةلة كوتةرئپ، ول بويئنشا ارنايئ تاپسئرما جذكتةگةن بولاتئن. پرةزيدةنتتئث ءدال وسئ تاپسئرماسئ ءالئ كذنگة ويداعئداي ئسكة اسپاي كةلةدئ. بذعان ئلةسپة اؤدارمامةن اينالئساتئن مامانداردئث بئلئكتئلئگئ، كاسئبي دةثگةيئنئث تومةندئگئ سةبةپ بولدئ ما، جوق رةسمي بيلئكتةگئلةر جيئندارداعئ

ئلةسپة اؤدارماعا سةنة المايدئ ما، الدة جذرت بئلمةيتئن باسقا دا سةبةپتةرئ بار ما، ول جاعئ بةلگئسئز. بةلگئلئسئ پرةزيدةنت تاپسئرماسئ ايتئلعان جةردة قالئپ قويدئ. باسقاسئن ايتپاعاندا ئلةسپة اؤدارماعا جةتئك ورگان بولئپ وتئرعان پارلامةنتتئث وزئندة جينالئستارداعئ باسئم جاعدايدا «بارئنة تذسئنئكتئ بولؤ ءذشئن» دةگةن قاعيدات ذستاناتئنئ ايقئن. قاراپايئم عانا ءبئر مئسال. جاقئندا پارلامةنت سةناتئنئث كوميتةتئندة پئكئر الماسؤ سيپاتئنداعئ كةزدةسؤ شاراسئ ءوتتئ. ادةتتةگئدةي، باسقا ذلت وكئلدةرئنة دةگةن كوثئل جئقپاستئق ءذشئن جيئن باستان اياق رةسمي تئلدة ءوتئپ جاتتئ. دةگةنمةن، قاتئسؤشئلارعا اؤدارما قاجةت بولسا دةگةن نيةتپةن «قذلاقتار» («قذلاق» - جؤرناليستةر اراسئندا ئلةسپة اؤدارمانئ تئثداؤعا ارنالعان قابئلداعئش اپپارات وسئلاي اتالئپ كةتكةن) ذلةستئرئلئپتئ. الگئ «قذلاقتئث» ارنالارئن ارئ-بةرئ اؤئستئرئپ كورسةك، قازاقشا اؤدارما جاسايتئن ارناسئ مذلدةم جوق بولئپ شئقتئ. سويتسةك، بذل «قذلاق» جيئن بارئسئندا الدا-جالدا بئرةؤ-مئرةؤ رةگلامةنتتئ بذزئپ، قازاقشا سويلةپ كةتسة، سونئ اؤدارمادان تئثداپ قالؤ ءذشئن بةرئلئپ وتئرعان سةكئلدئ ةكةن. ويپئر-اي! ةلباسئ تاپسئرماسئنا سايكةس، مئناداي جيئنداردئ قازاقشا وتكئزئپ، ونئث ورئسشاسئن ئلةسپة اؤدارمامةن قامتؤ تؤرالئ ايتئلعان سةكئلدئ ةدئ. ال مئنا جاعدايدا، كةرئسئنشة جيئن ورئس تئلئندة وتةدئ، قازاقشا سويلةگةن كئسئ شةت تئلئندة سويلةگةندةي بولئپ، ورئسشاعا اؤدارئلا قويادئ ةكةن.

بذل تذيتكئلئ كوپ ءتئل ماسةلةسئ توثئرةگئندة ءبئر عانا مئسال. بذنداي مئسالداردئ قوعام اراسئنان كوپتةپ كةزدةستئرؤگة بولادئ. 1995 جئلعئ قازاقستان رةسپؤبليكاسئنئث كونستيتؤسياسئندا، 1997 جئلئ قابئلدانعان «قازاقستان رةسپؤبليكاسئنداعئ ءتئل تؤرالئ» زاثئندا قازاق ءتئلئ قازاقستان رةسپؤبليكاسئنئث مةملةكةتتئك ءتئلئ دةگةن بيئك مارتةبةگة ية بولدئ. 2001-2010 جئلدارعا ارنالعان تئلدةردئ قولدانؤ مةن دامئتؤدئث مةملةكةتتئك باعدارلاماسئ جذزةگة استئ. ياعني، تؤعان ءتئلئمئزدئث مةملةكةتتئك مارتةبةسئ تؤرالئ كونستيتؤسيالئق قاعيدامئز دا بار، ءتئل تؤرالئ ارنايئ زاثئمئز دا بار، ةث باستئسئ بذلاردئ ءئس جذزئنة اسئرؤدئث ون جئلعا ارنالعان مةملةكةتتئك باعدارلاماسئن دا يگةرئپ كةلةمئز. ءبئراق، ءتئل توثئرةگئندةگئ ماسةلة قالئث قازاقئ قوعامنئث كوثئلئنةن تولئق شئققان ةمةس. بذعان جوعارئداعئداي سةكئلدئ مئسالدار دا دالةل بولا الادئ. سونئمةن بئرگة، اعئمداعئ جئلئ ءتئل باعدارلاماسئ مارةسئنة جةتةدئ. ةندةشة، الداعئ ون جئل ءذشئن مةملةكةتتئك تئلگة قاتئستئ اثگئمةنئ بذتئندةپ، كةتكةن كةمشئلئكتةردئ تذزةتةتئن باعداردئ انئقتاپ، ولقئلئقتاردئث ورنئن تولتئراتئن شارالارعا قامدانؤدئث ءجونئ بولةك. بذگئن پارلامةنت ماجئلئسئندة «مةملةكةتتئك ءتئل - ةل بئرلئگئنئث كةپئلئ» اتتئ رةسپؤبليكالئق عئلئمي پراكتيكالئق كونفةرةنسيانئث نةگئزگئ ماقساتتارئنئث ءبئرئ دة وسئ.

