الەمدىك تۋىندىلار قازاقشا سويلەپ جاتىر: قانداي جوبالار جۇزەگە استى

ول اۋدارمانىڭ الەمدىك ءبىلىم مەن مادەنيەتتى قازاق تىلىندە قولجەتىمدى ەتۋدەگى، سونداي-اق قازاقتىڭ رۋحاني مۇراسىن الەمگە تانىتۋداعى ماڭىزىنا توقتالدى.

«اۋدارما - ءتىلدىڭ مۇمكىندىگىن كەڭەيتەتىن ۇلكەن ينتەللەكتۋالدىق ەڭبەك. قالىپتاسقان كاسىبي اۋدارما مەكتەبىنىڭ ارقاسىندا الەمدىك ءبىلىم مەن ادەبيەتتى قازاقشا سويلەتىپ، قازاقتىڭ رۋحاني مۇراسىن وزگە تىلدەرگە تانىتا الدىق. بۇگىندە بۇل سالانىڭ كەلبەتى وزگەرىپ كەلەدى. بۇرىن اۋدارماشىنىڭ نەگىزگى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى سوزدىك بولسا، ءقازىر وعان تسيفرلىق پلاتفورمالار مەن جاساندى ينتەللەكت قوسىلدى. ءبىراق تەحنولوگيا اۋدارماشىنىڭ ماڭىزىن تومەندەتپەيدى. كەرىسىنشە، ءتىلدىڭ تابيعاتىن سەزىنۋ، مادەني كونتەكستى ساقتاۋ، ءماتىننىڭ ساپاسى مەن ماعىناسىن باعالاۋ بۇرىنعىدان دا ماڭىزدى. سوندىقتان جاڭا تەحنولوگيالاردى قازاق ءتىلىنىڭ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋگە جانە اۋدارما ساپاسىن ارتتىرۋعا پايدالانۋىمىز كەرەك»، - دەدى قوعام باسشىسى.

وسى مىندەتتەر «قازاق ءتىلى قوعامى» جۇمىسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىمەن دە ساباقتاسىپ جاتىر. راۋان كەنجەحان ۇلىنىڭ ايتۋىنشا، ۇيىم جۇمىسى ءۇش باعىتتى قامتيدى: قازاق ءتىلىن وقىتۋ ادىستەمەسىن جەتىلدىرۋ، ءتىلدى زامانعا ساي مازمۇنمەن بايىتۋ جانە قازىرگى جاھاندىق تەحنولوگيالىق ۇدەرىسكە قوسۋ.

الەمدىك بەستسەللەرلەر قازاقشا سويلەي باستادى

قازاق تىلىنە اۋدارىلعان ادەبيەتتەر قاتارى دا كەڭەيىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىرى - امەريكالىق زەرتتەۋشى ستيۆەن فرەدەريك ستارردىڭ ورتالىق ازيا تاريحىنا ارنالعان ەڭبەكتەرى.

- ونىڭ «ۇمىتىلعان ۇلىلىق: ورتالىق ازيانىڭ اراب شاپقىنشىلىعىنان ءامىر تەمىرگە دەيىنگى التىن عاسىرى» ەڭبەگىندە IX-XIII عاسىرلارداعى ورتالىق ازيانىڭ اعارتۋشىلىق كەزەڭى، سول داۋىردەگى ويشىلدار مەن ولاردىڭ عىلىمي جەتىستىكتەرى باياندالادى. سونداي-اق اۆتوردىڭ يبن سينا مەن بيرۋني ءومىر سۇرگەن كەزەڭگە ارنالعان ەڭبەگى دە قازاق تىلىنە اۋدارىلدى، - دەدى ول.

قازاق وقىرمانىنا الەمدىك كوركەم ادەبيەتتىڭ تانىمال تۋىندىلارى دا ۇسىنىلىپ وتىر. قىتاي جازۋشىسى ليۋ سىچيننىڭ «ءۇش دەنەنىڭ جۇمباعى» جانە «تاس تۇنەك» روماندارى العاش رەت قازاق تىلىنە اۋدارىلعان. ولار «جەردىڭ وتكەن شاعىن ەسكە الۋ» تريلوگياسىنىڭ العاشقى ەكى كىتابى.

