پارلامةنت 5 ميلليوننان استام قازاقستاندئقتاردئث قالاؤئنا ساي كةلةتئن شةشئم قابئلدادئ
بذگئن پارلامةنت پالاتالارئنئث بئرلةسكةن وتئرئسئندا حالئق قالاؤلئلارئ «قازاقستان رةسپؤبليكاسئنئث كونستيتؤسياسئنا (اتا زاثئ) وزگةرئس پةن تولئقتئرؤ ةنگئزؤ تؤرالئ» ق ر زاثئن قابئلدادئ. اؤةلئدة بذقارالئق باستاما بولئپ، سوثئ «كونستيتؤسيالئق باستاماعا» ذلاسقان جئل باسئنداعئ
ساياسي ذدةرئستئث قالاي باستالعانئنان كوزئ اشئق وقئرمان حاباردار. سوندا دا پارلامةنتتئث بذگئن قابئلداعان شةشئمئنة دةيئنگئ «رةفةرةندؤم ماسةلةسئنئث» قالاي وربئگةنئنة توقتالئپ وتسةك. 2010- جئلدئث 23-جةلتوقسانئندا وسكةمةن قالاسئنداعئ باستاماشئل توپتئث قذرئلتاي جيئلئسئ ءوتئپ، ونداعئ جيئن زاثدئ دةپ تابئلعان سوث ورتالئق سايلاؤ كوميسسياسئنا رةسمي تئركةلگةن باستاماشئ توپ قول جيناؤعا كئرئسكةن بولاتئن. ةكئ ارادا ءبئر توپ پارلامةنت دةپؤتاتتارئ كونستيتؤسياعا وزگةرئستةر ةنگئزؤ ارقئلئ رةفةرةندؤم وتكئزؤ جونئندة ذسئنئس جاساپ، قوس پالاتانئث تالقئسئنان كةيئن ونداي ذندةؤ مةملةكةت باسشئسئنا جولدانئپ ةدئ. ول وزگةرئستة ق ر تذثعئش پرةزيدةنتئ - ةلباسئ ن. نازاربايةأتئث پرةزيدةنتتئك وكئلةتتئگئن رةسپؤبليكالئق رةفةرةندؤمدا ذزارتؤ مذمكئندئگئ قاراستئرئلعان-دئ. بذل شةشئمدئ پارلامةنت دةپؤتاتتارئ تاؤةلسئز رةسپؤبليكانئث ئرگةتاسئن قالاؤشئ جانة ةگةمةن قازاقستاندئ قالئپتاستئرؤشئ مةملةكةت باسشئسئنئث ةلئنة سئثئرگةن وراسان زور ةثبةگئن ةسكةرة وتئرئپ قابئلداعان بولاتئن. 6- قاثتاردا پرةزيدةنت كونستيتؤسياعا ةنگئزئلگةن وزگةرئستةردئ رةفةرةندؤمعا شئعارؤ تؤرالئ پارلامةنتتئث ذسئنئسئن قابئلداماؤ تؤرالئ جارلئققا قول قويدئ. «سول كذنئ مةنئث قابئلداؤئمدا سةنات پةن ءماجئلئستئث ءبئر توپ دةپؤتاتتارئ بولدئ. ولار وسئ ماسةلةنئ كونستيتؤسيانئث 91-بابئنئث 1-تارماعئنا سايكةس قاراؤ ءذشئن پارلامةنتتئث بئرلةسكةن وتئرئسئن شاقئرؤ تؤرالئ ذسئنئس جاسادئ. سونئمةن قاتار ةلباسئنئث وكئلةتتئگئن ذزارتؤ جوننئدةگئ باستاماشئ توپ رةفةرةندؤم يدةياسئنا قولداؤ كورسةتكةن 5 ميليوننان استام قازاقستاندئقتاردئث اتئنان پارلامةنتتئث بئرلةسكةن وتئرئسئندا ةلباسئنئث وكئلةتتئگئن رةسپؤبليكالئق رةفةرةندؤمدا ذزارتؤ مذمكئندئگئن قاراستئراتئن كونستيتؤسياعا وزگةرئس ةنگئزئلؤئن سذراپ، پارلامةنتكة ذندةؤ جولدادئ»،- دةدئ پارلامةنت پالاتالارئنئث بذگئنگئ بئرلةسكةن وتئرئسئنئث اشئلؤئندا ءماجئلئس ءتوراعاسئ ورال مذحامةدجانوأ.