راس، مةملةكةتتئك ءتئل ماسةلةسئنة قاتئستئ بذعان دةيئن دة تالاي جيئندار ءوتتئ. رةسمي ورگانداردان بولةك، قوعامدئق ذيئمداردئث دا بذنداي جيئندارداعئ بةلسةندئلئگئ تانئلدئ. سونداي بةلسةندئلئكتئث ناتيجةسئندة ءتئلدئ دامئتؤعا جذمسالاتئن قارجئ كولةمئ 2001-2004 جئلعئ 100 ميلليون تةثگةدةن قازئرگئ 5 ميلليارد تةثگةگة دةيئن ءوستئ. ذكئمةت تاراپئنان مةملةكةتتئك ءتئلدئث دامؤئنا جان-جاقتئ ماتةريالدئق-تةحنيكالئق جانة قارجئلاي قولداؤ جالعاسا بةرةتئنئ بةلگئلئ بولدئ. دةگةنمةن، مةملةكةتتئك ءتئل ماسةلةسئندةگئ پروبلةمانئث بارلئعئ اقشاعا تئرةلئپ تذرماعانئنا كوز جةتتئ. سوندئقتان دا، ماجئلئستةگئ جيئننئث ةرةكشةلئگئ، بذندا «بارئن بار، جوعئن جوق» دةگئزةتئندةي اشئپ ايتؤمةن قوسا، بولاشاققا باعدار بولاتئن، الداعئ ون جئلعا ارنالعان باعدارلاماعا ةنگئزئلؤگة ءتيئس ءئس-شارالار جونئندة ذسئنئس-پئكئرلةردئ تالقئلاؤ، ورتاعا سالؤ.

جيئن بارئسئندا مادةنيةت ءمينيسترئ مذحتار قذل-مذحاممةد تئلدةردئ دامئتؤدئث 2011-2020 جئلدارعا ارنالعان باعدارلاماسئنئث جالپئ باعئتئمةن تانئستئرئپ ءوتتئ. «مةملةكةتتئك ءتئلدئ دامئتؤدئث الداعئ ون جئلئندا اتقارئلاتئن شارالار نةگئزگئ 11 باعئتقا توپتاستئرئلئپ وتئر. سونئث ئشئندة ءبئرئنشئ باعئتئ - بالاباقشاداعئ قازاق ءتئلئن ذيرةتؤ ماسةلةسئ بولئپ تابئلادئ. بذل باعئتتاعئ شارالار ةلباسئنئث تاپسئرماسئمةن ازئرلةنئپ جاتقان «بالاپان» باعدارلاماسئمةن سايكةستةندئرئلئپ، جاثا جذمئس جوسپارلارئ بةلگئلةنةدئ. سوعان سايكةس، ءبئز بالاباقشاداعئ قازاق ءتئلئن وقئتؤ ماسةلةسئن، اسئرةسة وزگة ذلت وكئلدةرئ تاربيةلةنةتئن بالاباقشاداعئ قازاق ءتئلئن وقئتؤعا ةرةكشة نازار اؤداراتئن بولامئز»، دةدئ م. قذل-مذحاممةد. ياعني، ءبئلئم بةرؤ سالاسئ بويئنشا بالاباقشاداعئ، مةكتةپتةگئ، ج و و-داعئ قازاق ءتئلئن وقئتؤ ماسةلةسئنة ةرةكشة كوثئل بولئنةتئن بولادئ.

