الەمدە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق تىيىلماي تۇر

 تۇرمىستىق زورلىق- زومبىلىق - ХХІ عاسىردىڭ دەرتى. كەدەيلىك پەن جۇمىسسىزدىق، تۇرمىستىق قيىندىقتار، الەۋمەتتىك جەلىنىڭ ىقپالى وسىنداي جاعدايلاردىڭ جيىلەۋىنە اسەر ەتىپ وتىر.

اۆستراليادا ايەلدەردى وتپەن جاراقاتتاۋ دەرەكتەرى كوبەيدى اۆستراليادا تۇرمىستىق زورلىق- زومبىلىقتىڭ جاڭا ءتۇرى پايدا بولدى. ايماقتا سەرىكتەسىن جۇدىرىعىمەن ەمەس، وتپەن جاراقاتتاپ، قيانات جاسايتىندار كوبەيدى. كەيىنگى زەرتتەۋگە سۇيەنسەك، 2009 بەن 2022 -جىلدارى ايماقتا 6 مىڭنان استام ايەل كۇيىك شالىپ، كومەككە جۇگىنگەن. ونىڭ %2,5 ى، ياعني 157 ايەلدىڭ تۇرمىستا سەرىكتەسى تاراپىنان وتپەن جاراقاتتاعانى انىقتالدى. ال 2019-2021 -جىلدارى جاڭا وڭتۇستىك ۋەلس شتاتىندا 5 ايەل مەن 2 بالا وسىنداي جاعدايدان كوز جۇمعان. قۇزىرلى ورگان ناقتى ستاتيستيكا ءالى دە ءوسۋى مۇمكىن دەيدى. سوراقىسى، ەرىنەن تاياق جەپ، قياناتقا ۇشىراعاندار كوبىنەسە جاعدايدى جاسىرىپ قالادى. سول سەبەپتى زورلىق- زومبىلىققا قارسى ءتيىستى مەكەمەلەر مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى باقىلاۋدى كۇشەيتكەن. 

وتپەن جاراقاتتاۋ دەرەگى كوبەيدى

 2009-2022 -جىلدارى 6262 كۇيىك شالۋ دەرەگى 157 ايەل تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا ۇشىراعان 2019-2022 -جىلدارى 5 ايەل، 2 بالا كوز جۇمدى يۆونن سينگەر، زەرتتەۋشى: ايەلدەر ءزابىر كورگەنىن اشىق ايتىپ، سەرىكتەسىنىڭ كەك الۋىنان قورقادى. وتباسى، قارجى، باسپانا ماسەلەسى مەن بالالارعا كەرى اسەرىنەن زورلىق-زومبىلىققا ۇشىراعانىن جاسىرىپ قالادى. بۇعان قىز- كەلىنشەكتەردىڭ ءوز قۇقىن، سونداي-اق قايدا، كىمگە جۇگىنەتىنىن بىلمەۋى سەبەپ بولۋى مۇمكىن.

حيزەر دۋگلاس، مەلبۋرن ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى:

- وتشاشۋ، جانارماي سياقتى تەز جاناتىن زاتتار كەز كەلگەن ۇيدەن تابىلادى. ونى پايدالانۋ ىڭعايلى، قولجەتىمدى بولعان سوڭ ايەلىنە الىمجەتتىك جاسايتىندار زورلىق كورسەتۋ كەزىندە وتتى ادەيى پايدالانادى. ءارى وت قورقىنىش تۋدىرادى. سونداي-اق مۇنىڭ جازاتايىم وقيعا ەكەنىنە سەندىرۋ ءۇشىن تەز جانعىش قۇرالدى قولدانادى. تىنىق مۇحيتى ايماعىندا ەر ادامدار جارىن تەلەفون ارقىلى بوپسالايدى قىز- كەلىنشەكتەرگە قوقان-لوققى كورسەتۋ بويىنشا تىنىق مۇحيتى ەلدەرى الەمدە كوش باستاپ تۇر. اسىرەسە كيريباتي، فيدجي، ساموادا جاعداي كۇردەلى. بۇل ەلدەردە ايەلدەردىڭ %60 دان استامى ءومىر بويى سەرىكتەسىنەن ءزابىر كورەدى. ال ءار بەسىنشى ايەل جۇمىس ورنىندا جىنىستىق قۋدالاۋعا ۇشىرايدى. زورلىق-زومبىلىقتىڭ كۇردەلى ءارى جاسىرىن ءتۇرى، تەحنولوگيا ارقىلى قيانات جاساۋ دا كوبەيگەن. كەيىنگى دەرەك كورسەتىپ وتىرعانداي، ەر ادامداردىڭ سەرىكتەسىن تەلەفون ارقىلى بوپسالاپ، قىسىم كورسەتۋى جيىلەگەن.

