اۋلەت تاريحى ادامنىڭ تاعدىرىنا قالاي اسەر ەتەدى - تەكتانۋشى ءتۇسىندىردى
استانا. KAZINFORM - جەتى اتانى ءبىلۋ نە ءۇشىن ماڭىزدى؟ اۋلەت تاريحى ادامنىڭ مىنەزى مەن ومىرلىك تاڭداۋىنا قالاي اسەر ەتەدى؟
وسى جانە وزگە دە سۇراقتارعا تەكتانۋشى، حالىقارالىق الەۋمەتتىك پسيحوتەراپيەۆتەر، كەڭەسشىلەر مەن پسيحوتەحنولوگتار قاۋىمداستىعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ءاليا ساعىمبايەۆا Kazinform تىلشىسىنە جاۋاپ بەردى.
- تەك تانۋ جاي عانا جەتى اتانى ءبىلۋ مە، الدە ادامنىڭ ءوزىن تانۋىنا كومەكتەسەتىن قۇرال ما؟
- تەك تانۋ - ادامنىڭ ءوزىن، وتباسىن جانە ومىرلىك ۇستانىمدارىن تەرەڭ تانۋىنا كومەكتەسەتىن باعىت.
شەجىرە «اتا-بابام كىم بولعان؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرسە، تەكتانۋ ولاردىڭ ءومىر جولى مەن تاجىريبەسىنىڭ بۇگىنگى ۇرپاققا قالاي اسەر ەتكەنىن تۇسىنۋگە باعىتتالعان. قازاق ءۇشىن تەگىن ءبىلۋ - تاريحي جادتى ساقتاۋ، تۋىستىق بايلانىستى نىعايتۋ جانە ۇرپاق ساباقتاستىعىن جالعاستىرۋ.
- اۋلەتىنىڭ تاريحىن زەرتتەگىسى كەلەتىن ادام نەدەن باستاۋى كەرەك؟
- ەڭ الدىمەن، وتباسىنداعى ۇلكەندەرمەن اڭگىمەلەسىپ، اتا-بابانىڭ اتى-ءجونىن، تۇرعىلىقتى جەرىن، كاسىبىن جانە ومىرىندەگى ماڭىزدى وقيعالاردى جازىپ العان ءجون. وتباسىلىق قۇجاتتار، حاتتار، فوتوسۋرەتتەر، قۇلپىتاستاعى جازۋلار، ارحيۆ دەرەكتەرى مەن شەجىرە كىتاپتارى دا قۇندى دەرەككوز بولا الادى. اۋىزشا مالىمەتتەردى مۇمكىندىگىنشە قۇجاتتارمەن سالىستىرىپ، ناقتىلاعان دۇرىس.
سونىمەن قاتار تەك اكە جاعىنىڭ ەمەس، انا جاعىنىڭ تاريحىن دا زەرتتەۋگە كەڭەس بەرەمىن. ويتكەنى ادامنىڭ وتباسىلىق تاريحى مەن دۇنيەتانىمىنىڭ قالىپتاسۋىنا ەكى جاقتىڭ دا ىقپالى بار.
- قازاقتىڭ رۋ جۇيەسى مەن شەجىرەنى اكە جاعىنان تاراتۋ ءداستۇرى قالاي قالىپتاستى؟ ونىڭ بۇگىنگى قوعامداعى ماڭىزى قانداي؟
- ءداستۇرلى كوشپەلى قوعامدا رۋ جۇيەسى تۋىستىق قاتىناستاردى رەتتەۋگە، ءوزارا كومەك كورسەتۋگە، ەل مەن جەردى قورعاۋعا مۇمكىندىك بەرگەن. ال شەجىرەنى اكە جاعىنان تاراتۋ اۋلەت ساباقتاستىعىن ەسەپكە الۋ تارتىبىمەن بايلانىستى. جەتى اتانى ءبىلۋ جاقىن تۋىستار اراسىنداعى نەكەنىڭ الدىن الۋعا سەپتەسكەن.
بۇل ءداستۇردىڭ بۇگىنگى ماڭىزى - تاريحي جاد پەن تۋىستىق بايلانىستى ساقتاۋ. شەجىرەنى ءبىلۋ ادامداردى رۋعا ءبولىپ، ءبىر-بىرىنە قارسى قويۋ ءۇشىن ەمەس، ورتاق تاريحىمىزدى ءتۇسىنۋ ءۇشىن قاجەت.
