عاسىردان استام ءومىر سۇرگەن دارىگەردەن 14 كەڭەس

بۇگىندە ونىڭ ۇزاق ءومىر ءسۇرۋدىڭ جولدارى جانە سەرگەكتىكتى قالاي ساقتاۋعا بولاتىنى جايلى 97 جاسىندا ايتقان كەڭەسى نەشە ءتۇرلى تىلدەرگە اۋدارىلۋدا. سوعان وراي سىزدەرگە 105  جىل ءومىر سۇرگەن تانىمال دارىگەردىڭ 14 كەڭەسىن ۇسىنامىز.

 105 جاس جاساعان سيگەاكي حينوحارا ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ءوز ناۋقاستارىنا تىكەلەي ءوزى بارىپ، جاعدايىن ءبىلىپ تۇرعان. دارىگەر ادەتتە، تاۋلىگىنە 18 ساعات، كەيدە اپتاسىنا جەتى كۇن جۇمىس ىستەگەن. ول ءوز ومىرىندە 150 دەن استام كىتاپ شىعاردى، ونىڭ ىشىندە 1 ميلليوننان استام دانامەن ساتىلعان «Living Long, Living Good» ، ياعني «ۇزاق، ءارى جاقسى ءومىر ءسۇرۋ» كىتابى.

1. ەنەرگيا تاماقتان نەمەسە ۇيقىدان ەمەس، كوڭىل- كۇيدەن كەلەدى. بالا كەزىمىزدە قارنىمىزدىڭ اشقانىن جانە ۇيقى تۋرالى ۇمىتىپ، كوڭىل كوتەرىپ، وينايتىنىمىز ەستەرىڭىزدە مە؟ مەن ەسەيگەندە دە ومىرگە وسىنداي كوزقاراس ساقتاۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. مىسالى، تۇسكى استى كەستەگە ساي ءىشۋ نەمەسە جوسپارلانعان ۋاقىت بويىنشا ۇيىقتاۋ سياقتى، قالاۋىڭىز بويىنشا جاسالمايتىن قاتاڭ ەرەجەلەرمەن ءوزىڭدى شەكتەپ، شارشاتپاۋ كەرەك.

2. ۇزاق ءومىر سۇرەتىن ادامداردى جىنىسىنا نەمەسە ناسىلىنە قاراماستان، تەك ءبىر نارسە بىرىكتىرەدى. ياعني، ولاردىڭ ەشقايسىسى ارتىق سالماقتان زارداپ شەكپەيدى. مىسالى، مەن تاڭعى اسقا كوفە مەن ءبىر ستاقان ءسۇت جانە 1 اس قاسىق ءزايتۇن مايى قوسىلعان اپەلسين شىرىنىن ىشەمىن. ال تۇسكى اسقا سۇتپەن ازداپ پەچەنە جەيمىن، ءتىپتى ەگەر جۇمىسىم تىم كوپ بولىپ جاتسا تۇستەنبەيمىن. مەن جۇمىسقا بار ىنتامەن كىرىسەتىندىكتەن، اشتىقتى سەزىنبەيمىن. كەشكى اسقا كوكونىس جانە بالىق پەن كۇرىش جەيمىن. سونداي- اق، اپتاسىنا ەكى رەت، شامامەن 100 گرامم مايسىز ەت جەيمىن.

3. جوسپارلاڭىز. مەنىڭ كۇندەلىگىمدە الداعى بەس جىلعا ارنالعان جوسپار جازىلعان. ونىڭ ىشىندە اۋرۋحاناداعى جۇمىسىم، دارىستەرىمنىڭ ءبارى قامتىلعان.

