ءابدئلدا تاجئبايةأ (1909-1998) - كورنةكتئ اقئن، دراماتؤرگ، ادةبيةت، تةاتر زةرتتةؤشئسئ
اقمةشئتتة (قازئرگئ قئزئلوردا قالاسئندا) دذنيةگة كةلگةن.
قئزئلوردا قالاسئنداعئ جةتئم بالالار ينتةرناتئندا تاربيةلةنگةن. ودان كةيئن شئمكةنتتةگئ جةتئ جئلدئق مةكتةپتة وقئعان.
س.م.كيروأ اتئنداعئ قازاق مةملةكةتتئك ؤنيأةرسيتةتئن (ءال-فارابي اتئنداعئ قازاق ذلتتئق ؤنيأةرسيتةتئ)، ماسكةؤدةگئ م.گوركي اتئنداعئ ادةبيةت ينستيتؤتئ جانئنداعئ جوعارئ ادةبي كؤرستئ بئتئرگةن.
ةثبةك جولئن 1926-1928 جئلدار ارالئعئندا «ةثبةكشئ قازاق» (قازئرگئ «ةگةمةن قازاقستان») گازةتئندة پوشتا تاسؤشئ، سودان كةيئن كوررةكتور بولئپ باستاعان. 1927- جئلئ «جذمئسشئنئث گؤدوگئ» اتتئ تذثعئش ولةثئ «جذمئسشئ» گازةتئندة باسئلادئ. ءارئ قاراي ولةثدةرئ «جذمئسشئ» جانة «ةثبةكشئ قازاق» گازةتتةرئندة شئعئپ تذرعان. 1932-1934 جئلدارئ قارساقبايداعئ «قئزئل كةنشئ»، «لةنينشئل جاس» (قازئرگئ «جاس الاش») گازةتتةرئندة رةداكتوردئث ورئنباسارئ قئزمةتتةرئن اتقارعان. جيئرما بةس جاستاعئ ءا.تاجئبايةأ 1934- جئلئ قازاقستان جازؤشئلار وداعئنئث حاتشئلئعئنا، ال 1939 -جئلئ ونئث ءتوراعالئعئنا سايلانعان.
30-جئلدارئ اقئننئث «جاثا ئرعاق»، «ليريكالار» دةپ اتالعان تذثعئش جيناقتارئ جارئق كورةدئ. بةلگئلئ «وركةستر»، «ءابئل»، «تولاعاي» سئندئ رومانتيكالئق پوةمالارئ مةن م.اؤةزوأپةن بئرئگئپ جازعان «اق قايئث» دةپ اتالاتئن تذثعئش پةساسئ دا سول جئلداردئث جةمئسئ. قازاق ادةبيةتئنئث سول كةزدةگئ ماثداي الدئ تالانتتارئنئث بئرئنة اينالعان ءابدئلدانئ دارئن سئرئن تانئعئش كورةگةن م.اؤةزوأ: «قازاق پوةزياسئنا اسةرلئ، ساپالئ كوركةم ءبئر اعئم كئرگئزئپ كةلة جاتقان اقئن» دةپ باعالاعان.
ءا.تاجئبايةأ حالئقتئق اثئزدار مةن سيؤجةتتةر نةگئزئندة جازئلعان «مةرگةن»، «كئلةمشئلةر تؤرالئ ةرتةگئ»، «اققؤ» «كذي اتاسئ»، تاعئ باسقا بئرشاما پوةمالاردئ دذنيةگة اكةلگةن. 1945-1948 جئلدارئ قازاق ق س ر عئلئم اكادةمياسئنئث ءتئل جانة ادةبيةت ينستيتؤتئنئث جامبئلتانؤ ءبولئمئنئث مةثگةرؤشئسئ قئزمةتئن اتقاردئ. 1948-1958 جئلدارئ شئعارماشئلئقپةن اينالئسئپ، 1958-1960 جئلدار ارالئعئندا «قازاق ادةبيةتئ» گازةتئنئث باس رةداكتورئ، 1960-1962 جئلدارئ قازاقستان جازؤشئلار وداعئ باسقارماسئنئث ةكئنشئ حاتشئسئ، 1962-1984 جئلدارئ م.اؤةزوأ اتئنداعئ ادةبيةت جانة ونةر ينستيتؤتئ تةاترتانؤ ءبولئمئنئث اعا عئلئمي قئزمةتكةرئ، ءبولئم مةثگةرؤشئسئ قئزمةتتةرئن اتقارعان. 1963- جئلئ قازاق ك س ر جوعارعئ كةثةسئنئث دةپؤتاتئ جانة قازاق ق س ر جوعارعئ كةثةسئ ءتورالقاسئنئث مذشةسئ بولئپ سايلانعان.
