مال ءونىمى قۇندى، مالشى ەڭبەگى نەگە ارزان

قىمباتشىلىق قاتتى سەزىلگەن كەزدە كەيبىر ساراپشىلار ەتتىڭ قىمباتتاۋى مالمەن كۇنىن كورىپ وتىرعان اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىسىن ارتتىرىپ، مالشى قاۋىمنىڭ جالاقىسىن وسىرەتىن بولدى دەپ سۇيىنشىلەگەن. سول بولجامداردىڭ قانشالىقتى ورىندالعانىن ءبىلۋ ءۇشىن رەسمي دەرەكتەردى قازىپ كوردىك.

2026-جىلعى قاڭتار-تامىزدا مال مەن قۇستىڭ شارۋاشىلىقتا سويىلعانى نەمەسە سويۋعا وتكىزىلگەنى ءتىرى سالماقتا 1,23 ميلليون تونناعا جەتىپ، ءبىر جىلدا %5,1 ارتتى. سوعان قاراماستان مال سانى دا وسكەن.

ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك، 2026-جىلعى شىلدەدە ەتتىڭ نەگىزگى تۇرلەرى ءبىر جىل بۇرىنعىدان %15,8 قىمبات بولعان. قوي ەتى %27,9، سيىر ەتى %15,1، جىلقى ەتى %14,4 ءوستى. ءبىر كيلوگرامم سۇيەكتى سيىر ەتىنىڭ ورتاشا باعاسى 3,8 مىڭ تەڭگە، قوي ەتى 4,5 مىڭ، جىلقى ەتى 4,3 مىڭ تەڭگە بولدى.

ۇ س ب-نىڭ 2026-جىلعى قاڭتار-تامىز دەرەگىندە تىرىدەي سالماقتا سويۋعا وتكىزىلگەن مال مەن قۇس كولەمى 1,226 ميلليون توننا بولدى. 2025-جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىندە بۇل كورسەتكىش 1,167 ميلليون توننا ەدى. سويىس سالماعىنداعى كولەم دە 696,2 مىڭ توننادان 729,7 مىڭ تونناعا دەيىن ءوستى.

مال سانى دا ازايماعان. 2026-جىلعى 1-قىركۇيەكتە بارلىق ساناتتاعى شارۋاشىلىقتاردا ءىرى قارا سانى 9 ميلليون باسقا جۋىقتاپ، ءبىر جىلدا %4,4 ءوستى. قوي سانى 21,4 ميلليون باسقا جەتىپ، %3,1، جىلقى 4,87 ميلليون باسقا جەتىپ،%7,1، تۇيە 310,9 مىڭ باسقا جەتىپ،%3,7 كوبەيدى.

ۇكىمەتتىڭ مامىرداعى دەرەگى دە وسى باعىتتى كورسەتكەن: 2026-جىلدىڭ العاشقى ءتورت ايىندا بارلىق ەت ءوندىرىسى تىرىدەي سالماقتا 559,8 مىڭ تونناعا، سويىس سالماعىندا 338,2 مىڭ تونناعا جەتىپ، سوڭعىسى ءبىر جىلدا %3,4 وسكەن. ونىڭ ىشىندە سيىر ەتى 112,9 مىڭ توننا، جىلقى ەتى 41,2 مىڭ توننا، قوي ەتى 34,7 مىڭ توننا بولدى.

بۇعان قوسا، توڭازىتىلعان جاس ەت ءوندىرىسى دە ءوسىپ وتىر. 2026-جىلعى قاڭتار-شىلدەدە ونىڭ كولەمى 48,2 مىڭ توننا بولىپ، ءبىر جىلدا %9,3 ارتتى. بۇل وسى كەزەڭ ءۇشىن 1999-جىلدان بەرگى ەڭ جوعارى كورسەتكىش.

دەمەك، ىشكى نارىقتاعى قىمباتشىلىقتى «مال ازايىپ، ەت جەتپەي قالدى» دەپ ءتۇسىندىرۋ قيىن.

ەكسپورت تا ءوسىپ كەلەدى

قازاقستان ەت ءوندىرىسىن ۇلعايتىپ قانا قويماي، ەكسپورتتى دا ارتتىردى. 2025 -جىلدىڭ قورىتىندىسىندا سيىر ەتىنىڭ ەكسپورتى 32,3 مىڭ تونناعا جەتىپ، ءبىر جىلدا 1,5 ەسە ءوستى. قوي ەتىنىڭ ەكسپورتى 34,5 مىڭ توننا بولىپ، 1,9 ەسە ارتتى.

