اكۋلالار تۋرالى 20 دەرەك

 استانا. قازاقپارات - اكۋلالار تۋرالى تانىمدىق، ءارى قىزىقتى دەرەكتەر ۇسىنامىز.

 استانا. قازاقپارات - زەرتتەۋشىلەردىڭ پىكىرىنشە، ادامدارعا كوبىنە جولبارىس، بالعاباستى، ماكو، اق تابان، بۇقا، قۇمدى، كوگىلدىر، ليمون جانە تەڭىز تۇلكىسى اكۋلاسى شابۋىل جاسايدى.

2. ءۇش مەترلىك اكۋلا ءبىر سيىردىڭ تۇگەلدەي ءبۇيىرىن جۇتا الادى.

3. اكۋلانىڭ اسقازانىنان بوتەلكە، سومكە، پوچتا جونەلتىمدەرى، سناريادتار مەن گراناتالار، لاقتىرما قارماق سەكىلدى ءتۇرلى زاتتار تابىلعان. اكۋلالاردىڭ ياحتالار مەن بالىق اۋلايتىن قايىقتارعا دا شابۋىل جاساعان جاعدايلار بار.

4. اكۋلالار جۇزگىشتەرگە سۋ تەمپەراتۋراسى 18 گرادۋستان جوعارى جىلى سۋلاردا شابۋىلدايدى دەلىنەدى. ال، زەرتتەۋشىلەر 790 شابۋىلدىڭ تەك ۇشەۋى عانا سۋ تەمپەراتۋراسى 18 گرادۋس بولعاندا ورىن الدى دەيدى. ءبىراق، سوندا دا اكۋلالار سۋىق سۋدا شابۋىلدامايدى دەگەن قورىتىندى جاسالعان بولاتىن. دەگەنمەن، اقىلى بار كەز- كەلگەن ادام جۇزگىشتەردىڭ جىلى سۋدا جۇزگەندى قالايتىنىن جاقسى بىلەدى. سونداي- اق، سۋىق تەڭىزدە اكۋلالار از جۇرەدى.

5. ءارتۇرلى دەرەككوزدەرگە سۇيەنسەك، اكۋلالار جىل سايىن 80-300 شاقتى ادامدى جەمتىگى ەتەدى. قازىر كوپتەگەن تۋريستىك ەلدەردە اكۋلالاردىڭ شابۋىلى تۋرالى اقپارات جاريالانبايدى. سوندىقتان، قىزىل تەڭىزدە قانشا ادامنىڭ اكۋلانىڭ جەمتىگىنە اينالعانىن ءبىلۋ مۇمكىن ەمەس. ءبىراق، جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا، تەك ەيلات كۋرورتتىق ايماعىندا جىلىنا 2-3 ادام اكۋلانىڭ شابۋىلىنان قازا تابادى. ونىڭ وزىندە، اشىق تەڭىزدە ياحتامەن سەرۋەندەپ، ءجۇزىپ جۇرگەندەر اكۋلانىڭ جەمتىگىنە اينالىپ جاتادى.

6. تۇرىنە بايلانىستى اكۋلانىڭ اۋزىندا 30 دان 400 گە دەيىن ءتىس بولۋى مۇمكىن جانە ولار بىرنەشە قاتاردا ورنالاسقان. ال ءتورت مەترلىك اكۋلانىڭ جاعىنىڭ قىسۋ كۇشى - 20 كيلونيۋتون.

7. اكۋلالاردىڭ ادامدارعا جاساعان شابۋىلىنىڭ جارتىسى ولىممەن اياقتالادى.

8. اكۋلا قاندى الىستان سەزەدى. ولاردىڭ جارالانعان كيتتەرگە دە بىرنەشە شاقىرىم قاشىقتىقتان كەلىپ، شابۋىل جاساعان كەزى بولعان. اكۋلا جەمتىگىن بەس مەتردەن كورە باستايدى. ول الىس قاشىقتىقتا عانا جەمتىگىن سەزىپ، ەستي الادى.

9. ەڭ قاۋىپسىز گيدروكوستيۋمنىڭ ءتۇسى جارقىن جولاقتارى جوق قارا گيدروكوستيۋم. ءبىراق قارا كوستيۋم كيگەندەردى تەڭىزگە شىعارمايدى. سەبەبى، جۇزگىشتەر جوعالىپ كەتپەس ءۇشىن جانە ءۆينتتىڭ استىندا قالىپ قالماس ءۇشىن ولارعا قارا كوستيۋم كيگىزبەيدى. ال، جارقىن جاسىل ءتۇستى ەسكەكاياقتار قارا- كوككە قاراعاندا قاۋىپتى. سونداي- اق، كەيبىر نۇسقاۋشىلار ايەلدەرگە سۋعا تۇسپەي تۇرىپ التىن سىرعالارىن شەشىپ تاستاۋعا كەڭەس بەرەدى.