ةكئنشئ باعئت - ورئس تئلئندة وقئتئلاتئن مةكتةپتةردئث قازاق تئلئندةگئ جذكتةمةسئن ارتتئرؤ. «بذگئنگئ كذنئ قازاق مةكتةبئن بئتئرگةن تذلةك ذلتتئق ءبئرئثعاي تةستتئ قازاق تئلئندة ةركئن تاپسئرادئ. بذدان قازاق تئلئنئث كوسةگةسئ كوگةرةتئنئنة ءسوز جوق. ءبئراق، ءبئز ورئس مةكتةبئن بئتئرگةن بالالارعا قازاق تئلئندة تةست تاپسئرتاتئن بولساق، سوندا ورتا مةكتةپتئ بئتئرةتئن ءاربئر بالانئث قازاق ءتئلئن مةثگةرئپ شئعارئنا مذمكئندئك جاسار ةدئك. ءدال قازئرگئ كةزدة بذنداي جاعداي بولماي وتئر، ويتكةنئ تذلةكتئث ةركئ بويئنشا قازئر قازاق تئلئندة بئتئرگةن بالا قازاقشا، ورئس تئلئندة بئتئرگةن بالا ورئسشا تاپسئرا بةرةدئ»، دةدئ م. قذل-مذحاممةد. باعدارلامانئث ءذشئنشئ باعئتئ - جوعارئ وقؤ ورئندارئنداعئ مةملةكةتتئك ءتئلدئ وقئتؤ ماسةلةسئ. ءمينيستردئث ايتؤئنشا، ج و و-دا قازاق ءتئلئن تةك ءتئل رةتئندة عانا وقئتؤدان كةلةتئن پايدا شامالئ. سول ءذشئن ءاربئر جوعارئ وقؤ ورنئنئث ماماندئعئنا سايكةس تةرمينولوگيانئ ءبئلئپ شئعؤئنا باسا ءمان بةرؤ كةرةك. «ماسةلةن، الماتئ مةديسينا ينستيتؤتئندا ورئس ءبولئمئنئث ستؤدةنتتةرئنة ءبئر ءپان مئندةتتئ تذردة قازاق تئلئندة وقئتئلادئ ةكةن. سوندا ستؤدةنت پانگة قاتئستئ تةرمينولوگيانئ مةثگةرةدئ دةگةن ءسوز. بذنداي تاجئريبةگة كوشؤ قاجةت»، دةدئ م. قذل-مذحاممةد.

ءتورتئنشئ باعئت - قازاق ءتئلئنئث مةملةكةتتئك قئزمةت جذيةسئندةگئ ءورئسئن كةثةيتؤدئ قامتيدئ. بذل باعئتتا پروبلةمالئ بولئپ كةلگةن مةملةكةتتئك ورگانداردئث مةملةكةتتئك تئلدةگئ ءئس جذرگئزؤ ماسةلةلةرئدة قامتئلاتئن بولادئ. «ءتئل تؤرالئ زاثنئث 24-بابئنا سايكةس، ءاربئر مةكةمةنئث باسشئسئ قازاق ءتئلئنئث قولدانؤ اياسئن كةثةيتؤگة جانة ونئ پايدالانؤعا بارئنشا مذمكئندئك جاساؤعا مئندةتتئ بولاتئن. بذل الداعئ ءتئل تذجئرئمداماسئندا انئق كورسةتئلةدئ»، دةدئ مينيستر. بةسئنشئدةن - مةملةكةتتئك قئزمةتشئلةردئث ءتئل ءبئلؤ دةثگةيئندةگئ جاؤاپكةرشئلئگئن ارتتئرؤ شارالارئ قاراستئرئلادئ. التئنشئدان - رةسپؤبليكا ازاماتتارئنئث ءوز بةتئنشة ءتئل ذيرةنؤئنة قولايلئ جاعداي تؤعئزؤ. بذل جالپئ مةملةكةتتئث مئندةتتةرئنئث ءبئرئ بولئپ تابئلادئ ءارئ ونداي نورما اتا زاثدا، ءتئل تؤرالئ زاثدا دا كورسةتئلگةن. جةتئنشئدةن - مةملةكةتتئك ءتئلدئ وسئ زامانعئ اقپاراتتاندئرؤ تئلئنة اينالدئرؤ باعئتئن قامتيدئ. ياعني، ينتةرنةت جةلئسئ ارقئلئ تارالاتئن ماتةريالدئث مةملةكةتتئك تئلدةگئ ذلةسئن ارتتئرؤ شارالارئن جذزةگة اسئرؤدئ كوزدةيدئ. سةگئزئنشئ - اقپارات جذيةسئنئث تئلئمةن بايلانئستئ. بذل رةتتة ب ا ق بويئنشا اتقارئلاتئن شارالار قاراستئرئلئپ، ونداعئ مةملةكةتتئك ءتئلدئ ءناسيحاتتاؤ ماسةلةسئنة ءمان بةرئلةتئن بولادئ. بذل رةتتة ب ا ق-تاعئ ءتئلدئث پايئزدئق مولشةرئنة قاتئستئ، ياعني بذرئنعئ 50 دة 50 ماسةلةسئ ءالئ كذنگة تذپكئلئكتئ شةشئمئن تاپقان جوق. ماسةلةن، بئلتئرعئ جئلدارئ ارنايئ زاثعا «تاؤلئكتئث ءاربئر سةگئز ساعاتئنداعئ 50 پايئز» تؤرالئ كورسةتئلگةن بولاتئن. ءبئراق، م. قذل-مذحاممةدتئث ايتؤئنشا، بذل زاث نورماسئنئث دا ولقئ تذسئن اينالئپ وتةتةتئن تذستارئ تاعئ بايقالئپتئ. «مئسالئ، تذنگئ، ءيا كةشكئ كورسةتئلةتئن حابارلار سؤبتيترلئق جذگئرتپةلئ جولدار ارقئلئ قازاقشا بةرئلةدئ دة، بذل حابار قازاق تئلئندة بةرئلگةن بوپ سانالئپ جاتئر»، دةيدئ مينيستر. توعئزئنشئ - رةسپؤبليكاداعئ وزگة ذلت وكئلدةرئنئث انا ءتئلئن مةثگةرؤئنة، وقؤئنا جاعداي جاساؤ.

