اۆستريا 7 مەشىتتى نە سەبەپتى جاپتى؟

ولاردىڭ ايتۋىنشا، بۇل ارەكەت «ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك» ءۇشىن جاسالىپ جاتىر، دەپ حابارلايدى vox.com باسىلىمى.

كاسلەر سەباستيان كۋرتس جاساعان مالىمدەمەدە 2015 -جىلعى زاڭ بويىنشا مۇسىلمان ۇيىمدارى «اۆستريا مەملەكەتى مەن قوعامعا وڭ كوزقاراس تانىتۋ» كەرەكتىگى، ولاردى شەتەلدىك ءدىني ۇيىمداردىڭ قارجىلاندىرىلۋىنا تىيىم سالىنعانى ايتىلعان.

«ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ساياسي يسلام مەن راديكاليستىك تەندەنسيالارعا جول جوق» ، دەدى كۋرتس باسپا ءسوز كونفەرەنسياسىندا. ال ونىڭ ورىنباسارى حاينتس- كريستيان ستراشە «بۇل ءالى باسى عانا» ، دەدى.

كونفەرەنسيادا اۆستريانىڭ مادەنيەت ءمينيسترى گەرنوت بليۋمەل جۋرناليستەرگە مەشىتتەر «ەكسترەميزمگە» قاتىسى بار دەگەن كۇدىكپەن جابىلعانىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، جابىلعان مەشىتتەردىڭ بارلىعى سالافيتتەر مەن يسلامنىڭ تەرىس اعىمدارىنا تيەسىلى بولۋى مۇمكىن.

بۇل شەشىم - راديكالدى ءدىني ەكسترەميزمدى جاقتاۋشىلارعا قاتىستى اتقارىلعان دۇرىس ارەكەت. دەگەنمەن، اۆستريانىڭ يسلامنان قورقاتىن ساياسي كليماتىن تانىتقانداي بولدى. بۇگىنگى تاڭدا اۆستريانىڭ ەڭ نەگىزگى ەكى پارتياسى دا يمميگراتسياعا قارسى كامپانيا وتكىزدى. ايتا كەتۋ كەرەك، اۆسترياداعى 8,8 ميلليون حالىقتىڭ 600 مىڭى - مۇسىلماندار.

اۆستريا ۇكىمەتى شەشىمىنىڭ ۇلتتىق جانە ساياسي مۇددەسى وسى كورسەتكىشكە بايلانىستى بولۋى مۇمكىن. سەبەبى ەلدەگى يمامداردى رەسمي تىركەيتىن ATIB ۇيىمىن تۇركيا مەشىتتەرى باسقارادى جانە تۇركيانىڭ دەموكراتيالىق ۇكىمەتىمەن تىعىز بايلانىس ورناتقان.

تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايىپ ەردوعان اۆستريانىڭ بۇل ارەكەتىن قاتاڭ سىنعا الدى. ونىڭ باسپا ءسوز حاتشىسى يبراگيم حاليد اۆستريا ۇكىمەتىنىڭ شەشىمىنە قاتىستى «بۇل - يسلامعا دەگەن قورقىنىشتىڭ كورىنىسى. مەملەكەتتەگى ديسكريميناتسيا مەن راسيستىك كوزقاراستىڭ ايناسى» ، دەپ جازدى.

بۇل وقيعا باتىس ەۋروپادا ساياساتىنداعى ۇلتتىق ءبىرتۇتاستىق پەن دىنگە بايلانىستى قارىم- قاتىناستىڭ كۇردەلى ەكەنىن كورسەتتى. ەۋروپادا شىركەۋ مەن مەملەكەت اراسىنداعى قارىم- قاتىناس ا ق ش- قا قاراعاندا جاقسى رەتتەلگەن، ءبىراق ءدىني بوستاندىق قاي شەكتە اياقتالىپ، قاي جەردە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى تۋىندايتىنىنا بايلانىستى داۋ جىلدان جىلعا ۋشىعىپ كەلەدى. ءتىپتى، فرانسيا، گەرمانيا، دانيادا مۇسىلمان ايەلدەرى كيەتىن ءدىني كيىمدەرگە تولىعىمەن نەمەسە جارتىلاي تىيىم سالىنعان.