- قازىر د ن ق ارقىلى اتا-تەگىن انىقتاۋعا قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدى. گەنەتيكالىق تەست ءداستۇرلى شەجىرەنى قانشالىقتى تولىقتىرا الادى؟
- د ن ق تەستى ادامنىڭ ىقتيمال گەوگرافيالىق شىعۋ تەگى تۋرالى مالىمەت بەرىپ، بيولوگيالىق تۋىستارىن تابۋعا كومەكتەسۋى مۇمكىن. الايدا ول اتا-بابالاردىڭ ەسىمدەرىن نەمەسە تولىق شەجىرەنى وزدىگىنەن انىقتاپ بەرمەيدى.
ناتيجەنىڭ دالدىگى تەست تۇرىنە جانە سالىستىرۋعا الىنعان دەرەكتەر بازاسىنا بايلانىستى. اسىرەسە ادامنىڭ بەلگىلى ءبىر حالىققا تيەسىلىلىگىن پايىزبەن كورسەتەتىن ناتيجەلەردى ابسوليۋتتى اقيقات رەتىندە قابىلداماعان ءجون. ولار كومپانياعا جانە قولجەتىمدى دەرەكتەرگە قاراي وزگەرۋى مۇمكىن.
تاجىريبەمدە گەنەتيكالىق زەرتتەۋ ارقىلى اكە جاعىنان شىققان رۋىن ناقتىلاۋعا تىرىسقان ادام بولدى. ماماندار دنق ناتيجەلەرىن سالىستىرمالى دەرەكتەرمەن زەرتتەپ، وعان كومەكتەستى. دەگەنمەن مۇنداي زەرتتەۋدىڭ مۇمكىندىگى قولدا بار دەرەكتەرگە تاۋەلدى.
سوندىقتان گەنەتيكالىق تەستتى شەجىرەنى تولىقتىراتىن قۇرال رەتىندە قاراستىرعان دۇرىس. ادامنىڭ بولمىسىن تەك گەنەتيكالىق كورسەتكىشتەرمەن باعالاۋ مۇمكىن ەمەس.
- قوعامدىق ورىنداردا تەگىن تاماق تاراتقاندا ادامداردىڭ تالاسىپ جاتقانىن كورەمىز. مۇنىڭ سەبەبى نەدە؟ بۇل اشكوزدىك پە، الدە«وتكەننەن»قالعانقورقىنىشپا؟
- مۇنداي ارەكەتتى بىردەن اشكوزدىك دەپ باعالاۋعا بولمايدى. كەيدە ادامنىڭ «ماعان جەتپەي قالادى» دەگەن قورقىنىشى نەمەسە بۇرىن تاپشىلىق كورگەندىكتەن، باردى جيناپ قالۋعا تىرىسۋى وسىنداي مىنەز-قۇلىققا اكەلۋى مۇمكىن.
مىسالى، اشارشىلىق پەن جوقشىلىقتى باستان وتكەرگەن وتباسىلاردا تاماقتى ۇنەمدەۋ، ازىق-تۇلىكتى جيناپ قويۋ ادەتى قالىپتاسۋى ىقتيمال. بۇل ۇستانىمدار كەيىنگى ۇرپاققا تاربيە ارقىلى بەرىلۋى مۇمكىن. «تاماقتى تاستاما، ەرتەڭ بولماي قالۋى مۇمكىن» دەگەن سوزدەر دە بالانىڭ ساناسىندا قورقىنىش سەزىمىن قالىپتاستىرۋى مۇمكىن.
- دەمەك، اۋلەتتە قالىپتاسقان مىنەز- قۇلىق ۇلگىلەرى كەيىنگى ۇرپاققا اسەر ەتۋى مۇمكىن. ال «ادام تاعدىرىنىڭ 90 پايىزى اۋلەتىنە بايلانىستى» دەگەن پىكىر قانشالىقتى نەگىزدى؟
- تۇجىرىمدى عىلىمي دالەلدەنگەن كورسەتكىش رەتىندە ايتۋعا نەگىز جوق. اۋلەتتىڭ ىقپالى ماڭىزدى بولعانىمەن، ادامنىڭ ومىرىنە جەكە تاجىريبەسى، الەۋمەتتىك ورتاسى، تۇرمىستىق جاعدايى مەن تاڭداۋى اسەر ەتەدى.
