قازاقپارات كۇنتىزبەسى: 5- تامىز
اتاۋلى كۇندەر
حالىقارالىق باعدارشام كۇنى
1914-جىلى بولعان وقيعاعا بايلانىستى 5- تامىز كۇنى اتاپ وتىلەدى. وسى كۇنى امەريكانىڭ كليۆلەند قالاسىندا زاماناۋي قۇرىلعىلاردىڭ العاشقى ۇلگىلەرى پايدا بولدى. ونىڭ قىزىل جانە جاسىل شامدارى بولدى، ال تۇستەرىن اۋىستىرعان كەزدە دىبىس سيگنالىن شىعارىپ تۇردى.
نە دەگەنمەن، ەڭ العاشقى باعدارشامدى بريتاندىق دجەي نايت 19- عاسىردا-اق ويلاپ تاپقان بولاتىن. بۇل اپپارات 1868-جىلى لوندون پارلامەنتى عيماراتىنىڭ الدىنا ورناتىلدى. ءۇش جىلدان كەيىن باعدارشام وزدىگىنەن جارىلىپ، پوليتسەيدى جاراقاتتادى.
بۇدان كەيىن باعدارشام 50 جىلعا ۇمىتىلدى. تەك 1910-جىلى ەكى ءتۇسى بار العاشقى اۆتوماتتى باعدارشام قۇرىلعىسى پاتەنتتەلدى. قازىرگى قولدانىستاعى ءۇش ءتۇستى باعدارشامداردى العاش رەت 1920-جىلى دەترويت پەن نيۋ-يورك قالالارىنىڭ تۇرعىندارى كوردى.
ۋاقىت وتە كەلە قۇرىلعىلار امەريكا مەن ەۋروپانىڭ ءتۇرلى قالالارىندا كەڭ قولدانىلا باستادى.
ەستە قالار وقيعالار
1718-جىلى ەرتىستەن 18 شاقىرىم تومەن قاراي سەمەي بەكىنىسىنىڭ (سەمەي قالاسى) نەگىزى قالاندى. بەكىنىس ەرتىستىڭ جاعالاۋىندا قاراعاي ورماننىڭ ورتاسىندا ورنالاستى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل جەر «ەسكى بەكىنىس» دەپ اتالادى.
1997-جىلى قازاقستاننىڭ بەيجىڭدەگى ەلشىلىگىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ قىتاي تىلىندە جارىق كورگەن «عاسىرلار توعىسىندا» كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى وتكىزىلدى.
2007-جىلى الماتىدا قازاق تىلىندە الەم ەرتەگىلەرى ەنگىزىلگەن العاشقى CD- ءدىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى. بارلىق ماتەريالداردى قازاق راديوسىنىڭ رەداكتسياسى تاپسىرعان. بۇل ءۇنتاسپانىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى، بارلىق ماتەريالدار قازاق تىلىنە اۋدارىلعان.
ەرتەگىلەر مەملەكەتتىك تىلدى ۇيرەنگىسى كەلگەن ادامدارعا ارنالعان باعالى وقۋ قۇرالى بولىپ تابىلادى. جالپى 6 ءۇنتاسپا شىعارىلعان، ءارقايسىسىنىڭ ۇزاقتىعى - 100 مينۋت. ءار CD- عا 10-12 ەرتەگى ەنگەن، سونىڭ ىشىندە «مىسىق پەن قويان»، «ارىستان مەن تۇلكى» «اقىلدى ادام» جانە ت. ب. ەرتەگىلەر بار.
2008-جىلى استانادا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن «ەسىل» اۋدانى قۇرىلدى. ول استانا قالاسىنىڭ وڭتۇستىك-باتىس بولىگىندە ورنالاسقان، ەلوردانىڭ «الماتى»، «سارىارقا» جانە اقمولا وبلىسىنىڭ سەلينوگراد اۋداندارىمەن شەكتەسەدى. جالپى اۋدانى - 31,2 مىڭ گەكتار جەردى قۇرايدى.
اۋدانعا كىرەتىن تۇرعىن الاپتارى - پريگورودنىي، يلينكا، شۇبار، تەلمان، قاراوتكەل، زارەچنىي. اۋداندا ءىرى ساۋدا ورتالىقتارى، اكىمشىلىك جانە بيزنەس عيماراتتار، تۇرعىن ۇيلەر ت. ب. بار.
2010-جىلى «جاڭا تولقىن 2010» بايقاۋىنىڭ قازاقستاندىق فيناليسى قايرات تۇنتەكوۆ تازا كۇمىستەن، التىننان جانە گاۋھاردان جاسالعان سكريپكا كىلتىن يەلەندى.
2011 -جىلى ماسكەۋ تۇرعىنى الەكساندرا پونيۋتينا ءا. قاستەيەۆ اتىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك ونەر مۋزەيىنە تانىمال سۋرەتشى الەكساندر ريتتيحتىڭ 1930-جىلى سالعان ءتورت كارتيناسىن سىيعا تارتتى. الەكساندر ريتتيح (1889-1945) كوپ جىل قازاقستاندا تۇرىپ، ەلىمىزدەگى بەينەلەۋ ونەرىنىڭ دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوستى.
2013 -جىلى استانادا قازاقستان تاريحىندا العاش رەت شاڭعى روللەرى بويىنشا اشىق ەلوردا كۋبوگى ءوتتى.
2013 -جىلى الماتىدا «استانا» الاڭىندا ەڭ ۇلكەن سكەيتبورد تانىستىرىلدى. ونىڭ ۇزىندىعى 4,5 مەتر، ەنى 1,5 مەتر.
2017 -جىلى ارال ماڭىندا جالاعاش اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ەجەلگى قۇران كىتابىنىڭ مۇراگەرى اتاندى. قاسيەتتى كىتاپ مىرزاباي اقىننىڭ ماۆزولەيىن قايتا قۇرىلىمداۋ كەزىندە تابىلدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، بۇل كىتاپ جەر استىندا 150 جىل كومىلىپ جاتقان.
2018-جىلى «شىلىك فەرمەرلەرى» جوباسى لوندوندا «جىلدىڭ ۇزدىك الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق جوباسى» نوميناتسياسىندا CSR Excellence Award حالىقارالىق سىيلىعىن يەلەندى.
2019 -جىلى نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ 1№ اۋرۋحاناسىنىڭ پوليتراۆما جانە ەندوپروتەزدەۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى رۋسلان بوتايەۆ سۇيەك وستەوسينتەزىنە ارنالعان بىرەگەي پلاستينانى ويلاپ تاپتى.
ول سىنعان جامباس سۇيەگىن جەدەل حيرۋرگيالىق ەمدەۋ ءۇشىن قولدانىلىپ، ادامدارعا قوزعالۋ مۇمكىندىگىن قايتارادى. دياگنوستيكا مەن ەمدەۋدىڭ جاڭا ءادىسىن ەنگىزگەنى ءۇشىن رۋسلان بوتايەۆ «Altyn shipager» سىيلىعىنىڭ باس جۇلدەسىنە يە بولدى.
