قازاقپارات كذنتئزبةسئ: 72 جئل بذرئن جازؤشئ جاقسئلئق ءساميت ذلئ دذنيةگة كةلدئ
8 - مامئر، سةيسةنبئ. اتاؤلئ كذندةر، وقيعالار، ةسئمدةر
بذكئل دذنيةجذزئلئك قئزئل جارتئ اي جانة قئزئل كرةست كذنئ. 1953- جئلدان باستاپ، «قئزئل كرةست» حالئقارالئق قوعامئنئث نةگئزئن قالاؤشئ، شأةيسار گؤمانيسئ، قوعام قايراتكةرئ، نوبةل سئيلئعئنئث يةگةرئ انري ديؤناننئث قذرمةتئنة جئل سايئن اتاپ وتئلةدئ. ال قوزعالئستئث ءوزئ 1863- جئلئ جارالئلارعا كومةك كورسةتؤ جونئندةگئ حالئقارالئق كوميسسيا قذرئلعان كةزدة پايدا بولئپ، العاشئندا سوعئس مايدانگةرلةرئنة جانة ذرئس بارئسئندا جاراقاتتانعاندارعا كومةك كورسةتةتئن بولعان. 1864- جئلدئث تامئزئندا شأةيساريادا قول قويئلعان كونأةنسياعا سايكةس، دارئگةرلةر مةن مةديسينا قئزمةتكةرلةرئنئث سيمأولئ رةتئندة اق تذستةگئ قئزئل كرةست الئنعان.
1906- جئلئ وسمان يمپةرياسئندا مذسئلمان ةلدةرئنئث قئزئل كرةستكة ذقساس قئزئل جارتئ اي قايئرئمدئلئق قورئ قذرئلدئ. وسئ ةكئ قاؤئمداستئق تا جةنةأا قالاسئندا شتاب-پاتةرئ ورنالاسقان حالئقارالئق كوميتةتكة باعئنئشتئ. اسكةري ؤاقئتتا كوميتةت سوعئسؤشئ ةلدةرمةن جانة قئزئل كرةست پةن قئزئل جارتئ اي اؤماقتئق بولئمشةلةرئ اراسئندا دةلدالئق قئزمةت اتقارادئ. بذل ذيئمنئث وكئلدةرئ تذتقئندار مةن بوسقئندار لاگةرلةرئ ايماعئنا بوگةتسئز ءوتؤ قذقئقتارئ بار. بذگئنگئ تاثدا جوعارئدا اتالعان ةكئ قوزعالئس الةمنئث 180 ةلئندةگئ 400 ميلليوننان استام ادامدئ بئرئكتئرةدئ. 2002- جئلئ قازاقستان رةسپؤبليكاسئنئث قئزئل جارتئ اي ذلتتئق قوعامئ قذرئلئپ، 2003- جئلدئث جةلتوقسان ايئندا قئزئل كرةست جانة قئزئل جارتئ اي قوعامدارئ حالئقارالئق فةدةراسياسئنا قابئلداندئ.
دذنيةجذزئلئك ادئلةتتئ ساؤدا كذنئ. جئل سايئن مامئردئث ةكئنشئ سةنبئسئندة اتاپ وتئلةدئ، ال مامئر ايئ ادئلةتتئ ساؤدا ايئ دةپ ةسةپتةلةدئ.
بذل كذن دذنيةجذزئلئك ادئلةتتئ ساؤدا ذيئمئنئث(World Fair Trade Organization) باسقارؤئمةن وتكئزئلةدئ، وندا 70 مةملةكةتتةن 350 ءوندئرؤشئ ذجئمئ ادئلةتتئ ساؤدا ذيئمئنا قاتئسقانئ تؤرالئ جاريالايدئ.
ادئلةتتئ ساؤدا - بذل تاثباسئ بار جانة تاثباسئ جوق تاؤارلارعا بايلانئستئ حالئقارالئق ستاندارتتار مةن قوعامدئق ساياساتتئ پايدالانؤدئ جاقتايتئن قوعامدئق قوزعالئس. دامئماعان ةلدةردةن دامئعان ةلدةرگة ةكسپورتتالعان تاؤارلارعا كوپ كوثئل بولئنةدئ. ادئلةتتئ ساؤدانئث تاؤارلارئ مئنالار: شاي، كوفة، كاكاو، بانان، جانة دة قول-ونةر تؤئندئلارئ مةن كيئم-كةشةك. ةث باستئسئ ولار قذلدئق پةن بالالار ةثبةگئن پايدالانباي ءوندئرئلؤئ كةرةك.
