جەر شارىن جويىپ جىبەرە جازداعان 4 سىناق
1. ساقينالى تەرەڭ ۇڭعىما
ساقينالى تەرەڭ ۇڭعىما سولتۇستىك پوليار شەڭبەرىندە، رەسەي ەلىنىڭ سولتۇستىك- باتىس جاعىندا بار. ول دۇنيەجۇزىندە ەڭ تەرەڭ قازىلعان جەر استى جولى بولىپ ەسەپتەلەدى. 1970-89 -جىلدار ارالىعىندا كەڭەس وداعىنىڭ عالىمدارى باسشىلىعىمەن جەر 12262 مەترگە دەيىن قازىلعان. تاجىريبەدە عالىمدار جەر قىرتىسىن تولىعىمەن قازىپ، مانتيانىڭ ەڭ ۇستىڭگى بەتىنە جەتكىسى كەلىپتى. الايدا، الدا عالىمدار سىناقتىڭ نەندەي سالدارعا اكەپ سوعاتىنىن بىلمەگەن. وسىنىڭ ەسەبىنەن وتە جوعارى دارەجەلى جەر سىلكىنىسى نەمەسە تىم ءجيى بولادى دەگەن تەوريا نەگىز بولسا كەرەك. ءبىراق بۇل اقپارات رەسمي تۇردە دالەلدەنبەگەن.
جوبا قازۋ بارىسىندا اۋا تەمپەراتۋراسىنىڭ 177 گرادۋسقا دەيىن كوتەرىلۋىنە بايلانىستى توقتاعان. سول سەبەپتى جەردى ءارى قاراي قازۋ مۇمكىن ەمەس بولعان.
2. ترينيتي سىناعى
ترينيتي سىناعى - امەريكا قۇراما شتاتىنىڭ «مانحەتتەن جوباسى» اتتى يادرولىق قارۋدىڭ باعدارلامالىق سىناعى. وعان 1945 - جىلى ەڭ العاش بولىپ جارىلعان اتوم بومباسى جاتادى.
مۇنداي سۋىق قارۋ نۇسقاسى عالىم ەدۆارد تەللەردىڭ جاساعان كۇماندى بولجامىنىڭ ناتيجەسىندە ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن كىدىرىپتى. عالىمنىڭ ايتۋىنشا، كۇش قۋاتى كۇشتى زاريادتالعان پلۋتون ىسكە قوسىلعان كەزدە ول ازوتتىڭ حيميالىق رەاكتسياعا ءتۇسۋىن قوزدىرىپ، جەر شارى اتموسفەراسىن قالىپقا كەلمەيتىن تۇتانۋعا اكەلىپ سوقتىرادى ەكەن. ءبىراق، كەيىنىرەكتە بۇل بولجام تولىققاندى زەرتتەلىپ، زەرتتەۋ ناتيجەسى ونىڭ سالدارىنىڭ قارقىندا جۇرمەيتىنىن انىقتاعان. سوندىقتان جۇمىس قايتا جالعاسقان. ءبىرىنشى جاسالعان يادرولىق جارىلىستىڭ قۋاتى تراتيل ەكۆيۆالەنتىمەن ەسەپتەگەندە 21 توننانى قۇرايدى.
3. ۇلكەن ادرونالى كوللايدەر
2008 - جىلى كىركۇيەك ايىنىڭ 10 جۇلدىزىندا عالىمدار «ۇلكەن ادرونالى كوللايدەر» جوباسىنىڭ قۇرىلعانى تۋرالى اقپاراتتى رەسمي تۇردە جاريالاعان.
دەمەۋلىكتى ۇدەتەتىن جوبا 6 ميلليارد دوللاردى قامتىپتى. ول 27 شاقىرىمدىق توننەل بايلامىن كەلەسى ءبىر سوققىعا ۇلاستىرۋ ءۇشىن بۋما پروتونىنىڭ ەكپىنىن كۇشەيتۋدى ويلاستىرادى. سىناق كەزىندە بولعان جارىلىس ورنىندا الىپ كولەمدى قارا تەسىك قالىپ قالادى. وسىعان بايلانىستى ءتۇرلى ويلار قالىپتاسادى. مىسالى، كەيبىر ادامداردىڭ ەسەپتەۋىنشە، قارا تەسىك ۋاقىتى كەلە ۇلكەيىپ، جەردى تۇبىمەن جۇتقانشا توقتامايدى دەگەن. ايتكەنىمەن، وقىمىستىلار مۇنى جوققا شىعاردى. بۇل فەنومەن «حوكينگ ساۋلەلەنۋى» دەپ اتالادى.
4. ستارفيش پرايم
جەر ماگنيتوسفەراسى زاريادتى بولشەكتەردەن تۇرادى. ول جەر شارىنىڭ كۇن ساۋلەسىنەن تۇسەتىن زياندى زاتتان قورعايدى. 1962 -جىلى امەريكا ەلى وسى ماگنيتوسفەرادا يادرو بومباسى جارىلسا نە بولادى دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەگەن. وسىعان وراي ولار تىنىق مۇحيتىنداعى دجونستون اتولىندا 400 مەتر بيىكتىكتە تەرمويادرولىق جارىلىس جاسايدى. كۇش قۋاتى 1,4 مەگاتوننا بولاتىن جارىلىس 1450 شاقىرىم قاشىقتىقتان كورىنىپ، ەلەكتروماگنيت يمپۋلسى گاۆاي ارالدارىنىڭ تەلەفون بايلانىس قۇرىلعىسى مەن جارىقتاندىرۋ سىمدارىن ىستەن شىعارعان. ودان بولەك جەر وربيتاسىنىڭ تومەنگى بولىگىندە 5 -جىل بويى جاساندى رادياتسيالىق بەلبەۋ تۇرعان. ول سول كەزدەگى سپۋتنيكتىڭ ۇشتەن ءبىرىن زاقىمداعان.
بۇل تۋرالى قانداي ويداسىز؟
massaget.kz
