بوداندئق زاردابئ بولماعاندا 40 ميلليون بوپ وتئراتئن قازاق ةدئك
استانا. 22 - اقپان. قازاقپارات - 1731- جئلدئث 19- اقپانئندا ورئستئث قاتئن پاتشاسئ قازاقتاردئ بوداندئققا الؤ تؤرالئ جارلئققا قول قويعان ةكةن.
سودان باستاپ قازاقتئث باسئنان نة زذلمات وتپةدئ دةسةثئزشئ. 1747-جئلئ 21 -شئلدة كذنگئ ذكئمةت سةناتئنئث № 164- قذپيا قاؤلئسئ قابئلدانئپتئ. وندا: «بذدان بئلاي قازاقتارعا قارؤ-جاراق، وق-ءدارئ، شاقپاق، قورعاسئن ساتپاؤ كةرةكتئگئ جونئندة» ايتئلسا، 1747- جئلئ 31 - جةلتوقساندا قابئلدانعان ةكئنشئ ءبئر قذپيا قاؤلئدا: «قازاقتاردئ قورقئتئپ ذستاؤ ماقساتئندا ورئنبور گؤبةرناتورئ قازاقتئث ءبئر نةمةسة ةكئ اؤئلئن شاؤئپ، ءتئرئ جان قالدئرماي قئرئپ تاستاسئن (ايةلدةر، قارتتار، بالالارئمةن قوسئپ)» دةلئنئپتئ.
ال 1747- جئلئ 10- ساؤئردة قول قويعان شةتةل ءئسئ جونئندةگئ كوللةگيانئث № 220- «قازاقتار تاراپئنان تؤاتئن قارسئلئققا وراي جوسپار جاساؤ» تؤرالئ قذپيا جارلئعئندا: «قازاقتارمةن كذرةستئ ءوزئمئزدئث اسكةرگة ةمةس، كورشئ تذراتئن قالماق، باشقذرت، ءسئبئر گؤبةرنياسئنئث تذرعئندارئنا تاپسئرئپ، ولاردئث قازاقتاردئ ولتئرؤئنة كوز جذمئپ قاراؤ كةرةك» دةلئنگةن. سونداي-اق 1768- جئلئ 17- اقپاندا قابئلدانعان № 80 جوعارئ جارعئدا: «قازاق حالقئنئث دةربةستئگئن جويؤ ءذشئن، حان سايلاؤئن حالئق ةمةس ءبئز ءوزئمئز شةشؤئمئز كةرةك» دةپ بةكئتكةن. ءتئپتئ بةرتئندةگئ دةكابريستةردئث كونستيتؤسيالئق قذجاتئندا دا: «رةسةيدئث قذرامئنداعئ بارلئق حالئقتئ ءبئر حالئققا اينالدئرؤ كةرةك. ونئث ءبارئ ورئس بولعانئ دذرئس» دةلئنئپتئ.
ءتئپتئ ايگئلئ شئعئستانؤشئ-عالئم ن.پ.وستروؤموأتئث ءوزئ 1904 -جئلئ تاشكةنتتة جارئق كورگةن ةثبةگئندة: «رةسةيدئث مةملةكةتتئك مئندةتئ - قازاقتاردئ ورئستارمةن بئرگة ءبئرتذتاس ساياسي مةملةكةتتئك ورگانيزمگة بئرئكتئرئپ ورئستاندئرؤ ءذشئن قولدان كةلگةننئث ءبارئن جاساؤ كةرةك»، دةيدئ.
پاتشالئق رةسةي قازاقتارعا جوعارئداعئداي ساياسات جذرگئزسة، قازاقتئث كوزئن اشئپ، ادام قاتارئنا قوستئ دةپ جذرگةن سوأةت وداعئ ودان اسئپ ءتذستئ. اشتئق جئلدارئ (1921، 1931-32 ج ج) قازاقتئث ذشتةن ءبئرئ قئرئلئپ قالدئ. امةريكاندئق زةرتتةؤشئ روبةرت كونكأةس ءوزئنئث «قاسئرةت شالعئسئ» اتتئ كئتابئندا: «اشتئق جئلدارئ قازاقستاندئ باسقارعان گولوششةكين اشتئققا ذرئنعان قازاقتارعا دارئگةرلئك كومةك كورسةتپةؤ تؤرالئ جاسئرئن نذسقاؤ بةرگةن» دةيدئ.
ورئستئث قازاققا ئستةگةن بذدان باسقا دا زذلئمدئعئن ايتساق: 1916 - جئلعئ ذلت-ازاتتئق كوتةرئلئس كةزئندة 275 مئث قازاقتئ جازئقسئز وققا بايلادئ. ةكئنشئ دذنيةجذزئلئك سوعئسقا قاتئسقان 350 مئث قانداسئمئز وتباسئنا ورالعان جوق. مارقذمداردئث مذردةسئ مايدان دالاسئندا شاشئلئپ قالدئ. سوعئس جئلدارئ تئلداعئ اؤئر بةينةتتةن 150 مئث قازاق كوز جذمدئ. 1944-48 - جئلدارئ «سوعئس تذتقئنئ» بولعان 50 مئث قازاق قؤعئنعا ذشئرادئ. قازاقتئ ورئستاندئرؤ ماقساتئمةن ةلؤئنشئ جئلدارئ تئث كوتةرؤ ناؤقانئن سئلتاؤ ةتئپ، سوأةت وداعئنئث باسقا وثئرلةرئنةن ميلليونداعان ادامدئ كوشئرئپ اكةلئندئ. ةلئمئزدة 700 دةي قازاق مةكتةبئ جابئلدئ. تئلدةن ايئرئلؤ سولاي باستالدئ. ءارتذرلئ سئناق الاثدارئنئث سالدارئنان 23 مئث ادام زارداپ شةكتئ. 1945-1991 - جئلدار ارالئعئندا سوأةت اسكةرئنئث ساپئندا مئندةتئن اتقارؤعا بارعان 25 مئث قازاق ازاماتئ شاثئراعئنا ورالعان جوق. 1978-1988 - جئلدارئ اؤعانستاندا اسكةري مئندةت اتقارعان 1،5 مئث قازاق ازاماتئ مةرت بولدئ. دةرةكتةر وسئلاي دةيدئ. ةلئمئز تاؤةلسئزدئك العان تذستا ةلئمئزدةگئ قازاقتئث ذلةسئ 38 پايئز شاماسئن عانا قذرادئ (ول ةندئ عانا 65 پايئزدان اسا باستادئ). وسئ زذلماتتاردئث كةسئرئنةن حالئقتئث سانئ وسپةي قالدئ. دةموگراف عالئمداردئث ةسةبئ بويئنشا جوعارئداعئ قئرعئنداردئ كورمةگةندة، بذگئنگئ قازاقتئث سانئ ةث كةم دةگةندة 40 ميلليونعا جةتئپ جئعئلادئ ةكةن.
سول سةبةپتئ دة حالقئمئزعا ورنئ تولماس قايعئ اكةلگةن بوداندئقتئ اقتاپ الؤ ةش مذمكئن ةمةس.
بةردئحان قذسايئن
دةرةككوز: namys.kz