2026-جىلدىڭ العاشقى بەس ايىندا سيىر ەتىنىڭ ەكسپورتى شامامەن 8 مىڭ توننا بولدى. قوي ەتىنىڭ ەكسپورتى 13,1 مىڭ تونناعا جەتتى. ياعني سىرتقى سۇرانىس ساقتالىپ وتىر.

ءبىراق ەكسپورتتىڭ كولەمىن ىشكى نارىقتاعى قىمباتشىلىقتىڭ تىكەلەي سەبەبى دەپ كورسەتۋگە دە نەگىز جوق. بىرىنشىدەن، ەكسپورت ءوندىرىستىڭ سالىستىرمالى تۇردە از بولىگىن الىپ تۇر. ەكىنشىدەن، سىرتقى نارىققا كوبىنە جوعارى ساپالى، توڭازىتىلعان جاس ەت شىعارىلادى.

يمپورتتىڭ ۇلەسى

2026-جىلعى قاڭتار-مامىردا قازاقستانعا 6,6 مىڭ توننا سيىر ەتى يمپورتتالدى. ءبىر جىل بۇرىن وسى كەزەڭدە يمپورت 7,3 مىڭ توننا بولعان. ياعني 700 تونناعا نەمەسە شامامەن %9,6 قىسقارعان.

قوي ەتىنىڭ يمپورتى 18,5 توننا بولدى. بۇل ىشكى نارىقتاعى قوي ەتىنىڭ باعاسىنا يمپورتتىڭ ايتارلىقتاي ىقپال ەتپەيتىنىن كورسەتەدى.

ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سەنسەك، ىشكى تۇتىنۋعا قاجەت سيىر ەتىنىڭ شامامەن %90 ىن، قوي ەتىنىڭ %95 ىن وتاندىق ءوندىرىس قامتاماسىز ەتەدى. سوندىقتان يمپورتتىڭ ءوسۋى ىشكى باعانى تۇسىرەتىن فاكتور بولىپ تۇرعان جوق. كەرىسىنشە، سيىر ەتىنىڭ يمپورتى ءبىر جىلدا ازايعان.

مالشىنىڭ ايلىعى شە؟

ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ 2026 -جىلعى II توقسان دەرەگى بويىنشا، وسىمدىك جانە مال شارۋاشىلىعى، اڭشىلىق سالالارىندا ورتاشا ايلىق جالاقى %20,3 ءوسىپ، 299,5 مىڭ تەڭگەگە جەتكەن. ءوسىم قارقىنى جوعارى بولعانىمەن، بۇل كورسەتكىش جالاقىسى ەڭ تومەن سەكتورلارعا ءتان. ونىڭ ۇستىنە رەسمي ستاتيستيكادا ناقتى مال شارۋاشىلىعىنداعى جالاقى مولشەرىنىڭ ەسەبى بولەك جۇرگىزىلمەيتىندىكتەن، ءۇش بىردەي سالاعا ورتاق ءماندى نەگىزگە الىپ، ەت باعاسى وسكەندە مالشى قاۋىمنىڭ ايلىعى ءوستى دەپ ايتۋعا جانە بولمايدى.

HeadHunter پورتالىنداعى ۆاكانسيالاردا مال شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى قىزمەت دەڭگەيىنە قاراي ايتارلىقتاي وزگەرەدى. قاراپايىم مالشىعا 200-250 مىڭ تەڭگە ۇسىنىلسا، زووتەحنيك پەن ۆەتەرينارلاردىڭ جالاقىسى 300-550 مىڭ تەڭگە، باس زووتەحنيككە 700 مىڭ تەڭگەگە دەيىن، ال فەرما باسقارۋشىسىنا 500-800 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جەتەدى. ياعني سالاداعى بىلىكتىلىگى تومەن جۇمىس ورىندارى مەن باسقارۋشى پوزيتسيالار اراسىنداعى ايىرماشىلىق بىرنەشە ەسەگە دەيىن بارادى.

ءبىراق بۇل رەسۋرستان وتكەن كەزەڭنىڭ ۇسىنىستار ءارحيۆىن قاراۋ مۇمكىن بولماعاندىقتان جۇمىس بەرۋشىلەر ۇسىناتىن ايلىقتىڭ كەيىنگى ەكى جىلدا قالاي قۇبىلعانىن كورۋ مۇمكىن بولمادى.