 4. «لايىقتى زەينەتكەرلىك دەمالىسقا» مىندەتتى تۇردە كەتۋدىڭ قاجەتى جوق، ءبىراق ەگەر زەينەتكە شىعۋ كەرەك بولسا، وندا 65 جاستان كەيىنىرەك شىعۋعا تىرىسىڭىز. جاپونيادا 65 جاس شاماسىندا زەينەتكەرلىك جاسقا شىعۋ وسىدان جارتى عاسىر بۇرىن انىقتالعان. ول كەزدە كۇتىلەتىن ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى شامامەن 68  جىل بولعان جانە ساناۋلى ادامدار عانا 100 جاسقا دەيىن ءومىر سۇرگەن. 2009 -جىلى جاپونيادا ورتاشا العاندا ايەلدەر 86 جاسقا دەيىن، ەرلەر 80 گە دەيىن ءومىر ءسۇردى. ال ءجۇز جاستان اسقان ادامدار سانى 36 مىڭنان استى، جانە ونىڭ سانى جىلدام ءوسىپ كەلەدى. 2030 -جىلعا قاراي جاپونيادا 100 جاسقا دەيىن جاساعان ادامدار سانى 50 مىڭنان اسا بولۋى مۇمكىن.

5. بىلىمىڭىزبەن ءبولىسىڭىز. مەن جىلىنا وقۋشىلارعا دا، كاسىپكەرلەر دە جالپى 150 ءدارىس بەرەمىن. ءدارىس بەرۋ كەزىندە مىقتى بولىپ قالۋ ءۇشىن تۇرىپ ءسوز سويلەيمىن.

6. مەديتسينا ءارقاشان مىقتى ەمەس. ەگەر دارىگەر سىزگە حيرۋرگيالىق وتا جاساۋدى ۇسىنسا، ودان ءدال وسى ءراسىمدى ءوز بالالارىڭىزعا نەمەسە ايەلىڭىزگە ۇسىنار ما ەدىڭىز، دەپ سۇراپ ءبىلىڭىز. دارىگەرلەر بارلىق جاعدايدا مىقتى ەمەس جانە كەز كەلگەن جاعدايدا ءبارىن ەمدەي المايدى، كەيدە ءتىپتى اۋىر وتا جاساۋدىڭ دا ەشقانداي ءمانى جوق. سونىمەن قاتار، مەن كوپتەگەن دارىگەرلەر سياقتى پىكىردە ەمەسپىن، مەن جانۋارلاردىڭ كومەگىمەن ەمدەۋ نەمەسە مۋزىكالىق تەراپيا كوپ كومەكتەسەدى دەپ ويلايمىن.

7. ءاردايىم باسپالداقپەن كوتەرىلىپ، جۇگىڭىزدى ءوزىڭىز كوتەرىپ ءجۇرىڭىز. مەن بۇلشىق ەتتەرىمە جۇكتەمە سالۋ ءۇشىن كۇنىنە كەم دەگەندە ەكى رەت باسپالداقپەن كوتەرىلەمىن.

8. ۇلكەننەن قۇراستىرىڭىز. مەنى روبەرت براۋنينگتىڭ «اببات فوگلەر» پوەماسى شابىتتاندىرادى. ونى ماعان اكەم وقىپ بەرگەن. بۇل تۋىندى ءبىزدى ۇلكەن شىعارمالار جاساۋعا، ۇساق- تۇيەكپەن باس قاتىرماي، ۇلكەن نارسەلەر جاساۋعا جىگەرلەندىرەدى. ول بىزگە ءوز ومىرىمىزدە اياقتاپ ۇلگەرمەيتىن شەڭبەر سىزۋعا تىرىسىپ كورۋ كەرەكتىگىن ايتادى. ال ءبىز كورگەن ءنىڭ ءبارى قيسىقتىڭ ءبىر بولىگى، ال قالعان بولىگى ءبىزدىڭ كوزىمىزدەن جاسىرىنىپ تۇر. ءبىراق ول بار - تەك كوكجيەكتەن تىس.

9. اۋىرسىنۋ - بۇل ميستيكالىق نارسە. ەگەر اۋرۋعا نازار اۋدارماي، باسقا نارسەدەن ءلاززات الۋدى باستاساڭىز، ونى ۇمىتىپ كەتۋگە بولادى. بالانىڭ ءتىسى اۋىرعاندا، ءسىز ونىمەن ويىن ويناي باستاساڭىز، ول كوڭىلىن سوعان اۋدارىپ جانە ول تۋرالى ۇمىتىپ كەتەدى. ال اۋرۋحانالاردا وسى جەتكىلىكسىز، سوندىقتان ادامدارعا كوڭىلدەرىن باسقاعا اۋدارىپ جانە كوڭىل كوتەرۋ كەرەك. مىسالى، مەنىڭ اۋرۋحانامدا كوركەم ساباقتار جانە مۋزىكالىق تەراپيا بار.