ةؤروپا كذنئ. 1950- جئلئ 9- مامئردا پاريجدة فرانسيا سئرتقئ ئستةر ءمينيسترئ روبةر شؤمان فرانسيا، گةرمانيا جانة باسقا ةؤروپا ةلدةرئنئث كومئر جانة بولات قذياتئن ونةركاسئپ سالالارئن (اسكةري تةحنيكا ءوندئرؤ نةگئزدةرئن) بئرئكتئرئپ، ونئ جاثا ذلتتئق قذرئلئم باسقارماسئنا بةرؤگة شاقئردئ. 1985- جئلئ ميلان سامميتئندة ةؤرووداق كوشباسشئلارئ شؤمان دةكلاراسياسئن ماثگئ ةستة ساقتاؤعا شةشئم شئعارئپ، جئل سايئن مامئردئث 9 ئن «ةؤروپا كذنئ» دةپ بةكئتتئ.
ةستة قالار وقيعالار
47 جئل بذرئن (1965) بايقوثئر عارئش ايلاعئ لةنين وردةنئمةن ماراپاتتالدئ.
37 جئل بذرئن (1975) الماتئ قالاسئنداعئ 28 پانفيلوأشئلار ساياباعئندا داثق مةموريالئ اشئلدئ. ساؤلةتشئلةرئ - ت.باسةنوأ، گ.سةيدالين، أ.كيم، مذسئنشئلةرئ - أ.اندريؤششةنكو، ر.ارتيموأيچ. جاؤعا قارسئ ذمتئلعان جاؤئنگةرلةر بةينةلةنگةن مذسئندئك كومپوزيسيا مةموريالدئث تورئنة ورناتئلعان. مذسئندئك كومپوزيسيا الدئنداعئ الاثعا ماثگئلئك الاؤ جاعئلئپ، ونئث ةكئ قاپتالئ ذزئن گرانيت قورعان-قابئرعامةن قورشالعان. قابئرعادا «وتانئمئزدئث بوستاندئعئ مةن تاؤةلسئزدئگئ ءذشئن شايقاستا ةرلئكپةن قازا بولعانداردئث داثقئ ماثگئ ارتا بةرسئن» دةگةن جازؤ، ال ةكئ بوساعاسئندا «داثق كةرنةيشئسئ» جانة «انت» دةپ اتالاتئن مذسئندئك توپتاما بار. مةموريالعا كئرة بةرئستة ذلئ وتان سوعئسئنداعئ وداقتاس حالئقتاردئث قانئ توگئلگةن «قاهارمان قالالاردئث» توپئراعئ ساقتاؤلئ ساندئقتاستار قويئلعان.
19 جئل بذرئن (1993) تاؤةلسئز قازاق مةملةكةتئ تاريحئندا العاش رةت الماتئ قالاسئنداعئ رةسپؤبليكا الاثئندا اسكةري شةرؤ ءوتتئ.
3 جئل بذرئن (2009) ةلوردالئق «جاستار» سارايئندا پاميردةگئ 1995- جئلعئ 7 - ساؤئردةگئ وقيعا تؤرالئ اثگئمةلةيتئن «قازبات» دةرةكتئ فيلمئنئث تانئستئرئلئمئ بولدئ.
«ذجئمدئق قاؤئپسئزدئك تؤرالئ» 1992- جئلعئ 15- مامئرداعئ مةملةكةت ارالئق شارتقا سايكةس ةل باسشئلئعئ قالايقذم قالاسئ اؤماعئنداعئ تاجئك-اؤعان ؤچاسكةسئندةگئ ت م د-نئث سئرتقئ شةكاراسئن نئعايتؤ ءذشئن قازاقستان رةسپؤبليكاسئنئث قوسئندئ باتالونئنئث قذرامئندا ءئ ءئ م ئشكئ اسكةرلةرئنئث قوسئندئ روتاسئن جئبةرؤ تؤرالئ شةشئم قابئلدانعان بولاتئن. اؤئسئمدئ كةستة بويئنشا وسئ كةزةث ئشئندة ئشكئ اسكةرلةر جةدةل قذرامئنئث بولئمشةلةرئنةن 20 قوسئندئ روتا جاساقتالدئ. 1995- جئلعئ 7- ساؤئردة پشيحاأر شاتقالئندا ئشكئ اسكةرلةر مودجاحةدتةرمةن ذرئستا 17 جاؤئنگةرئنةن ايئرئلدئ. بوزداقتار وتاننئث جانة ت م د ةلدةرئنئث مذددةسئن قورعاؤ جولئندا وپات بولدئ.
دةرةكتئ فيلمنئث اأتورئ قويؤشئ رةجيسسةر رؤستام ودينايةأ. «قازبات» فيلمئ ذرئسقا تئكةلةي قاتئسقان جاؤئنگةرلةردئث جانة ءار جئلدارئ تاجئك-اؤعان شةكاراسئندا قئزمةت ةتكةن اسكةري قئزمةتشئلةردئث ةستةلئكتةرئ بويئنشا شئنايئ وقيعالاردئث نةگئزئندة جاسالعان.
