عذمار قاراش (1875-1921) - ءدئندار-اقئن، فولكلورشئ، كورنةكتئ الاش قايراتكةرئ
جاستايئنان جةتئم قالئپ، اعايئن-تؤئستارئنئث قامقورلئعئمةن اؤئل مولداسئنان وقئپ، ساؤات اشادئ. كةيئننةن ؤفا قالاسئنداعئ جوعارئ ءدئني ءبئلئم بةرةتئن مةدرةسةسئندة وقئعان. كةيبئر دةرةكتةردة ئستامبذلدا وقئپ ءبئلئم العان.
اقئن ولةث-تولعاؤلارئندا، كوسةمسوزدةرئ مةن ماقالالارئندا زامان، ءومئر، ءدئن-شاريعات، تابيعات، ماحاببات، تاعئ باسقا ماسةلةلةر تؤرالئ تولعانادئ، پاتشا ذكئمةتئنئث وتارلاؤشئلئق ساياساتئن، جةرگئلئكتئ اكئمدةردئث ةكئ جذزدئلئگئن سئناپ، حالئققا ادال قئزمةت ةتؤگة ذندةيدئ. ءوز ءتئلئ مةن مادةنيةتئن ساقتاي وتئرئپ، عئلئم، بئلئمگة ذمتئلؤدئ، مادةنيةتتئ ةلدةردةن ذلگئ الؤدئ ءناسيحاتتاعان.
1902 جئلدان ءوز اؤئلئندا بالا وقئتقان. 1911-1913 جئلدارئ «قازاقستان» گازةتئنئث جذمئسئنا ات سالئسقان. سول جئلدارئ ورئنبور قالاسئندا، شاثگةرةي بوكةيةأتئث قامقورلئعئمةن، ةل اؤزئنان جيناعان ادةبي مذرالاردئ قذراستئرئپ، «شايئر»، «كوكسئلدةر» اتتئ ةكئ جيناق جاريالاعان.
عذمار قاراشتئث «بالا تذلپار، «قارلئعاش»، «تؤمئش»، «اعاتذلپار»، «تذرئمتاي» دةپ اتالاتئن بةس پوةزيالئق، «ويعا كةلگةن پئكئرلةرئم»، «ورنةك»، «بادةل قاجئ» دةيتئن ءذش زةرتتةؤ كئتابئ جارئق كورگةن.
عذمار قاراش 1917 جئلعئ اقپان توثكةرئسئنةن كةيئن ذيئمداسقان «الاش» پارتياسئنا، الاشوردا ذكئمةتئنة ذلكةن ذمئتپةن قاراپ، «الاشتئث ازاماتتارئنا»، «نةدةن قورقام؟»، «كذن تؤدئ» اتتئ ارمان مةن ذمئتكة تولئ ولةثدةرئن جاريالايدئ. 1917 جئلعئ مامئردا وردادا وتكةن بوكةي قازاقتارئنئث جالپئ سيةزئنة، سول جئلئ 5-13 جةلتوقساندا ورئنبوردا وتكةن 2-جالپئقازاق سيةزئنة قاتئسئپ، بايانداما جاسايدئ.1918 جئلئ ورداداعئ پةداگوگيكالئق تةحنيكؤمدا ساباق بةرةدئ. بوكةي گؤبةرنيالئق اتقارؤ كوميتةتئ مذعالئمدةرئنئث 1-سيةزئنة (24قئركذيةك، 1918 جئل)، 1918-1920 جئلدارئ ءوتكةن بوكةي گؤبةرنيالئق اتقارؤ كوميتةتئ كةثةستةرئنئث 1-، 2-، 3-، 4-سيةزدةرئنة دةلةگات بولئپ قاتئسقان.
1919 جئلئ بوكةي گؤبةرنيالئق اتقارؤ كوميتةتئندة قئزمةت ئستةيدئ، كوممؤنيستئك پارتيا مذشةلئگئنة وتةدئ. قازاقتئث تذثعئش پةدوگوگيكالئق جؤرنالئ «مذعالئمگة» باسشئلئق ةتئپ، سول جؤرنالدا «پةداگوگيكا» اتتئ ةثبةگئن جاريالايدئ. 1920 جئلئ بوكةي گؤبةرنيالئق اتقارؤ كوميتةتئندة ءبولئم باسقارعان. 1921 جئلعئ 12 ساؤئردة قذنانشاپقان دةگةن جةردة قاراقشئلار قولئنان قازا تابادئ.
عذمار قاراش - 20 - عاسئردئث باس كةزئندةگئ «قازاق دذرئستئعئ»، «قازاقستان»، «ايقاپ»، «دذرئستئق جولئ»، «شورا»، «اباي» سياقتئ گازةت، جؤرنالداردا «بذل قاي زامان؟»، «تئرئشئلئك تالاسئ»، «ءتانسئز جان جوق»، «جاستارعا»، «ارينة كذنةلتؤ كةرةك»، «ذلت جانة تؤعان ةل»، «اسةر»، «قازاقتار حاقئندا»، «زاث ماسةلةسئ»، «جذگةنسئزدئك ادامعا جول ما ةدئ؟»، تاعئ باسقا ماقالارئن جاريالاعان.
عذمار قاراش شئعارمالارئن «عذمار قاراش بالاسئ»، «عذمار قاراش ذلئ»، «احؤند عذمار قاراش ذلئ»، «عذمار ءال-قاراشي»، «بوكةي ةلئنئث بالاسئ»، «عذمار قاراش»، «ع.ق»، «ع.مذشتاق»، «عابدوللا مذشتاق»، «ورازاقاي»، «قازاقايةأ»، «عذمار قاراشةأ» دةگةن ةسئمدةرمةن جاريالاپ وتئردئ.
عذمار قاراش شئعارمالارئ قازاق تئلئندة مةكتةپ وقؤلئقتارئندا، ورئس تئلئندة جارئق كورگةن «قازاق پوةزياسئنئث انتولوگياسئ» (1958) مةن «قازاقستان اقئندارئ» (1978) جيناعئندا، مةرزئمدئ باسپاءسوز بةتتةرئندة جاريالانعان.
ولةث، تولعاؤلارئ مةن فيلوسوفيالئق وي-تولعامدارئ جانة اثگئمة، ماقالالارئ 1994 جئلئ جارئق كوردئ («زامانا»، الماتئ، «عئلئم» باسپاسئ، 1994).
دةرةك كوزئ:
قازاقستان ذلتتئق ةنسيكلوپةدياسئ 3 توم