10. ماتەريالدىق زاتتاردى جيناۋعا تىرىسپاڭىز. ەسىڭىزدە بولسىن، ءسىز ولەتىن ۋاقىتىڭىزدىڭ قاشان كەلەتىنىن بىلمەيسىز جانە سول جيناعاندارىڭىزدىڭ ەشقايسىسىن وزىڭىزبەن الىپ كەتە المايسىز.

11. ناۋقاستى تەك عىلىمي بىلىممەن عانا ەمدەمەيدى نەمەسە ونىمەن بارىنە كومەكتەسە المايسىز. عىلىم ءبىزدى بىرىكتىرەدى، ءبىراق اۋرۋ جەكە. ءاربىر ادام بىرەگەي جانە ول اۋرۋمەن ءارتۇرلى ارەكەتتەسەدى. اۋرۋدى انىقتاۋ جانە ادامدارعا كومەكتەسۋ ءۇشىن ءبىز مەديتسينا ونەرىن عانا ەمەس، سونداي- اق باسقا دا سالالاردىڭ ونەرىن تانىپ- ءبىلۋىمىز كەرەك.

12. ءومىر كەزدەيسوقتىققا تولى. 59 جاسىمدا، ياعني 1970 -جىلى 31 - ناۋرىزدا مەن توكيودان فۋكۋوكاعا باعىت العان ۇشاققا كوتەرىلدىم. ول كەرەمەت شۋاقتى تاڭ بولعان ەدى جانە قانداي دا ءبىر باقىتسىزدىقتىڭ ءيىسى دە سەزىلمەگەن بولاتىن، ءبىراق سول ۇشاقتى لاڭكەستەر باسىپ الدى. وسىلايشا، مەن كەلەسى ءتورت كۇن بويى 40 گرادۋس ىستىقتا، اياق- قولىم ورىندىققا تاڭۋلى وتىردىم. دارىگەر رەتىندە، مەن وسىدان دەنەگە تاجىريبە جۇرگىزىلگەنىن كوردىم جانە ونىڭ قيىن جاعدايىندا نە ىستەي الاتىنىنا تاڭعالدىم.

 13. رولگە كىرەتىن ۇلگى تابىڭىز جانە ۇلكەن ماقساتتار قويىڭىز. مەنىڭ اكەم 1900 -جىلى ا ق ش- قا سولتۇستىك كاروليناداعى ديۋك ۋنيۆەرسيتەتىندە وقۋ ءۇشىن كەلگەن. ول وسىنداي قادامعا بارعان العاشقىلاردىڭ ءبىرى جانە مەنىڭ قاھارمانىم بولدى. كەيىنىرەك، مەن ەسەيگەن كەزدە باسقا دا شابىتاندىراتىن وقيعالاردى تاپتىم. سودان مەن باسىما قيىندىق تۋعان ساتتەردە كەيىپكەرلەرىم وسىنداي جاعدايدا قالاي ارەكەت ەتەر ەدى دەپ ويلايمىن.

14. ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ - سيقىرلى! 60 جاسقا دەيىن وتباسىڭنىڭ مۇددەسى ءۇشىن جۇمىس ىستەپ، جەكە ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ وڭاي. ءبىراق، كەيىنىرەك ءبىز قوعام مۇددەسى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋگە تىرىسۋىمىز كەرەك. 65 جاستان باستاپ مەن ەرىكتىلەر رەتىندە جۇمىس ىستەي باستادىم.

مىنە، وسىنداي كەڭەستەر بەرگەن دارىگەر ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن اپتانىڭ جەتى كۇنى بويى 18 ساعات تىنباي جۇمىس ىستەپ جانە ءومىرىنىڭ ءار مينۋتىنان ءلاززات العان.

Stan.kz