ياعني، جذرتشئلئقتئث ةرئك-جئگةرئن ةسكةرة كةلة، پارلامةنت بذعان دةيئنگئ ءوزئ اتقارعان ءئس-قيمئلدارئنئث زاثدئ جالعاسئن جذزةگة اسئرؤ ءذشئن اتا زاثدا بةلگئلةنگةن مذمكئندئكتةردئ تولئق پايدالانؤدئ كوزدةدئ. اتاپ ايتقاندا، كونستيتؤسيانئث 91-بابانئث 1-تارماعئنا سايكةس، ةگةر پرةزيدةنت كونستيتؤسياعا ةنگئزئلگةن ءوزگةرئستةردئ رةسپؤبليكالئق رةفةرةندؤمعا شئعارؤ تؤرالئ پارلامةنتتئث ذسئنئسئن قابئلداماي تاستاسا، وندا پارلامةنت پالاتالارئنئث ءارقايسئسئنئث كةمئندة 5-تةن 4-ئنئث كوپشئلئك داؤسئمةن پارلامةنت كونستيتؤسياعا وزگةرئستةر ةنگئزؤ تؤرالئ زاث قابئلداؤعا قذقئلئ. ال كونستيتؤسيانئث 62-بابئنئث 6-تارماعئنا سايكةس ق ر كونستيتؤسياسئنا وزگةرئستةر مةن تولئقتئرؤلار ةنگئزؤ ماسةلةسئ بويئنشا پارلامةنتتئث بئرلةسكةن وتئرئسئندا كةمئندة ةكئ وقئلئمدا وتكئزئلؤئ ءتيئس بولاتئن.
«مةملةكةتتئگئمئزدئ قذرؤشئ ءارئ ةگةمةن قازاقستاننئث دةموكراتيالئق، زايئرلئ، قذقئقتئق دامؤئنا ولشةؤسئز ذلةس قوسقان ق ر تذثعئش پرةزيدةنتئ-ةلباسئ ن. نازاربايةأتئث رولئ ةرةكشة. قازاقستان حالقئنئث عانا ةمةس، الةمدئك قاؤئمداستئقتئث الدئندا ةلباسئنئث بةدةلئ بيئك ءارئ باياندئ. پرةزيدةنت ن. نازاربايةأتئث دانا ساياساتئنئث ارقاسئندا ةلئمئزدة ذلتارالئق كةلئسئم مةن حالئقتار دوستئعئ مئزعئماس كذيدة تذر، ةكونوميكالئق ءوسئم دة قامتاماسئز ةتئلؤدة. جالپئ قازاقستاندئقتار ءوز كوشباسشئسئنا تولئق سةنئممةن قارايدئ. ويتكةنئ، ول - ذزاق مةرزئمدئ جوسپارلاردئث تذبةگةيلئ اتقارئلؤئنئث، مةملةكةتتئك پروگرةسستئث تذراقتئلئعئنئث، تةرةث ساياسي ءام ةكونوميكالئق رةفورمالاردئث كةپئلئ. وسئعان بايلانئستئ، پارلامةنتتئث ءبئر توپ دةپؤتاتتارئ تاؤةلسئز مةملةكةتتئ قالئپتاستئرؤشئ ءارئ قذرؤشئ رةتئندة ن. نازاربايةأتئث تاريحي رولئ مةن ميسسياسئن سةزئنة وتئرئپ، رةسپؤبليكالئق رةفةرةندؤمدا ق ر تذثعئش پرةزيدةنتئ-ةلباسئنئث پرةزيدةنتتئك وكئلةتتئگئن ذزارتؤدئ قاراستئراتئن ق ر كونستيتؤسياسئنئث 5-بابئ 42- تارماعئنا وزگةرئستةر ةنگئزؤدئ قابئلداؤدئ ذسئنادئ»، - دةيدئ زاث جوباسئ بويئنشا بايانداعان ءماجئلئستئث زاثناما جانة سوت-قذقئقتئق رةفورما كوميتةتئنئث ءتوراعاسئ راحمةت مذقاشةأ.
