اقمولا وبلىسىنىڭ زەرەندى اۋدانىندا «ايداھار ۇڭگىرى» بارىن بىلەسىز با؟
استانا. KAZINFORM - اقمولا وبلىسىنىڭ زەرەندى اۋدانىنداعى ۇلگىلى اۋىلىنىڭ ماڭىندا كوپشىلىك بىلە بەرمەيتىن ەرەكشە تابيعي ورىن بار. جەرگىلىكتى حالىق ونى «ايداھار ۇڭگىرى» دەپ اتايدى.
ەل اۋزىنداعى اڭىز بويىنشا، ەرتەدە مۇندا ءتۇرلى دەرتكە شيپا تاپقان ادامدار بولعان. بۇگىندە ۇڭگىر ءوڭىردىڭ كيەلى ورىندار كارتاسىنا ەنگىزىلگەن. الايدا بۇل جەردى العاش ىزدەپ كەلگەن تۋريستىڭ بىردەن تابۋى ەكىتالاي.
El.kz ينتەرنەت باسىلىمىنىڭ ءتىلشىسى اڭىزعا اينالعان ۇڭگىرگە بارىپ، ونىڭ بۇگىنگى جاعدايىمەن تانىسىپ قايتتى.
ۇڭگىرگە جەتۋ نەگە قيىن؟
ايداھار ۇڭگىرى زەرەندى اۋدانىنداعى ۇلگىلى اۋىلىنىڭ ماڭىندا ورنالاسقان. تابيعاتى كوركەم، اينالاسىن قاراعاي مەن قايىڭ كومكەرگەن بۇل ءوڭىر تۋريستەردى قىزىقتىرۋعا ابدەن لايىق. الايدا ۇڭگىرگە جەتۋ ءبىز ويلاعانداي وڭاي بولمادى.
الدىمەن ۇلگىلى اۋىلىنا باردىق. ەلدى مەكەندە تۇرعىندار وتە از. كوشەدە جۇرگەن ادامدى كەزدەستىرمەدىك. سوندىقتان جەرگىلىكتى تۇرعىنداردان جول سۇراپ، ۇڭگىردىڭ ناقتى قاي جەردە ورنالاسقانىن انىقتاۋ مۇمكىن بولمادى.
ونىڭ ۇستىنە بۇل ماڭدا ۇيالى بايلانىس ناشار ۇستايدى. تەلەفون ارقىلى كارتانى پايدالانىپ، باعىت انىقتاۋ دا قيىنعا سوقتى. ۇڭگىرگە اپاراتىن جولدا ارنايى بەلگى نەمەسە باعىتتاۋشى تاقتايشا دا جوق. اقىرى اينالانى ءوزىمىز شولىپ، ءبىراز ىزدەگەننەن كەيىن عانا ۇڭگىردى تاپتىق.
بۇل جاعداي ءوڭىردىڭ تۋريستىك الەۋەتىن دامىتۋدا نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلەنىڭ ءبىرى ەكەنىن كورسەتتى. ويتكەنى مۇنداي جەرگە العاش كەلگەن ادام ونىڭ قايدا ورنالاسقانىن بىلمەسە، تابا الماي كەرى قايتۋى دا مۇمكىن.
ايداھار ۇڭگىرىنىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟
ۇڭگىردىڭ ۇزىندىعى - 27 مەتر، ەنى - 7 مەتر، بيىكتىگى شامامەن 3,5 مەتر. كىرەبەرىسىنىڭ ماڭىندا قالىڭ قاراعاي ءوسىپ تۇر. سىرتىنان قاراعاندا ۇڭگىر اسا ۇلكەن بولىپ كورىنبەيدى. الايدا ىشىنە تۇسكەندە ونىڭ كەڭدىگى بىردەن بايقالادى.
ۇڭگىرگە تومەن قاراي ءتۇسىپ كىرۋگە بولادى. ىشىندە ۇلكەن تاستار جاتىر. كەيبىر تاستاردىڭ استىنا ەكى-ءۇش اعاش تىرەۋ قويىلعانىن بايقادىق. ولاردىڭ ناقتى قاشان جانە قانداي ماقساتپەن ورناتىلعانى بەلگىسىز.
بۇل جەردىڭ تابيعي قالپى ەرەكشە اسەر قالدىرادى. اينالاداعى تىنىشتىق، اعاشتاردىڭ سىبدىرى مەن جەلدىڭ ءۇنى ۇڭگىردىڭ جۇمباق كورىنىسىن تولىقتىرا تۇسەدى.
«ايداھار ۇڭگىرى» اتاۋىنىڭ شىعۋىنا قاتىستى ءتۇرلى بولجام بار. سونىڭ بىرىنە سايكەس، سىرتىنان شاعىن كورىنگەنىمەن، ءىشى كەڭ بولعاندىقتان، حالىق اراسىندا «مۇندا ايداھار دا سىيىپ كەتەر ەدى» دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان.
ۇڭگىردە ادامداردى ەمدەگەن ەمشى ءومىر سۇرگەن بە؟
ايداھار ۇڭگىرىنە قاتىستى جەرگىلىكتى حالىق اراسىندا بىرنەشە اڭىز ساقتالعان. سونىڭ ءبىرى ەرتەدە وسى جەردە ءومىر سۇرگەن ەمشى تۋرالى.
