اتتةث... بذگئندة قازاق 30 ميلليونعا جةتةر ةدئ
قازاق ادةبيةتئنئث تاؤ تذلعاسئنا اينالعان جذبان مولداعاليةأتئث «مةن قازاقپئن مئث ءولئپ، مئث تئرئلگةن» دةپ تةبئرةنة جئرلاعانئنداي، ءبئز تالاي-تالاي وتارشئلئققا تاپ بولئپ، بوداندئقتئ باستان وتكئزسةك تة، عاسئرلار بويئ كوكسةگةن، تاؤ ةتكةن تاؤةلسئزدئك بايراعئمئزدئ قايتسةك تة كوكتةن كورسةتؤگة تئرئستئق، وعان قول جةتكئزدئك تة. ذلت-ازاتتئق قوزعالئسئنئث تةوريالئق نةگئزئن سالؤشئ ءاليحان بوكةيحانوأتئث «الاشتئث بالاسئ بذل جولئ بولماسا، جاقئن ارادا ءوز تئزگئنئ وزئندة بولةك مةملةكةت بولار» دةپ نئق سةنئممةن ءارئ كورةگةندئكپةن ايتقان اسئل ارمانئ، ايتةؤئر، ورئندالدئ. ءبئراق تئزگئندئ ءوز قولئمئزعا الؤ وثايعا سوققان جوق. اق بئلةكتئث كذشئنة، اق نايزانئث ذشئنا سئيئنؤعا تؤرا كةلدئ. قانشامئز ءولئپ، قانشامئز تةنتئرةپ كةتتئك. تاريحتئ تذبئنةن قوپارماي-اق، بةرئدةگئ اشارشئلئق پةن ساياسي قؤعئن-سذرگئن كةزةثدةرئن العا تارتساق، قازاقتا ادام شئعئنئ از بولئپ پا؟! «اشارشئلئق پةن ساياسي-قؤعئن سذرگئن قذرباندارئن ةسكة الؤ» كذنئ اتالئپ جاتقاندا بذل تاقئرئپ تا ءوز الدئنا وزةكتئ.
«اشارشئلئق جئلدارئ، - دةيدئ سول كةزةثگة «مةشئن جئلعئ دةموگرافيالئق اپات» دةگةن اتاؤ بةرئپ وتئرعان بةلگئلئ دةموگراف-عالئم ماقاش ءتاتئموأ، - قازاق 1 ميلليون 910 مئث ادامئنان، ياعني 42 پايئزئنان ايئرئلعان». عالئمنئث ايتؤئنا قاراعاندا، جالپئ، 1916-1945- جئلدارئ قازاق 3 ميلليون 865 مئث ادامعا ازايعان. ال ساياسي قؤعئن-سذرگئنگة ذشئراعاندار سانئ 100 مئثنان اسسا، سونئث 25 مئثئ اتئلئپ كةتكةن. وسئلاي ءيئسئ قازاق باؤداي تذسة جازدادئ. وسئ تذستا ايتا كةتةيئك، زذلمات پةن زوبالاثعا دةيئنگئ كةزةثدة قازاقتئث جالپئ سانئ 5 ميلليونعا جؤئقتاعان ةكةن. ناقتئراق ايتساق، ةلدئث ئشئندة 4 ميلليون 200 مئثداي بولسا، قالعانئ سئرتتاعئ قازاقتار سانئ ةسةبئنةن.
قولدان جاسالعان جذت پةن ورنئ تولماس وپات وبالئن، ارينة، قئزئل يمپةريانئث موينئنا جذكتةيمئز. بذل - جالا ةمةس، ايعاق. تاريحتئث نالاسئنا قالعاندار قازاقتئث مايةگئن ورئپ، جانتاعئن قالدئرماققا تئرئستئ. ايتپةسة ءاليحان بوكةيحانوأ، مئرجاقئپ دؤلاتوأ، جذسئپبةك ايماؤئتوأ، احمةت بايتذرسئنوأ، سماعذل ءسادؤاقاسوأ، مذحتار اؤةزوأ سئندئ باسقا دا دارا تذلعالئ ازاماتتارئمئز ةلدةگئ اشارشئلئقپةن كذرةسئپ جاتقاندا، قئلئشئنان قان تامعانداردئث «اشارشئلئق تؤرالئ قاؤةسةتتئ تاراتئپ جذرگةندةر - ذلتشئلدار. ولار قاراپايئم شارؤانئث مذث-مذقتاجئن جوقتاعانسئپ، ةثبةكشئلةردئث نازارئن وزدةرئنة اؤدارؤ ءذشئن قاساقانا بايبالام سالؤدا» دةپ سالؤلارئن باسقاشا قالاي تذسئنؤگة بولار ةكةن؟
مئنا ءبئر تاريحي دةرةك كئم-كئمدئ دة ويلانتپاي قويمايدئ: 1897- جئلئ جذرگئزئلگةن ساناقتا وزبةك 1 ميلليون 690 مئثدئ قذراسا، قازاق 4 ميلليوننان اسقان. ةندئ تذپ-تؤرا ءجذز جئلدان كةيئنگئ ستاتيستيكاعا كوز جذگئرتةيئك: وزبةك - 25 ميلليون، قازاق - 9 ميلليون. دةموگرافيالئق ءوسئمنئث اؤپئرئمدةپ قالؤئنا اشارشئلئق پةن ساياسي قؤعئن-سذرگئن كةزئندةگئ ءولئم-ءجئتئم مةن قئزئل تابان بوسقئندئقتئث كةرئ اسةرئ از تيگةن جوق.
ةگةر «اسئرا سئلتةؤ بولماسئن، اشا تذياق قالماسئن» ساياساتئ جذرگئزئلمةگةندة، قارعا تامئرلئ قازاق شةتةلدةردة تذرئپ جاتقاندارمةن قوسا ةسةپتةگةندة، 30 ميلليونعا جةتؤئ ئقتيمال ةكةن. بذل - م.ءتاتئموأتئث بولجامئ.
ماقاش ءتاتئموأ، دةموگراف عالئم:
- دذنيةدةگئ ةث قيئنئ، ادام ساناسئنداعئ تئلسئم كذش - قذلدئق پسيحولوگيادان قذتئلؤ دةيدئ عوي. عاسئرلاپ جوعالتقان ءور كةؤدة مئنةزئمئزدئ، ةلشئلدئك، مةملةكةتشئلدئگئمئزدئ ونداعان جئلدا تولئقتاي ورنئنا كةلتئرؤ مذمكئن ةمةس. مةن ئلعي دا قايتالاؤدان جالئقپايمئن: بئزگة كةرةگئ - سان. سان بولسا، ساپا دا، سانا دا ءوز ورنئن تابادئ (عالئمنئث «ةلباسئ جانة ةل سانئ» كئتابئنان، اأت.)
اأتور: ءلاززات بيلان
دةرةككوز: «الاش ايناسئ» گازةتئ