1964- جئلئ اقئننئث «جذرةكتئلةر» اتتئ پةسالار جيناعئ جارئققا شئققان. بذل ةثبةكتة «مايرا»، «جالعئز اعاش ورمان ةمةس»، «كوثئلدةستةر»، «قئز بةن سولدات»، «مونولوگتار» سياقتئ درامالئق تؤئندئلارئ، «توي بولاردا»، «دؤباي شؤباةأيچ» ءتارئزدئ كومةديالارئ جيناقتالعان.
ونئث «ومئر مةن پوةزيا» «قازاق دراماتؤرگياسئنئث دامؤئ مةن قالئپتاسؤئ» اتتئ مونوگرافيالئق زةرتتةؤلةرئ، كوپتةگةن سئن ماقالالارئ جاريالانعان. ول «قازاق ادةبيةتئنئث تاريحئ» اتتئ زةرتتةؤ ةثبةكتئ قذراستئرؤعا قاتئسئپ، سوثعئ باسئلئمئنئث رةداكسياسئن باسقارعان.
«جئلدار، ويلار» اتتئ ةثبةگئندة جامبئل، نذرپةيئس، يسا اقئندار مةن م.اؤةزوأ، س.مذقانوأ، ا.جذبانوأ، تاعئ باسقا ادةبيةت جانة ونةر قايراتكةرلةرئ جايلئ ةستةلئكتةرئن جاريالادئ. «جاداننئث حاتتارئ»، «حاتتار سويلةگةندة»، «ءومئر مةن ةرلئك» اتتئ سئن، ةسسة، پروزالئق كئتاپتارئندا ادةبيةت پةن ونةرگة قاتئستئ تولئمدئ پئكئرلةر ايتقان.
ءا.تاجئبايةأ جازؤشئلئعئنا قوسا ءبئراز جئلدار م.و.اؤةزوأ اتئنداعئ ادةبيةت جانة ونةر ينستيتؤتئندا عئلئمي-زةرتتةؤ جذمئستارئمةن شذعئلدانئپ، ءومئرئنئث سوثعئ جئلدارئن ءبئرئثعاي شئعارماشئلئققا ارناعان.
ءا.تاجئبايةأتئث سسةناريئ بويئنشا (ن.پوگودينمةن بئرگة) «جامبئل» كينوفيلمئ تذسئرئلگةن.
ا.پؤشكين، ت.شةأچةنكو، ا.وستروأسكي، گ.گةينة، تاعئ باسقا قالامگةرلةردئث ءبئرقاتار شئعارمالارئن قازاق تئلئنة تارجئمالاعان. ءا.تاجئبايةأتئث كوپتةگةن شئعارمالارئ شةتةل تئلدةرئنة اؤدارئلعان.
«وكتيابر رةأوليؤسياسئ»، 2 مارتة ةثبةك قئزئل تؤ، لةنين، «قذرمةت بةلگئسئ» وردةندةرئمةن، بئرنةشة مةدالدارمةن ماراپاتتالعان.
قئزئلوردا قالاسئندا كورنةكتئ جازؤشئلار ءا.تاجئبايةأ، ز.شذكئروأ، ق.مذحامةدجانوأتارعا ةسكةرتكئش ورناتئلعان. قئزئلوردا وبلئستئق امبةباپ عئلئمي كئتاپحاناسئ حالئق جازؤشئسئ، كورنةكتئ اقئن ءابدئلدا تاجئبايةأ ةسئمئمةن اتالادئ.
دةرةك كوزئ:
قازاقستان ذلتتئق ةنسيكلوپةدياسئ، 8- توم