اڭىز بويىنشا، باعزى زاماندا ۇڭگىردى مەكەندەگەن ەمشى ءتۇرلى اۋرۋعا شالدىققان ادامداردى ەمدەگەن. ونىڭ الدىنا جەتۋ وڭاي بولماعانىمەن، ارنايى ىزدەپ كەلگەندەر دەرتىنەن ايىعىپ قايتادى دەسەدى.
كەيىن ەمشى دۇنيەدەن وتكەندە، ونىڭ بويىنداعى شيپالى قاسيەت ۇڭگىردە قالعان دەگەن سەنىم تاراعان. سودان بەرى جەرگىلىكتى جۇرت بۇل ورىندى قاسيەتتى ساناپ، ارنايى كەلەتىن بولعان.
كەيبىر ادامدار ۇڭگىرگە رۋحاني تىنىشتىق ىزدەپ، تابيعات اياسىندا دەمالۋ ءۇشىن بارادى. حالىق اراسىندا ونىڭ ادام دەنساۋلىعىنا وڭ اسەر ەتەتىنى تۋرالى دا اڭگىمەلەر ايتىلادى.
سوندىقتان مۇنداي تۇسىنىكتەردى جەرگىلىكتى سەنىم مەن اڭىزدىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە قاراستىرعان ءجون. ۇڭگىردىڭ پايدا بولۋ تاريحى مەن ونى ادامداردىڭ ەرتەدە مەكەندەگەن-مەكەندەمەگەنى دە قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى.
2008-جىلدان باستاپ «كوكشە» اكادەمياسىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى ۇلگىلى اۋىلى ماڭىنداعى ۇڭگىرگە قاتىستى عىلىمي ىزدەنىستەر جۇرگىزگەن. زەرتتەۋ بارىسىندا ونىڭ گەولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىن قاراستىرۋمەن قاتار، ەجەلگى ادامداردىڭ تۇراعى بولۋى مۇمكىندىگىنە دە نازار اۋدارىلعان. عىلىمي جۇمىسقا بەلگىلى ارحەولوگ ۆيكتور زايبەرت كەڭەس بەرگەن.
دەگەنمەن ۇڭگىردىڭ ەجەلگى ادامدار مەكەنى بولعانىن راستايتىن ناقتى ارحەولوگيالىق قورىتىندى تۋرالى اشىق دەرەك جەتكىلىكسىز.
تۋريستىك باعىتقا ەنگەن ۇڭگىر نەگە نازاردان تىس قالعان؟
اقمولا وبلىسى تاريحي جانە تابيعي ورىندارعا باي. سونىڭ ىشىندە زەرەندى اۋدانى ءوزىنىڭ ورماندى القاپتارىمەن، كولدەرىمەن جانە كيەلى نىساندارىمەن ەرەكشەلەنەدى.
اشىق دەرەككوزدەردە اۋداندا 16 تاريحي-كيەلى ورىن بارى ايتىلادى. ولارعا تۋريستىك باعىتتار ازىرلەنگەن. سولاردىڭ ءبىرى - ايداھار ۇڭگىرى.
الايدا ۇڭگىردىڭ قازىرگى جاعدايىنا قاراپ، ونى تۋريستەرگە تانىستىرۋ جانە كەلۋشىلەرگە قولايلى جاعداي جاساۋ باعىتىندا ءالى دە جۇمىس قاجەت ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. ەڭ الدىمەن، ۇڭگىرگە اپاراتىن جولدى كورسەتەتىن بەلگىلەر جەتىسپەيدى.
ۇڭگىر ىشىندەگى اعاش تىرەۋلەر دە نازار اۋدارتتى. ولاردىڭ قانشالىقتى قاۋىپسىز ەكەنىن ماماندار انىقتاۋى ءتيىس. سەبەبى مۇنداي تابيعي نىسانداردى تۋريستىك باعىتقا ەنگىزگەندە كەلۋشىلەردىڭ قاۋىپسىزدىگى دە ەسكەرىلۋى كەرەك.
تاعى ءبىر ماسەلە - ۇڭگىردىڭ كوپشىلىككە جەتكىلىكتى تانىستىرىلماۋى. ول تۋرالى ينتەرنەتتە مالىمەت تە از. باسىم بولىگى اڭىز بەن جالپى سيپاتتامادان تۇرادى. ال ناقتى قالاي جەتۋگە بولاتىنى، جولدىڭ جاعدايى جانە تۋريستەرگە قانداي مۇمكىندىك قاراستىرىلعانى جونىندەگى اقپارات شەكتەۋلى.
ايداھار ۇڭگىرى - زەرەندى ءوڭىرىنىڭ ءالى دە كەڭىنەن تانىستىرىلا قويماعان تابيعي ورىندارىنىڭ ءبىرى. ونىڭ تاريحى، ەل اۋزىنداعى اڭىزدارى مەن ەرەكشە كورىنىسى ساياحاتشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى ءسوزسىز.