يسلامعا دەگەن كوزقاراس پوپۋليستىك ارەكەتتەرگە بايلانىستى بولۋى مۇمكىن. سوڭعى جۇرگىزىلگەن ساۋالناما كورسەتكەندەي، باتىس ەۋروپادا حالىقتىڭ كوبى - حريستياندار. ال ولاردىڭ باسىم بولىگى ەكسترەميستىك يسلام مەن يمميگراتسياعا قارسى كوزقاراستى ۇستانادى.

اۆستريادا ءدىن ەركىندىگى كونستيتۋتسيادا بەكىتىلگەن. ءبىراق مەملەكەتتە 2015 -جىلى سول كونستيتۋتسيادا كورسەتىلگەن باپتارعا قارسى كەلەتىن يسلام تۋرالى زاڭ قابىلداندى. جاڭا زاڭ بويىنشا يمامدارعا نەمىس تىلىندە سويلەۋگە، مەشىتتەر مەن ءدىني ۇيىمداردى شەتەلدىكتەردىڭ قارجىلاندىرۋىنا تىيىم سالىنىپ، «ەۋروپالىق سيپاتتاعى يسلامعا» باسىمدىق بەرىلگەن. ياعني، اۆستريادا زاڭ نەگىزىندە يسلامدى تولىق ۇستانۋعا قارسى تىيىمدار مەن شەكتەۋلەر بار.

الەۋمەت تانۋشىلار جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەرگە سەنسەك، اۆستريالىقتاردىڭ 58 پايىزى مەملەكەتتەگى مۇسىلمانداردىڭ كوبى «راديكالدى» باعىتقا اۋىسىپ جاتقانىن ايتقان. تەرروريزمگە قارسى حالىقارالىق ورتالىقتىڭ 2016 -جىلعى بايانداماسىندا 200-300 اۆستريالىق مۇسىلماننىڭ سيرياعا كەتكەنى تۋرالى ايتىلعان.

اۆستريا ۇكىمەتى بۇل ارەكەت جالپى يسلام دىنىنە ەمەس، ساياسي يسلامعا قارسى كۇرەس ءۇشىن اتقارىلعانىن ايتتى.

«بۇل ارەكەت مۇسىلماندار مەن اۆستريالىقتاردى ءبىر- بىرىنە قارسى قويۋعا باعىتتالماعان» ، دەدى باسپا ءسوز كونفەرەنتسياسىندا مادەنيەت ءمينيسترى.

«مەشىتتەردىڭ جابىلۋىن اۆستريادان باسقا جەردەگى ساياسي اعىمدارعا بايلانىستى قاراستىرۋ قيىن. جابىلعان مەشىتتەردىڭ كەيبىرى راسىمەن دجيحادتىق جانە وڭشىل ساياسي يسلام توپتارىمەن بايلانىستى بولىپ شىقتى» ، دەپ جازادى New York Times گازەتى.

باسىلىمنىڭ حابارلاۋىنشا، ءبىر مەشىتتى «سۇر قاسقىرلار» دەپ اتالاتىن ۇيىم باسقارعان. بۇل ۇيىم اۆسترياداعى مۇسىلماندار ومىرىنە ىرىتكى سالۋدى ماقسات ەتكەن دەگەن بولجام بار. دەگەنمەن، كۋرتس پەن ونىڭ ورىنباسارى انتي- يمميگراتسيالىق ساياساتتى ۇستاناتىندىقتان، بۇل ماسەلەدە قاي جەردە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پروبلەماسى، قاي جەردە ساياسي پروبلەما جاتقانىن اڭعارۋ قيىن.

ايتا كەتۋ كەرەك، گەرمانيادا دا مۇسىلماندارعا قارسى ديسكريميناتسيا ءورشىپ تۇر. مىسالى، ۇكىمەت 2017 -جىلى مەشىتتە 900 دەن استام شابۋىل بولعانىن تىركەگەن. ال رەسمي بيلىك جەككورۋشىلىكتىڭ كەسىرىنەن دىنگە بايلانىستى قىلمىستىڭ ارتىپ جاتقانىنا الاڭداۋلى. ال اۆسترياداعى جاعداي كوپتەگەن مۇسىلماننىڭ نامىسىنا تيگەنى ءبىر بولەك، ەندى ولارعا دەگەن مۇسىلمان ەمەس حالىقتىڭ كوزقاراسىن وزگەرتۋى مۇمكىن. بۇل ءوز كەزەگىندە ەلدەگى شيەلەنىستى ارتتىرۋ قاۋپىن تۋعىزادى.

اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعان

التىناي قۋانىشبەك

Baq.kz