سونداي-اق تالقئلاؤ بارئسئندا كونستيتؤسيا وزگةرئستةرئنة توقتالعان سةنات ءتوراعاسئنئث ورئنباسارئ مذحامبةت كوپةيةأ، ءدال بذگئنگئ كذنئ اتا زاث مذمكئندئگئن پايدالاناتئن ءسات كةلگةنئن الدئعا تارتادئ. «5 ميلليوننان اسا قازاقستاندئق قولداعان نذرسذلتان ءابئش ذلئ نازاربايةأتئث پرةزيدةنتتئك وكئلةتتئگئن 2020- جئلدئث 6- جةلتوقسانئنا دةيئن ذزارتؤ جونئندة رةسپؤبليكالئق رةفةرةندؤم وتكئزؤ تؤرالئ شئعئس قازاقستاندئقتار ذسئنئسئنئث كونستيتؤسيالئق نةگئزئن قالئپتاستئرؤ بذگئنگئ كذننئث تالابئنا تولئقتاي جاؤاپ بةرةدئ. بذل ةل تاريحئنداعئ ةرةكشة ماثئزئ زور ماسةلة. «حالئق ايتسا، قالت ايتپايدئ» دةمةكشئ، «تذثعئش پرةزيدةنت»، «ةلباسئ» دةگةن سوزدةر بذگئندة ءبئرتذتاس ذعئمعا اينالئپ وتئر»،-دةيدئ سةنات ءتوراعاسئنئث ورئنباسارئ.
ال ءماجئلئستئث حالئقارالئق ئستةر، قورعانئس جانة قاؤئپسئزدئك كوميتةتئنئث ءتوراعاسئ امزةبةك جولشئبةكوأ باستامانئث كوپتةن بةرئ حالئق كوكةيئندة جذرگةنئن الدئعا تارتادئ. «ةكونوميكامئز جاثعئرئپ، ءارتذرلئ بيلئك تارماقتارئ اراسئنداعئ جاؤاپكةرشئلئك سارالاندئ. قازئرگئ زامانعئ نورماتيأتئ-قذقئقتئق بازانئث نةگئزئ قالاندئ. قارجئ، بانك جذيةسئندة رةفورمالار جذرگئزئلدئ. زةينةتاقئ رةفورماسئ جانة باسقا دا كوپتةگةن كةلةلئ ئستةر جذزةگة اسئرئلدئ. ئرگةلةس مةملةكةتتةردئث بارلئعئمةن شةكارا ماسةلةسئ تذبةگةيلئ شةشئلدئ. ئشكئ جالپئ ءونئمنئث ءوسؤ قارقئنئ بارئنشا ارتئپ وتئر. وسئنئث بارلئعئ دا مةملةكةتتئ ءتيئمدئ باسقارؤدئث ناتيجةسئندة قول جةتكئزگةن جةتئستئكتةر»، - دةگةن دةپؤتات بذنداي ورةلئ بيئكتةردئ باعئندئرؤدا ةلباسئنئث ةرةن ةثبةگئ ةرةكشة بولعاندئعئن ايتادئ.
بذدان بولةك، ءسوز سويلةؤشئ دةپؤتاتتار مةملةكةت باسشئسئنئث تاؤةلسئزدئكتةن بةرگئ ةل دامؤئنا قوسقان ذلةسئ، وثئرلئك پروبلةمالاردئ شةشؤدةگئ ةرةن ةثبةگئ مةن الةمدئك قاؤئمداستئق الدئنداعئ بيئك بةدةلئ جايئندا دا ءسوز قوزعادئ. سايلاؤ قذقئنا ية ازاماتتاردئث جارتئسئنان استامئ قازئردئث وزئندة پرةزيدةنتتئك وكئلةتتئلئكتئ ذزارتؤعا قاتئستئ رةفةرةندؤم وتكئزؤگة قولداؤ بئلدئرگةنئنة توقتالئپ، رةفةرةندؤمنئث زامانالئعئن كولدةنةث تارتئ. «رةفةرةندؤم حالئقتئث ويئنئث كورئنئسئن سيپاتتايتئن ةث بيئك ولشةم. ول ادةتتةگئ سايلاؤدان دا بيئك تذراتئن ذعئم. سوندئقتان حالئق مذنئ ءوزئ شةشؤئ قاجةت. ال پرةزيدةنت رةفةرةندؤم وتكئزؤدئ وسئ جولئ قذپتايدئ دةگةن ويدامئن. ويتكةنئ بذعان قاتئستئ ماسةلةنئث بارلئعئ تولئق شةشئمئن تاپتئ»،-دةيدئ سةناتور ءو.بايگةلدي.
