ازئربايةأ كةنةن (1884-1976) - قازاقتئث ايگئلئ حالئق اقئنئ، ءانشئ، كومپوزيتور، قازاقستاننئث ةثبةك سئثئرگةن ونةر قايراتكةرئ
جامبئل وبلئسئ قورداي اؤدانئ ءماتئبذلاق اؤئلئندا (قازئرگئ كةنةن ازئربايةأ اتئنداعئ اؤئل) دذنيةگة كةلگةن.
كةنةن ازئربايةأ - قازاق ونةرئندةگئ سال-سةرئلئك جانة ايتئسكةرلئك داستذرلةردئ ذزبةي، ХХ عاسئردئث 70-جئلدارئنا دةيئن جةتكئزگةن ونةرپاز. اكةسئ ءازئرباي، شةشةسئ ذلدار دا ءانشئ، دومبئراشئ بولعان. ءار جئردئ اؤةلئ اتا اناسئنان ذيرةنگةن كةنةن 11 جاسئنان دومبئراعا قوسئلئپ، ءوز جانئنان ولةث، ءان شئعارا باستاعان. «بوزتورعاي»، «كوكشولاق»، «بذلبذل»، «ون التئنشئ جئل» ،«قايران ةلئم»، «اتتان» اندةرئن شئعارئپ، «ءالي باتئر»، «قئرعئزباي» داستاندارئن جئرلاعان. قازاق، قئرعئز اراسئنداعئ بةلگئلئ جيئندارعا قاتئسئپ، ايتئسقا تذسكةن، ءان سايئسئنا ارالاسقان. مةملةكةت قايراتكةرلةرئ وراز جاندوسوأ، جذبانئش بارئبايةأ، توقاش بوكين، تاعئ باسقالارمةن تانئس-ءبئلئس بولعان. ذلئ وتان سوعئسئ جئلدارئندا مادةني-ذگئت بريگاداسئن قذرئپ، ةل ارالاپ، حالقئمئزدان شئققان باتئر ذل-قئزدارئمئزدئث ةرلئگئن، جةثئسئن جئرلادئ. «ءبئز جةثةمئز»، «سذيگةنئم-اي، كذيگةنئم-اي»، «ءتورت باتئر» سياقتئ كوپتةگةن ولةث، جئرلار شئعاردئ. 50-70 جئلدارئ بةيبئت ءومئردئ، رةسپؤبليكا تابئستارئن، زامانداستارئن بةينةلةيتئن ولةث، تةرمة، تولعاؤ داستاندارئ تؤدئ. 150-دةي ءان تولعاپ، ونئث ولةثئن جازدئ. ونئث انشئلئك، كومپوزيتورلئق بولاشاعئنا ءانشئ-جئرشئلاردئث، دومبئراشئ-كذيشئلةردئث اسةرئ زور بولدئ. اسئرةسة، جامبئل، سارئباس، بالؤان شولاق، ءشاشؤباي سئندئ بةلگئلئ ءانشئ-اقئن، كومپوزيتورلاردان ذلگئ-ونةگة العان. اقئن-كومپوزيتوردئث «بوزتورعاي»، «كوكشولاق»، «بازار-نازار»، تاعئ باسقا اندةرئ حالئق ءسذيئپ ايتاتئن ماثگئلئك رؤحاني قازئناعا اينالعان.
كةنةن ازئربايةأ سونداي-اق قاراعاندئ كةنشئلةرئنئث، بالقاش مئس قورتؤشئلارئنئث، شئمكةنت قورعاسئنشئلارئنئث، كاسپي بالئقشئلارئنئث، تذركسئب تةمئر جول قذرئلئسشئلارئنئث اراسئندا بولئپ، سول الئپ قذرئلئستاردئث جةتئستئكتةرئن شابئتپةن جئرلاعان. كومپوزيتوردئث ءان شئعارماشئلئعئنئث نةگئزگئ تاقئرئبئ - ةل ءومئرئ. ول ةل ومئرئندةگئ ماثئزدئ وقيعالار مةن تاريحي كةزةثدةرگة ءارقاشان قذلاق ءتذرئپ، وعان ءوز ذلةسئن قوسئپ وتئردئ. كةنةن ازئربايةأتئث كومپوزيتورلئعئ جايئندا قازاقستان ونةر زةرتتةؤشئلةرئ احمةت جذبانوأ، بوريس ةرزاكوأيچ ةثبةكتةر جازدئ.