ابايدىڭ اكادەميالىق جيناعى ءۇش تىلدە شىقتى

قوعام وكىلىىنڭ ايتۋىنشا، تاعى ءبىر جوبا - ابايدىڭ اكادەميالىق جيناعى. ول قازاق، ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە باسىلىپ شىققان.

جيناققا اقىننىڭ ولەڭدەرى مەن اۋدارمالارى، پوەمالارى جانە قارا سوزدەرى ەنگىزىلگەن. تارالىمى - 3 مىڭ دانا. راۋان كەنجەحان ۇلىنىڭ ايتۋىنشا، اباي شىعارمالارىن شەت تىلدەرىنە اۋدارۋ كەزىندە بۇرىن جاسالعان اۋدارمالار دا قايتا قارالعان.

- وسىعان دەيىن جاسالعان اۋدارمالاردىڭ بارلىعى قارالدى، تەكسەرىلدى. سونىڭ ىشىندە ورىس تىلىندەگى نۇسقاسى دا ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسپاسىمەن بىرگە جاسالدى. بۇعان دەيىنگى كوپتەگەن ورىس تىلىندەگى اۋدارمانىڭ ءالسىز دەگەن جەرلەرىنىڭ بارلىعى قايتا قارالىپ، كەيبىر جەردە كالكا، كەيبىر جەردە تەحنيكالىق قولدانۋ بولعان كەمشىلىكتەردى جويۋ ماقساتىندا وسىنىڭ بارلىعى قايتا قاراستىرىلىپ، قايتا جاساقتالدى، - دەدى ول.

Disney ،Pixar جانە Sony فيلمدەرى قازاقشا شىعىپ جاتىر

قازاق تىلىندەگى كونتەنت تەك كىتاپپەن شەكتەلمەيدى. سوڭعى جىلدارى الەمدىك كينوپرەمەرالاردى قازاق تىلىنە اۋدارۋ جۇمىسى دا جالعاسىپ كەلەدى.

قوعام وكىلدەرىنىڭ سوزىنشە، ماسەلەن، 2024 -جىلى «ويجۇمباق 2»، «مۋفاسا. ارىستان پاتشا»، «موانا 2» جانە «ۆەنوم. سوڭعى بي» فيلمدەرى قازاق تىلىنە اۋدارىلعان. 2025 -جىلعى تىزىمدە «اقشاقار»، «ليلو مەن ستيچ»، «ەليو»، «اڭدار شاھارى 2» جانە «اۆاتار: وت پەن كۇل» بار.

ال بيىلعى قازاق تىلىنە اۋدارىلعان فيلمدەر قاتارىندا «سەكىرگىشتەر»، «ويىنشىقتار حيكاياسى 5»، «موانا» جانە «ورمەكشى ادام. جاڭا كۇن» تۋىندىلارى بار.

راۋان كەنجەحان ۇلى قازاقشا دۋبلياجدىڭ جالعاسۋى كورەرمەنگە دە بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

- وسى فيلمدەردىڭ اۋدارما جۇمىسىن ارىپتەستەرىمىز وزدەرى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز - وسى جۇمىستى ناسيحاتتاۋ، ايتۋ، تاراتۋ، كورەرمەندەردىڭ سانىن كوبەيتۋ. كورەرمەننىڭ قولداۋى بولماسا، قازاقشا دۋبلياجدىڭ ءوزىن-ءوزى اقتاۋى قيىن. بۇل جۇمىستىڭ ءارى قاراي جالعاسۋىنا دا اسەر ەتەدى، - دەدى سپيكەر.

ونىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي فيلمدەردىڭ قازاقشا نۇسقالارى باسقا حالىقارالىق تىلدەردەگى پرەمەرالارمەن قاتار شىعۋى ماڭىزدى.