اتا-انانىڭ اۋىر تاجىريبەسى بالاعا وتباسىنداعى قارىم- قاتىناس، تاربيە جانە مىنەز-قۇلىق ۇلگىلەرى ارقىلى ىقپال ەتۋى مۇمكىن. ال پسيحولوگيالىق جاراقاتتىڭ ەپيگەنەتيكالىق مەحانيزمدەر ارقىلى ۇرپاقتان ۇرپاققا بەرىلۋى ءالى دە زەرتتەلىپ جاتىر. سوندىقتان اتا- بابانىڭ قاتەلىگى كەيىنگى ۇرپاقتا مىندەتتى تۇردە قايتالانادى دەۋ دۇرىس ەمەس.
تەك تانۋ بارىسىندا مەنىڭ ماقساتىم - كىنالىنى ىزدەۋ ەمەس، ادامنىڭ وتباسىنان قانداي قۇندىلىقتار مەن ادەتتەردى قابىلداعانىن تۇسىنۋىنە كومەكتەسۋ. تەگىمىز بىزگە ىقپال ەتەدى، ءبىراق تاعدىرىمىزدى تولىق ايقىندامايدى.
- سوندا نەگە كەيبىر وتباسىلاردا بىردەي قارىم-قاتىناس ماسەلەلەرى، جانجالدار مەن ومىرلىك قيىندىقتار قايتا-قايتا قايتالانادى؟ مۇنداي سەناريدى وزگەرتۋگە بولا ما؟
- بالا وتباسىندا كورگەن قارىم-قاتىناستى قالىپتى ۇلگى رەتىندە قابىلدايدى. مىسالى، رەنىشتى ىشتە ساقتاۋ، ءبىرىن-ءبىرى تىڭداماۋ نەمەسە كەلىسپەۋشىلىكتى ايقايمەن شەشۋ كەيىن ونىڭ ءوز وتباسىندا دا قايتالانۋى مۇمكىن.
مۇنداي ستسەنارييدى وزگەرتۋگە بولادى. ول ءۇشىن ادام ءوز ارەكەتىن بايقاپ، قايتالاناتىن جاعدايلاردىڭ سەبەبىن تۇسىنۋگە تىرىسۋى كەرەك. سەزىمىن اشىق ايتۋ، جەكە شەكاراسىن بەلگىلەۋ جانە جانجالدى شەشۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ۇيرەنۋ ماڭىزدى. قاجەت جاعدايدا پسيحولوگتىڭ نەمەسە باسقا ءتيىستى ماماننىڭ كومەگىنە جۇگىنۋگە بولادى.
اۋلەت تاريحىن زەرتتەۋ وسى ۇلگىلەردى تانۋعا كومەكتەسەدى. وتكەندى وزگەرتە المايمىز، ءبىراق ونىڭ بۇگىنگى ارەكەتىمىزگە اسەرىن ءتۇسىنىپ، كەلەر ۇرپاققا دۇرىس قارىم- قاتىناس ۇلگىسىن جەتكىزە الامىز.
- «پسيحولوگيالىق جاراقاتتىڭ سالدارى ءۇشىنشى ۇرپاقتا ايقىن كورىنەدى» دەگەن تۇجىرىمدار ايتىلادى. ال بۇل پىكىردىڭ قانشالىقتى عىلىمي نەگىزى بار؟
- اۋىر وقيعالاردىڭ كەيىنگى ۇرپاققا ىقپالى گەنەتيكالىق جانە ەپيگەنەتيكالىق مەحانيزمدەر تۇرعىسىنان زەرتتەلىپ جاتىر. ءبىراق بەلگىلى ءبىر پسيحولوگيالىق جاراقات نەمەسە مىنەز-قۇلىق ۇلگىسى مىندەتتى تۇردە ءۇشىنشى ۇرپاقتا كورىنەدى دەگەن تۇجىرىم تولىق دالەلدەنبەگەن.
تەك تانۋدىڭ تۇپكى ماقساتى - ادامدى وتكەنگە بايلاۋ ەمەس، اۋلەتتەن جەتكەن جاقسى قۇندىلىقتاردى ساقتاپ، وزگەرتۋگە بولاتىن ۇلگىلەردى سانالى تۇردە قايتا قاراۋىنا كومەكتەسۋ.
- سۇحباتىڭىزعا راحمەت!