كةنةن ازئربايةأ ايتئس جانرئنا ةرتة ارالاسئپ، شاليپا، لاتيپا، كةنةقوجا، ءابدئعالي، بوپيپا، ةسداؤلةت اقئندارمةن ايتئسقان. ول قازاق حالقئنئث ايتئس ونةرئنئث ناسيحاتشئسئ، وسئ ونةردئ كةيئنگئ ذرپاققا جةتكئزؤشئ تالئمگةر-ذستاز دا بولا ءبئلدئ. داستان جانرئن جاستايئنان جئرلاعان. «شوپكة بارعاندا»، «قذدالار»، «ءالي باتئر»، «قئرعئزباي»، «كةنةباي-كةربةز»،« بذرئنعئ وتكةن باتئرلار»، «جالعئز قاز». «جامبئل - جئر» اتتئ تولعاؤ، داستاندارئ بار. بذل شئعارمالارئ - اقئننئث ةپيكالئق داستذرگة قذرئلعان كوركةم دذنيةلةرئ.
كةنةن ازئربايةأ حالقئمئزدئث اؤئز ادةبيةتئ نذسقالارئن ةسئندة مول ساقتاعان، ونئث ايتؤئنان جازئپ الئنعان فولكلورلئق مذرالار قازاقستان عئلئم اكادةمياسئ مذحتار اؤةزوأ اتئنداعئ ادةبيةت جانة ونةر ينستيتؤتئنئث قولجازبالار ورتالئعئندا ساقتاؤلئ.
ول - جئر الئبئ جامبئلمةن جارتئ عاسئرداي بئرگة ءجذرئپ، جاثا ءداؤئردئ اسقاقتاتا جئرلاعان زامانا جئراؤئ. بذعان ةكئ جذزدةن استام ولةث، ارناؤ، تولعاؤلارئ ايعاق. بذل تؤئندئلارئ الدةنشة رةت جيناق بولئپ جاريالاندئ. كةنةن ازئربايةأتئث كوپتةگةن شئعارمالارئن اؤدارماشئ باقئتجان قاناپيانوأ ورئس تئلئنة تارجئمالاعان. تاثدامالئ شئعارمالارئنئث 2 تومدئعئ جانة «شئرقا، داؤئسئم»، ورئس تئلئندة «پةسني گور ي ستةپةي» كئتاپتارئ جارئق كوردئ. دةرةكتئ كينو-تةلةفيلمدةر ءتذسئرئلدئ.
كةنةن ازئربايةأتئث ةسئمئ جامبئل وبلئسئ قورداي اؤدانئنداعئ قاسئق ورتا مةكتةبئنة، الماتئ قالاسئنداعئ ءبئر كوشةگة، تاراز قالاسئنداعئ كينوتةاترعا بةرئلگةن. الماتئ كونسةرأاتورياسئنئث جانة شئمكةنت مادةنيةت ينستيتؤتئنئث ذزدئك ستؤدةنتتةرئ ءذشئن كةنةن ازئربايةأ اتئنداعئ ستةپةنديا بةرئلگةن. جامبئل وبلئسئنداعئ اقئن ذزاق جئلدار بويئ تذرعان كةنةن اؤئلئندا كةنةن ازئربايةأتئث مؤزةي-ءذيئ جذمئس ئستةيدئ.
ةكئ مارتة لةنين وردةنئ، ةثبةك قئزئل تؤ، ةكئ مارتة «قذرمةت بةلگئسئ» وردةندةرئمةن جانة كوپتةگةن مةدالدارمةن ماراپاتتالعان.
دةرةك كوزئ:
قازاقستان ذلتتئق ةةنسيكلوپةدياسئ 1- توم.