10. اكۋلا كيىمى بار ادامعا كوپ شابۋىل جاسامايدى. تەوريستەر سۋعا تۇسكەندە شەشىنبەۋگە جانە اياق كيىمدەردى شەشپەۋگە كەڭەس بەرەدى. ءبىراق، بۇل جاعدايدا سۋعا تەز باتىپ كەتۋگە بولادى.

11. نەگىزىنەن، اكۋلالار ساعاتىنا 8 شاقىرىم كرەيسەرلىك جىلدامدىقپەن قوزعالادى. ءبىراق ازىق ىزدەۋ نەمەسە شابۋىلداۋ كەزىندە ورتاشا اكۋلالار ساعاتىنا 19 شاقىرىمدىقپەن قوزعالادى. ال، ماكو اكۋلانىڭ جىلدامدىعى ساعاتىنا 50 شاقىرىم جىلدامدىققا جەتۋى مۇمكىن.

12. اكۋلالاردا تورسىلداق بولمايدى. ولار ءوز ورىندارىن سۋدا ساقتايدى، ويتكەنى سۋ ولاردىڭ جۇزبەقاناتىن ۇستىنەن جۋادى. ەگەر ولار قوزعالۋدى توقتاتسا، باتىپ كەتەدى. ءبىراق، اكۋلالاردا تەجەگىش قاسيەتى جوق، سوندىقتان ولار بىردەن توقتاي المايدى.

13. اكۋلاعا ءوز سالماعىنا بايلانىستى تەك %3 - 14 مولشەرىندەگى ازىق ءبىر اپتادا جەتەدى.

14. كەيدە اكۋلالار ازىق ىزدەۋ كەزىندە ەستەن اداسادى. جەمتىگىن ىزدەگەن اكۋلا تەڭىز جانۋارلارىنا، ادامعا نەمەسە سۋ استى سىمىنا، ياعني كەز كەلگەن زاتقا شابۋىل جاسايدى.

15. اكۋلا 600 مىڭ ليتر سۋعا تۇسكەن ءبىر گرامم قاندى 500 مەتر قاشىقتىقتان سەزەدى.

16. 1967 -جىلى مەلبۋرن تۇرعىنى گەنري بۋرس جاعالاۋعا جاقىن جەردە شومىلىپ ءجۇردى. سول كەزدە كەنەتتەن اكۋلا كەلىپ، ونىڭ اياعىن تىستەپ الادى. ءبىر جىلدان كەيىن گەنري اياعىنىڭ ورنىنا پروتەز سالىپ، جاعالاۋعا قايتا كەلدى. سوندا ول سۋعا ءجۇزىپ بارا جاتىپ، جاعالاۋعا بۇرىلعاندا، پاترۋلدىك قايىقتان شىققان ەسكەرتۋدى ەستىدى. سويتسە ونىڭ ارتىندا اكۋلا ءجۇزىپ جۇرگەن. وسىلايشا، ول اقىرىندا جىرتقىشتىڭ جەمتىگىنە اينالدى.

17. اكۋلا شابۋىل جاساعان كەزدە، جەمتىگىنە الدىمەن تومەنگى جاعىنىڭ تىستەرىن باتىرادى. ال، جوعارعى تىستەرىمەن پىشاق سەكىلدى كەسكىلەيدى.

18. برامستىڭ «كولىبەلنىي» سياقتى ۇيىقتاتىن كومپوزيتسيالارى اكۋلالاردى گيپنوز اسەرى سەكىلدى، ترانسقا تۇسۋگە ماجبۇرلەيدى.

19. اكۋلالار - تەڭىز كەزبەلەرى بولىپ تابىلادى. ول جەمتىگىن ىزدەۋ ءۇشىن مۇحيت جولىنىڭ بويىمەن كەزىپ جۇرە بەرەدى. كەيدە ولار اس ۇيدەگى قالدىقتاردى سۋعا لاقتىرىپ جۇرە بەرەتىن كەمەنىڭ ىزىنە ءتۇسىپ، ەرىپ جۇرەدى.

20. اكۋلالاردىڭ ءبارى جىرتقىش ەمەس. مىسالى كوپتەگەن اكۋلالار، سونىڭ ىشىندە ۇلكەن كيت اكۋلا پلانكتون، مەدۋزا جانە كىشكەنتاي بالىقتار سەكىلدى تەڭىز جاندىكتەرىن ازىق ەتەدى.

Stan.kz