انا بولۋ ميدى، دەنەنى جانە پسيحيكانى قالاي وزگەرتەدى؟ - 11 زەرتتەۋدىڭ ناتيجەسى

انا بولۋ تەك بالا تاربيەسىمەن شەكتەلمەيدى: ول انانىڭ بيولوگياسى مەن پسيحولوگياسىنا تەرەڭ اسەر ەتەدى. زاماناۋي زەرتتەۋلەر انالاردىڭ مي قۇرىلىمى، گورموندار دەڭگەيى جانە ەموتسيونالدى كۇيىنە قاتىستى تۇبەگەيلى وزگەرىستەر بولاتىنىن دالەلدەۋدە. تومەندە انا بولۋدىڭ ايەلدىڭ جانە بالانىڭ ومىرىنە قالاي اسەر ەتەتىنىن سيپاتتايتىن 11 ماڭىزدى زەرتتەۋ بەرىلگەن.

1. قولداۋشى انالار بالالاردىڭ ينتەللەكتىن ارتتىرادى

Intelligence جۋرنالىنداعى ۇزاقمەرزىمدى زەرتتەۋ انا مەيىرىمدىلىگى مەن زەيىنى 10 جاسقا دەيىن بالانىڭ كوگنيتيۆتى دامۋىنا وڭ اسەر ەتەتىنىن كورسەتتى.

2. انا بولۋ مي قۇرىلىمىنا ۇزاقمەرزىمدى اسەر ەتەدى

Scientific Reports جۋرنالىندا انالاردىڭ ميدىڭ سۇر زاتتارىنىڭ تىعىزدىعى جوعارى بولاتىنى انىقتالعان. بۇل وزگەرىستەر ونداعان جىلدار بويى ساقتالىپ، قارتايۋعا قارسى قورعانىس بەرۋى مۇمكىن.

3. انا قولىنىڭ اسەرى - بالانىڭ دامۋىنا كۇشتى سەرپىن

تەرىنى تەرىگە تيگىزۋ (kangaroo care) جاڭا تۋعان جانە مەرزىمىنەن بۇرىن تۋعان سابيلەردىڭ ومىرشەڭدىگىنە، دامۋىنا جانە انانىڭ پسيحيكالىق ساۋلىعىنا وڭ اسەر ەتەدى.

4. سترەسس گورموندارى انا ميىنىڭ بالاعا رەاكسياسىن وزگەرتەدى

جوعارى كورتيزول دەڭگەيى انانىڭ بالانىڭ جىلاۋىنا از سەزىمتال بولۋىنا جانە ويىن كەزىندە ءجيى ارالاسۋىنا سەبەپ بولادى (Psychoneuroendocrinology).

5. رومانتيكالىق ماحاببات - انا مەن بالا بايلانىسىنىڭ ەۆوليۋتسيالىق جالعاسى

ەموتسيونالدى جاقىندىق پەن قامقورلىق سەزىمى انا مەن بالا بايلانىسىندا دا، عاشىقتىقتا دا بىردەي بيولوگيالىق جۇيەلەرمەن بايلانىستى (Frontiers in Psychology).

6. انالار بالالار ءۇشىن سىيلىق ۇتىپ الۋعا كوبىرەك ىنتالى

Social Cognitive and Affective Neuroscience زەرتتەۋىندە انالار وزدەرى ءۇشىن ەمەس، بالالارى ءۇشىن ويناعاندا ميدىڭ ماراپات جۇيەسى بەلسەندىرەك جۇمىس ىستەيتىنى انىقتالعان.

7. «كورىنبەيتىن» پسيحولوگيالىق جۇكتەمە - انالاردىڭ كۇيزەلىس كوزى

Archives of Women’s Mental Health جۋرنالى انالاردىڭ ءۇي شارۋاسىن عانا ەمەس، سونىمەن قاتار جوسپارلاۋ مەن ۇيىمداستىرۋ سەكىلدى وي جۇكتەمەسىن دە كوتەرەتىنىن كورسەتىپ، بۇل كۇيزەلىسكە اكەلەتىنىن انىقتادى.

8. جۇكتى ايەلدەردىڭ ىشەك باكتەريالارى ۇرىق ميىن دامىتۋى مۇمكىن

Molecular Metabolism جۋرنالىنا جاريالانعان زەرتتەۋ Bifidobacterium breve باكتەرياسىنىڭ ۇرىق ميىنىڭ دامۋىنا وڭ اسەر ەتەتىنىن كورسەتتى.

9. جۇكتىلىك پەن بوسانۋدان كەيىنگى كەزەڭدە مي قۇرىلىمى وزگەرەدى

Nature Neuroscience زەرتتەۋىندە ءبىرىنشى رەت انا اتانعان ايەلدەردىڭ جۇكتىلىك كەزىندە مي كولەمى ازايىپ، بوسانۋدان كەيىن قايتا ۇلعايعانى انىقتالدى.

10. سەزىمتال انالار - ءسابيدىڭ قۋانىشتى ەموتسيالارعا جاۋاپ بەرۋىن جاقسارتادى

Developmental Science جۋرنالىندا بالامەن ويناعان كەزدە انا سەزىمتالدىعى جوعارى بولعان سابيلەردىڭ قۋانىشتى بەت الپەتتەرگە ميدىڭ جاقسىراق جاۋاپ بەرەتىنى انىقتالدى.

11. انا مەيىرىمى - بالانىڭ ەرەسەك كەزدەگى تۇلعالىق قاسيەتتەرىنە اسەر ەتەدى

American Psychologist جۋرنالىنداعى زەرتتەۋ مەيىرىمدى انالاردىڭ بالالارىنىڭ اشىق، ۇقىپتى جانە ىنتىماقتاستىققا بەيىم تۇلعا بولىپ وسەتىنىن دالەلدەدى.

قورىتىندى: بۇل زەرتتەۋلەر انا بولۋ تەك الەۋمەتتىك ءرول ەمەس، بيولوگيالىق تۇرعىدا ادامدى وزگەرتەتىن كۇردەلى پروتسەسس ەكەنىن دالەلدەيدى. انا بولۋ ارقىلى ايەلدىڭ ميى، گورموندارى جانە مىنەز- قۇلقى قايتا قالىپتاسادى، بۇل ءوز كەزەگىندە بالانىڭ دا بولاشاعىنا تىكەلەي ىقپال ەتەدى.