- بۇدان بولەك، بالالارعا ارنالعان انيماتسيالىق فيلمدەر Disney ،Pixar ،Sony ،Marvel سياقتى الەمگە تانىمال ستۋديالاردىڭ تۋىندىلارى قازاق تىلىنە اۋدارىلىپ، دۋبلياجدالىپ جاتىر. ولاردىڭ قازاقشا پرەمەرالارى وزگە ءىرى تىلدەردەگى نۇسقالارىمەن ءبىر كۇندە، جوعارى ساپادا شىعىپ جاتىر، - دەدى راۋان كەنجەحان ۇلى.

60 مىڭ سوزدەن تۇراتىن Oxford سوزدىگى

بۇدان بولەك، سوڭعى جىلدارداعى ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرى - قازاقشا- اعىلشىنشا جانە اعىلشىنشا- قازاقشا Oxford Qazaq Dictionary. سوزدىكتىڭ جالپى كولەمى 1300 بەت، وعان 60 مىڭ ءسوز ەنگەن. ونى دايىنداۋعا 50 دەن استام لينگۆيست مامان قاتىسقان. سوزدىك 10 مىڭ دانا تارالىممەن باسىلىپ شىققان. جوبادا الەمگە تانىمال Oxford English Dictionary سوزدىگىن قۇراستىرۋ ادىستەمەسى مەن تەحنولوگياسى نەگىزگە الىنعان. سونداي-اق Oxford Qazaq Dictionary نەگىزىندە قازاق ءتىلى Oxford Global Languages پلاتفورماسىنا قوسىلعان. راۋان كەنجەحان ۇلى بۇل جوبا قازاقستاندىق ماماندار ءۇشىن دە ۇلكەن تاجىريبە بولعانىن ايتتى.

- جوبانى ازىرلەۋگە قازاقستاننىڭ جەتەكشى اۋدارماشىلارى، قازاق جانە اعىلشىن تىلدەرىن قاتار مەڭگەرگەن ماماندار، Oxford پەن ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. جالپى 50 دەن استام مامان جۇمىلدىرىلعان حالىقارالىق عىلىمي جوباعا ءتورت جىل ۋاقىت كەتتى، - دەدى ول.

بۇدان بولەك، ول قوعام جۇمىسىنىڭ ءۇشىنشى باعىتى - قازاق ءتىلىن قازىرگى تەحنولوگيالىق ۇدەرىسكە قوسۋ ماسەلەسىنە توقتالدى.

- جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارى ەندى جەكە سالا ەمەس، تىلگە قاتىستى جۇمىستىڭ دا اجىراماس بولىگىنە اينالىپ كەلە جاتىر. بۇگىندە ChatGPT-دىڭ قازاق تىلىندەگى جۇمىسىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن اۋقىمدى دەرەكتەر قورى جيناقتالدى، - دەەپ تۇيىندەدى ول.

ايتا كەتەيىك، بۇگىن استانادا حالىقارالىق اۋدارماشىلار كۇنىنە وراي «قازىرگى اۋدارما: ءتىل، تەحنولوگيا جانە جاڭا تالاپتار» تاقىرىبىندا كاسىبي كەزدەسۋ ءوتتى. حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى ۇيىمداستىرعان باسقوسۋدا اۋدارما سالاسىنا جاساندى ينتەللەكت پەن جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ىقپالى، قازاق تىلىندەگى اۋدارمانىڭ ساپاسى جانە ماماندارعا قويىلاتىن جاڭا كاسىبي تالاپتار تالقىلاندى.

ەسكە سالايىق، بۇعان دەيىن اتالمىش شاراعا قاتىسقان نازگۇل قوجابەك جاستار مەن وقۋشىلار جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارىن ساباقتان باستاپ كۇندەلىكتى كەڭەس الۋعا دەيىن پايدالانىپ جۇرگەنىن، سوندىقتان ولاردىڭ ج ي-دەن الاتىن جاۋابىنىڭ ءتىلى قانشالىقتى دۇرىس بولاتىنىنا ماماندار دا جاۋاپتى ەكەنىن اتاپ وتكەن ەدى.