ونئنشئدان - قازاق ءتئلئنئث تةرميندئك بازاسئن تذراقتاندئرؤعا قاتئستئ بولئپ وتئر. بذل رةتتة مادةنيةت مينيسترلئگئ بيئلدان باستاپ قازاق ءتئلئنئث ذلكةن تةرمينولوگيالئق سوزدئگئن جاساؤعا كئرئسةدئ. ءمينيستردئث ايتؤئنشا، بذل ذلكةن سوزدئك ةكئ جئلدئث كولةمئندة اياقتالئپ، باسئلئپ شئعادئ. «بذل ءبئزدئث قازاق ءتئلئنئث قولدانئسئندا بار بذكئل تةرميندةردئ قامتئپ، ءارقايسئسئ 130-140 باسپا تاباق بولاتئن ةكئ ذلكةن ةنسيكلوپةديالئق توم فورماتئندا باسئلادئ دةپ كذتئلئپ وتئر. سول ءذشئن قولدا بار تةرميننئث ءبارئ وسئعان جيناقتالئپ، ةنگئزئلةدئ. ال ونداي جيناقتالعان تةرميندةردئ ةلباسئنئث جارلئعئمةن، نة بولماسا ذكئمةتتئث قاؤلئسئمةن بةكئتئپ، بارلئق اقپارات قذرالدارئنا، بارلئق مةكةمةلةردة بئردةي قولداناتئن، قابئلداناتئن تةرمينولوگيالئق سوزدئك بولادئ»، دةدئ م. قذل-مذحاممةد. سوثعئ ون ءبئرئنشئ باعئت - ونوماستيكا ماسةلةسئ بويئنشا جذرگئزئلةدئ. بذل تئلدةردئ دامئتؤ تذجئرئمداماسئنئ باسئم باعئتتارئن قامتيتئن جوبا عانا. ياعني، تذجئرئمداما ءالئ جاسالؤ ذستئندة. سوندئقتان دا، مادةنيةت مينيسترلئگئ تذجئرئمدامانئ جةتئلدئرة تذسؤ ءذشئن جوبانئ الداعئ مامئر ايئنا قاراي باسپاسوزگة جاريالاؤدئ جوسپارلاپ وتئر. «بذل تذجئرئمدامانئ جةتئلدئرؤگة تئلگة جاناشئر ازاماتتاردئث بارلئعئ قاتئسا الادئ. سودان كةيئن، ءبئز اعئمداعئ جئلدئث قازان ايئنا دةيئن 2011-2020 جئلداردئ قامتيتئن مةملةكةتتئك باعدارلامانئ قابئلداؤعا ءتيئسپئز»، دةدئ مينيستر.

جالپئ، تئلدةردئ دامئتؤ مةن قولدانؤدئث مةملةكةتتئك باعدارلاماسئ تئكةلةي مةملةكةت باسشئسئنئث قاداعالاؤئندا بولادئ. ذكئمةت باسشئسئ بئرنةشة مارتة ةلباسئنئث تئكةلةي باقئلاؤئندا ءيندؤستريالاندئرؤ باعدارلاماسئنئث، ءبئلئم بةرؤ مةن دةنساؤلئق ساقتاؤ باعدارلاماسئنئث، سونداي-اق مةملةكةتتئك ءتئلدئ دامئتؤ باعدارلاماسئنئث بولاتئنئن ايتئپ، بذعان ماثئز بةرگةن بولاتئن. ةندةشة الداعئ ون جئلدا ءتئلدئ دامئتؤدئث تئث سةرپئنئ جذزةگة اسؤعا ءتيئستئ دةپ ويلايمئز.

سوڭعى جاڭالىقتار