فيلمنئث تانئستئرئلئمئ جةثئس كذنئ قارساثئندا ءوتتئ، ونئث نةگئزگئ ماقساتئ - جاستارعا وتانسذيگئشتئك تاربية بةرؤ. شاراعا ارداگةرلةر، اسكةري قئزمةتشئلةر، قالا تذرعئندارئ مةن قوناقتارئ، قوعامدئق ذيئمداردئث جانة بذقارالئق اقپارات قذرالدارئنئث وكئلدةرئ قاتئستئ.
126 جئل بذرئن (1886) تةگئ اتلانتالئق دارئگةر پةمپةرتون مئس تةگةنةگة ءتاتتئ ءارئ قويؤ جانة كادئمگئ شارباتقا ذقسامايتئن جاثا ءونئم قايناتقان ةدئ. بذل قازئرگئ «كوكا-كولا» سؤسئنئنئث رةسةپتئ بولاتئن. ول ءوزئ وندئرگةن وسئ عاجايئپ ةليكسير باس اؤرؤئنا جانة دة باسقا دا سئرقات تذرلةرئنة ءدارؤ بولادئ دةپ ويلاعان. كةيئنئرةك وسئ جاثا ونئمگة گازدالعان سؤ قوسقان. 2000- جئلئ نةمئس ؤدو پوللمةر مةن سيؤزاننا أارمؤت، بذگئنگئ تاثدا دذنيةجذزئنة تانئمال بولعان وسئ سؤسئننئث رةسةپتئن تاپتئ. شئرئننئث 99،5 پايئزئن كومئر قئشقئلدئ گازدئ سؤ، ال قالعان 0،5 پايئزئن كولا جاپئراعئ، أانيل، كوفةين جانة كاكاو كونسةنتراتئ، شامالئ ليمون شئرئنئ، ماندارين قابئعئنئث تذنباسئ، تروپيكالئق ماي تامشئسئ مةن ميموزا اعاشئ تامئرئنئث سئرئندئسئ (ةكستراكت) قذرايدئ.
ةسئمدةر
84 جئل بذرئن (1928) حيميا عئلئمئنئث دوكتورئ، پروفةسسور دادابايةأ ءالئمجان ءجذسئپ ذلئ دذنيةگة كةلدئ.
الماتئ قالاسئندا تؤعان. قازاق تاؤ-كةن مةتاللؤرگيي ينستيتؤتئن، قازاق ك س ر عئلئم اكادةمياسئ مةتاللؤرگيا جانة كةن بايئتؤ ينستيتؤتئنئث اسپيرانتؤراسئن بئتئرگةن. 1952- جئلدان قازاق ك س ر عئلئم اكادةمياسئ مةتاللؤرگيا جانة كةن بايئتؤ ينستيتؤتئنئث كئشئ، اعا عئلئمي قئزمةتكةرئ، زةرتحانا مةثگةرؤشئسئ، ديرةكتوردئث عئلئمي جذمئستار جونئندةگئ ورئنباسارئ قئزمةتتةرئن اتقارعان. نةگئزگئ عئلئمي جذمئستارئ ءتذستئ مةتاللؤرگيا ماسةلةلةرئنة ارنالعان. ول وسئ سالادا يون الماستئرعئش، ةكستراسيالئ جانة ةلةكترودياليزدئ پروسةستةردئ زةرتتةپ، ونئث ناتيجةلةرئن بالقاش تاؤ-كةن مةتاللؤرگيالئق، وسكةمةن تيتان-ماگني كومبيناتتارئنا ةنگئزگةن. 30 اأتورلئق كؤالئگئ بار.
«قذرمةت بةلگئسئ» وردةنئمةن ماراپاتتالعان.
72 جئل بذرئن (1940-2008) جازؤشئ ءساميت ذلئ جاقسئلئق دذنيةگة كةلدئ.
قئتاي حالئق رةسپؤبليكاسئندا تؤعان. شئنجاث ؤنيأةرسيتةتئن بئتئرگةن.
1995- جئلدان ءال-فارابي اتئنداعئ قازاق ذلتتئق ؤنيأةرسيتةتئنئث وقئتؤشئسئ بولدئ.
تذثعئش ولةثئ «التاي حالقئ» گازةتئندة جارئق كوردئ. «اتامةكةن»، «تاؤ سامالئ»، «اق تئلةك»، «اق ساؤلة» پوأةست، اثگئمة جيناقتاردئث اأتورئ.
«اتامةكةن» كئتابئنا قئتاي حالئق رةسپؤبليكاسئنئث مةملةكةتتئك سئيلئعئ بةرئلگةن. قازاقستاندا جازؤشئنئث «سةرگةلدةث» اتتئ تريلوگياسئ مةن «قئتايداعئ قازاقتار» اتتئ مونوگرافياسئ باسئلئپ شئقتئ.