الەمدەگى ەڭ قاۋىپتى تەرروريستىك 5 ۇيىم

ەكسترەميزم - جەكەلەگەن ادامداردىڭ، توپ ازاماتتارىنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا قارسى باعىتتالعان شەتىن كوزقاراستار مەن ءىس-ارەكەتكە بارۋ.

جالپى الەمدە 500 گە جۋىق تەرروريستىك جانە ەكسترەميستىك ءدىني توپ تىركەلگەن.

Bugin.kz پورتالى الەمدەگى ەڭ قاۋىپتى 5 تەررورلىق ۇيىمدى نازارلارىڭىزعا ۇسىنادى.

5. حەزبوللا

الەم ارەناسىندا ەڭ قاۋىپتى تەرروريستىك قوزعالىس - حەزبوللا. اراب تىلىنەن اۋدارعاندا، «اللانىڭ پارتياسى» دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. سوڭعى ۋاقىتتا اسكەريلەنگەن بۇل توپ حالىقارالىق لاڭكەستىك ۇيىمدار اراسىندا مارتەبەسىنەن ايىرىلىپ، تەك مۇسىلمان ەلدەرىندە قوزعالىستارىن جاساپ ءجۇر.

«اللانىڭ پارتياسى» اتالاتىن ۇيىم 1982-جىلى يزرايلدىڭ ليۆاننىڭ وڭتۇستىگىن باسىپ الۋىنا نارازىلىق رەتىندە قۇرىلعان. بۇل توپ كوپتەگەن لاڭكەستىك ۇيىمدارمەن بايلانىس جاسايدى. سونداي-اق ليۆان مەن يزرايلدەگى ەلشىلىكتەردى بومبالاپ، ادامداردى كەپىلگە الىپ جانە جازىقسىز ادامداردى ولتىرۋمەن اينالىسىپ ەرەكشە كوزگە تۇسكەن.

4. بوكو حارام

اسا جاۋىز تەرروريستىك ۇيىم رەتىندە تانىلعان توپتىڭ ءبىرى - «بوكو حارام». ول باتىس افريكادا ورنالاسقان جانە «ءال-كايدامەن» تىعىز بايلانىس جاسايدى. بارلىق لاڭكەستىك ۇيىمدار سياقتى اتالمىش توپ وكىلدەرى ادام ۇرلاپ، عيماراتتارعا جارىلىس جاسايدى. جازىقسىز بەيبىت تۇرعىنداردى ءولتىرىپ، شاريعات زاڭدارىن ناسيحاتتاۋمەن اينالىسادى. توپتىڭ اتاۋى دا اراب تىلىنەن اۋدارعاندا «باتىس ءبىلىمى كۇنا» دەگەندەي ماعىنانى بىلدىرەدى.

ۇيىمنىڭ نەگىزىن قالاۋشى - مۇحاممەد يۋسۋف. ول - 2009-2014-جىلدار ارالىعىندا 200 نيگەريالىق وقۋشى قىزدى ۇرلاپ، 5000 نان اسا ادامدى ولتىرۋگە تىكەلەي قاتىسى بار قاتىگەز قوزعالىستىڭ باسشىسى.

3. تاليبان

الەمدەگى تەرروريستىك قوزعالىستا تانىمال بولعان اسا قاۋىپتى قوزعالىستىڭ ۇشتىگىنە ەنگەن - تاليبان. «تاليبان» قوزعالىسىن 1994-جىلى موللا مۇحاممەد ومار قۇرعان. ءوز ۋاقىتىندا ول اۋعانستانداعى ك س ر و- عا قارسى سوعىستا ا ق ش- پەن بىرلەسە جۇمىس جاساعان. 1996-2001-جىلدار ارالىعىندا ۇيىم جەتەكشىسى اۋعانستان ۇكىمەتىن باسقاردى.

بۇگىنگى تاڭدا تاليبان - الەمدەگى ەڭ قاتىگەز تەرروريستىك ۇيىمداردىڭ ءبىرى. بۇل توپ ادام ساۋداسىنان، ەسىرتكىدەن جانە بوپسالاۋدان تۇسكەن اقشاعا قۇرىلعان. ۇيىم بەلسەندىلەرى جيھاد ءۇشىن بەيبىت تۇرعىنداردى قىرعان، ال ەلدە بۇرىن-سوڭدى مۇنداي كوپ ادام كىسى قولىنان قازا تاپپاعان ەكەن.

ەستە قالارلىق قاندى قىلمىستارىنىڭ ءبىرى - پاكىستان مەكتەبىندەگى 120 دان اسا وقۋشى مەن مۇعالىم قازا تاپقان جان تۇرشىگەرلىك شابۋىل. وكىنىشكە قاراي بۇل ۇيىم ادامزاتقا قارسى ءىس-قيمىل جانە ايەلدەردى زورلاۋ سياقتى اۋىر قىلمىستارمەن تانىمال.

2. يراك جانە لەۆانت يسلام مەملەكەتى

ەڭ قاتىگەز توپتاردىڭ ءبىرى ەسەپتەلەتىن ۇلكەن ۇيىم يراكتا، سيريادا، پالەستينادا جانە تاياۋ شىعىستىڭ باسىم بولىگىندە ارەكەت ەتەدى. ەكسترەميستىك سۋننيتتىك توپ وڭتۇستىك ازيادا، نيگەريا مەن ليۆيادا جۇمىس ىستەيتىن بىرنەشە ۇيىمنان تۇرادى. ونىڭ وكىلدەرى كوپتەگەن مۇسىلمان ەلىنىڭ يسلامشىل ۇكىمەتتەرىنىڭ قۇرامىنا كىرەدى. يليم توبىنىڭ بۇكىل الەم بويىنشا 80000 نان استام مۇشەسى بار. توپ ءتىپتى بالالارعا قاتىستى جانتۇرشىگەرلىك قاتىگەزدىكپەن تانىمال. ۇيىم بەلسەندىلەرى جازىقسىز ادامداردى ولتىرۋمەن قاتار، جىنىستىق زورلىق-زومبىلىق جاساپ، بەيبىت تۇرعىندارعا فيزيكالىق قىسىم كورسەتەدى.

1. ءال-قايدا

جەر تۇرعىندارىنىڭ بەيبىت ومىرىنە باستى قاۋىپ توندىرەتىن ەڭ قاتىگەز قىلمىستىق توپ «ءال-قايدا» 1980-جىلداردىڭ سوڭىندا قۇرىلعان. لاڭكەستىك توپتىڭ باستى ماقساتى - دۇنيە جۇزىندەگى بارلىق مۇسىلماندى جيھاد اياسىندا بىرىكتىرۋ جانە شاريعات زاڭدارىن ۋاعىزداۋ. ۇيىمنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ۋساما بەن لادەن بولدى. ولار 2011-جىلى «كوپە نەتۋنا» اتالاتىن ا ق ش وپەراتسياسىندا قولعا ءتۇسىپ، كوز جۇمدى.

الەم تاريحىنداعى قاندى وقيعا 2001-جىلى 11- قىركۇيەكتە ا ق ش- تا بولدى. «ءال-قايدانىڭ» قولىنان 3000 ادام قازا تاپقان. توپ بەلسەندىلەرى حريستيان ءدىنىن ۇستاناتىندار مەن امەريكالىقتاردىڭ ەڭ كوپ جينالاتىن جەرىندە ءوزىن-ءوزى جارىپ جىبەرۋ ارقىلى ادام ءولىمىن كوبەيتۋدەن تايسالمايدى.