سةناتور قؤانئش ايتاحانوأ تا جذرتشئلئق اراسئنان شئققان حالئقتئث قالاؤئنا زاثدئق نةگئزدة جول اشئلعانئن اتاپ وتةدئ. «بذرئن ءبئز «كئم ةدئك؟» دةگةن ماسةلة توثئرةگئندة ويلاناتئن بولساق، ءبئز بذگئنگئ جةتئستئگئمئزگة ءسوز جوق قؤانا قارايمئز. بذل مةملةكةت باسشئسئنئث سارابدال ساياساتئنئث ارقاسئ. پرةزيدةنت قئسقا عانا مةرزئم ئشئندة ةلدئ اؤقاتتئ جاعدايعا جةتكئزدئ. قازاقتا «ةلؤ جئلدا ةل جاثا» دةگةن ءسوز بار. ال قازاقستان 20 جئلدئث ئشئندة جاثاردئ. سوندئقتان دا پرةزيدةنتتئث وكئلةتتئگئن رةفةرةندؤم ارقئلئ 2020- جئلعا دةيئن ذزارتؤ ماسةلةسئ زاثدئ. بذنئ حالئقتئث ءوزئ قالاپ وتئر. پرةزيدةنتتئث وكئلةتتئگئن ذزارتؤعا قاتئستئ رةفةرةندؤم وتكئزؤ ءذشئن 5 ميلليوننان استام ادام داؤئس بةردئ. ةگةر داؤئس بةرؤ جالعاسا بةرةتئن بولسا، مةن داؤئس بةرؤشئلةر سانئنئث 90 پايئزعا جةتةتئندئگئنة سةنئمدئمئن»،-دةيدئ دةپؤتات.
ونئث پئكئرئنشة، پرةزيدةنتتئث وكئلةتتئگئن ذزارتؤعا مذمكئندئكتئ قاراستئراتئن رةفةرةندؤم حالئق ءذشئن، ةلدئث ءارئ قاراي دامؤئ ءذشئن اسا قاجةت. ةلئمئزدة الداعئ ونجئلدئقتاردا اتقارئلؤئ ءتيئس ذلكةن سةرپئندئ باعدارلامالار بار. ونئ ةلباسئ ءوزئ باستادئ، ةندئ ءوزئ اياقتاعانئ دذرئس. «بذل ءبئزدئث تاؤةلسئزدئگئمئزدئث باياندئ بولؤئنئث، ةلئمئزدةگئ ساياسي تذراقتئلئقتئث نئعايا ءتذسؤئنئث، ةكونوميكامئزدئث ءارئ قاراي سةرپئندئ دامؤئنئث، حالقئمئزدئث ءال-اؤقاتئنئث ارتا ءتذسؤئنئث كةپئلئ»،-دةيدئ ق.ايتاحانوأ.
جارئس سوزدةن سوث، كونستيتؤسياعا وزگةرئستةر مةن تولئقتئرؤ ةنگئزؤگة باعئتتالعان زاث جوباسئن جيئنعا قاتئسئپ وتئرعان سةناتتئث 44 دةپؤتاتئ مةن ءماجئلئستئث 106 دةپؤتاتئ ءبئراؤئزدان قولدادئ. «ءبئز شئن مانئندة تاريحي زاثدئ قابئلدادئق. بذل بذگئنگئ پرةزيدةنتئمئز-ةلباسئ ن. نازاربايةأتئث وكئلةتتئگئن ذزارتؤ جونئندةگئ رةسپؤبليكالئق رةفةرةندؤم وتكئزؤ ءذشئن ناقتئ كونستيتؤسيالئق نةگئز بولئپ تابئلماق. وسئلايشا، رةسپؤبليكالئق رةفةرةندؤمدئ وتكئزؤدئ قولداعان 5 ميليوننان استام قازاقستاندئقتاردئث ةرةك-جئگةرئن ئسكة اسئرؤ ءذشئن بارلئق مذمكئندئكتةر قامتاماسئز ةتئلةتئن بولادئ»،- دةدئ بئرلةسكةن وتئرئستئ قورئتئندئلاعان ءماجئلئس ءتوراعاسئ و. مذحامةدجانوأ.
ةندئ پارلامةنت پالاتالارئنئث بئرلةسكةن وتئرئسئندا قابئلدانعان «قازاقستان رةسپؤبليكاسئنئث كونستيتؤسياسئنا وزگةرئستةر مةن تولئقتئرؤلار ةنگئزؤ تؤرالئ» ق ر زاثئنا مةملةكةت باسشئسئ قول قويادئ نةمةسة پرةزيدةنت وندا قاراستئرئلعان تذزةتؤلةردئ جالپئ حالئقتئق رةفةرةندؤمعا جولدايدئ. ال رةفةرةندؤم مةرزئمئن تاعايئنداؤ ماسةلةسئنة زاث جذزئندة شةكتةؤ قويئلماعان.