ەسەسىنە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى قۇرعان ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسىنداعى «مانساپ كومپاسىندا» مال شارۋاشىلىعىنداعى ءۇش نەگىزگى ماماندىق يەلەرىنە ۇسىنىلعان ايلىقتىڭ قالاي وزگەرگەنى ناقتى بەرىلگەن.

مالشى

Mansap.enbek.kz دەرەگىندە 2024-جىلى جۇمىس بەرۋشىلەر مالشىعا ۇسىنعان ەڭ جوعارى ايلىق 206217 تەڭگە، 2025-جىلى 232664 تەڭگە بولدى. ءبىر جىلدا ءوسىم 26447 تەڭگە، نەمەسە %12,8. ال 2026 -جىلعى قىركۇيەكتەگى Enbek.kz ۆاكانسيالارىندا مالشىعا ۇسىنىلاتىن ەڭ جوعارى جالاقى 265 مىڭ تەڭگەگە جەتتى. باسقا ۇسىنىستاردا جالاقى 170-198 مىڭ، 100-200 مىڭ، 85-200 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا، ال زايسان اۋدانىنداعى تاعى ءبىر ۆاكانسيادا 85 مىڭ تەڭگەدەن باستالادى.

زووتەحنيك

2024-جىلى Mansap دەرەگىندەگى ەڭ جوعارى كورسەتكىش 299999 تەڭگە بولسا، 2025-جىلى 272955 تەڭگە بولدى. ياعني ءبىر جىلدا 27044 تەڭگەگە، نەمەسە %9 تومەندەگەن. 2026 -جىلعى Enbek.kz تەگى ۇسىنىستاردىڭ بىرىندە قاراعاندى وبلىسىندا زووتەحنيككە 300 مىڭ تەڭگەدەن جالاقى كورسەتىلگەن. بۇل 2025 -جىلعى Mansap كورسەتكىشىنەن 27045 تەڭگەگە جوعارى.

ۆەتەرينار

2024 -جىلى ەڭ جوعارى كورسەتكىش 309756 تەڭگە، 2025-جىلى 290734 تەڭگە بولدى. دەمەك، ءبىر جىلدا 19022 تەڭگەگە، نەمەسە %6,1 تومەندەگەن. ال 2026 -جىلعى قىركۇيەكتەگى Enbek.kz ۆاكانسيالارىندا ۆەتەرينار دارىگەرىنە ۇسىنىلاتىن ەڭ جوعارى جالاقى 379 مىڭ تەڭگەگە جەتكەن. قوستانايدا 230 مىڭ، قاراعاندىدا 204 448 تەڭگە ۇسىنىلعان. ۆەتەرينار فەلدشەرىنە 160 مىڭ تەڭگەدەن، ۆەتەريناريالىق سانيتارعا 85-150 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا جالاقى كورسەتىلگەن.

قىمبات ەت مال شارۋاشىلىعىن ىنتالاندىرىپ وتىر ما؟

رەسمي ستاتيتيستيكا بويىنشا، ەت باعاسىمەن بىرگە مال سانى دا ءوسىپ جاتىر. سويۋعا وتكىزىلگەن مال كولەمى دە، ەت ءوندىرىسى دە كوبەيگەن. ەكسپورت تا جوعارى دەڭگەيدە قالىپ، سالاداعى جالاقى دا وسكەن.

ءبىراق وسىنىڭ ءبارى ەت باعاسىنىڭ ءوسۋى فەرمەردىڭ تازا پايداسىن ءدال سونداي مولشەردە ارتتىردى دەگەن ءسوز ەمەس. ءوندىرىس شىعىنىنىڭ نەگىزگى بولىگى جەمشوپكە تيەسىلى، ال ەتتىڭ سوڭعى باعاسىنا وندىرىستەن كەيىنگى تاسىمال، وڭدەۋ، كوتەرمە جانە بولشەك ساۋدا شىعىندارى دا قوسىلادى. وكىنىشكە قاراي، ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى 2013-جىلدان بەرى ەت وندىرىسىنە جۇمسالعان ماتەريالدىق شىعىن كورسەتكىشىن جاريالامايدى.

تۇيىندەسەك، ەتتىڭ قىمباتتاۋى مالشى قاۋىمنىڭ تابىسىن ءوسىردى دەۋگە كەلەتىن بەلگىلەر ءالسىز دە بولسا بار. الايدا تۇتىنۋشى تولەگەن قىمبات باعانىڭ قانشا بولىگى ناقتى مال وسىرۋشىگە جەتىپ جاتقانىن رەسمي ستاتيستيكا اشپايدى.

ەسىمجان ناقتىباي