 ايەلىن قارجىلاي باقىلاپ، ونلاين بانكينگكە شەكتەۋ قويۋ دەرەكتەرى دە كوپ. كيريباتي %68 فيدجي %66 ساموا %62 ءار ءتورتىنشى يسلانديالىق ايەل ەرىنەن ءزابىر كورەدى ايەلدەرگە ەرلەرمەن تەڭ مۇمكىندىك بەرەتىن ەل رەتىندە تانىلعان يسلانديادا تۇرمىستىق زورلىق- زومبىلىق ماسەلەسى ۋشىعىپ تۇر. يسلانديا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كەيىنگى زەرتتەۋىنە سايكەس، ءار ءتورتىنشى يسلانديالىق ايەلدىڭ ومىرىندە فيزيكالىق نەمەسە سەكسۋالدىق زورلىق كورگەنى انىقتالعان. الايدا ولاردىڭ %12 ى عانا پوليتسياعا جۇگىنەدى. ساراپشىلار بۇل جاعدايدى «سكانديناۆيالىق پارادوكس» دەپ اتاپ وتىر. بۇل تەڭدىككە ۇمتىلعان قوعامدا دا زورلىق- زومبىلىقتىڭ جوعارى دەڭگەيى بايقالاتىنىن كورسەتەدى. يسلانديا ۇكىمەتى كەيىنگى جىلدارى ايەلدەرگە ارنالعان ۋاقىتشا باسپانا قۇرىپ، سيفرلىق زورلىق-زومبىلىقتى قىلمىس رەتىندە تانۋ تۋرالى زاڭ قابىلدادى. الايدا، ساراپشىلار بۇل شارالاردىڭ جەتكىلىكسىز ەكەنىن جانە زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارىنا كوبىرەك قولداۋ كورسەتۋ قاجەت دەيدى. بويجەتكەندەر دە زورلىق-زومبىلىقتان ءزابىر كورەدى جەر شارىندا جەتكىنشەك قىزدارعا دا ءزابىر كورسەتۋ فاكتىلەرى تىيىلماي تۇر. ددسۇ كەلتىرگەن مالىمەتكە سۇيەنسەك، 15 پەن 19 جاس ارالىعىنداعى جەتكىنشەك قىزداردىڭ %24 ى فيزيكالىق جانە جىنىستىق كۇش كورسەتۋدىڭ قۇربانى بولىپ ءجۇر. كوش باسىندا قارا قۇرلىق ەلدەرى تۇر. اسىرەسە، ورتالىق افريكا، ساحارادا، سونداي- اق وكەانيادا جاس قىزدارعا ءزابىر كورسەتۋ ءجيى تىركەلەدى. بۇل ايماقتاعى ءجاسوسپىرىم قىزداردىڭ %40 ى تۇرمىستا تاياق جەپ، زورلىق-زومبىلىقتان زارداپ شەگەدى.

 پاسكال اللوتەي، د د س ۇ جىنىستىق جانە رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى الەمدە ميلليونداعان قىز بالا ەرتە جاستان تانىسى تاراپىنان تاياق جەپ، ءزابىر كورەدى. بۇل ولاردىڭ رەپرودۋكتيۆتى جانە پسيحولوگيالىق دەنساۋلىعىنا ۇلكەن زاقىم كەلتىرەدى. سول سەبەپتى بۇل ماسەلەگە باسا نازار اۋدارىپ، شۇعىل شارا قابىلداۋ كەرەك. ورتالىق ازيا ايماعىندا 35 ميلليونعا جۋىق ايەل زورلىق-زومبىلىقتىڭ قۇربانى بولىپ ءجۇر. بۇل ەلدەردەگى كەي عۇرىپتار مەن ەسكى تۇسىنىك ولاردىڭ قۇقىعىن شەكتەپ، تۇرمىستا تاياق جەۋىنە تۇرتكى بولىپ وتىر دەيدى ماماندار.

 https://24.kz