الماتىدا تاريحشى، ەتنوگراف، اۋدارماشى تىلەۋبەردى ابەناي ۇلى تىنىبايىننىڭ 10 تومدىق زەرتتەۋ ەڭبەگىنىڭ تانىستىرىلىمى ءوتتى
شاراعا، جازۋشى زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى.
تۇساۋكەسەردە ءسوز العان تاريحشى جومارت جەڭىس ۇلى بۇل ەڭبەكتىڭ تاريح عىلىمىنا ۇلكەن جاڭالىق اكەلگەنىن باياندادى. بۇل - توقسانعا جۋىق دەرەككوزدەردى پايدالانۋ ارقىلى جازىلعان كولەمدى دۇنيە. وندا يتاليان پلانو كارپيني، فرانسۋز ۋيلليام رۋبرۋكتىڭ جانە ايگىلى شىعىس عالىمدارىنىڭ ەڭبەكتەرىنە كوپ كوڭىل بولىنگەن، ولاردى تاريح عىلىمىندا پايدالانۋعا بولادى،- دەدى جومارت جەڭىس ۇلى.
جازۋشى بەكسۇلتان نۇرجەكەيەۆ كوپ قۇندى دەرەكتەردى ايتا كەلىپ، بۇل ون تومدىقتىڭ دۇنيەگە كەلۋى - شىڭعىسحاننىڭ تۋعان حالقىنا ورالۋىنىڭ العاشقى قادامى دەۋگە بولادى دەگەن ويدى جەتكىزدى.
«مونعولدىڭ قۇپيا شەجىرەسىنىڭ» ءتۇپنۇسقاسى بۇرمالانعان. شىڭعىستى ىزدەپ تابۋ كەرەك. سوندا عانا حالىقتىڭ رۋحى كوتەرىلەدى. قازاق - تاريحى بۇرمالانعان حالىق، - دەدى جازۋشى.
تىلەۋبەردى ابەناي ۇلى تىنىبايىن (09.01.1964 - 23.07.2021) - قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى التاي ايماعى قابا اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. قىتاي ەلىندە جوعارى ءبىلىم الىپ، زەرتتەۋ جۇمىستارىن سول ەلدە باستاعان. 2002 -جىلى اتا مەكەن قازاقستانعا قونىس اۋدارىپ، قازاق تاريحىن زەرتتەۋ جۇمىسىن جالعاستىردى.
تىلەۋبەردى ابەناي ۇلى تىنىبايىننىڭ «شىنىڭا كوش، تاريح! شىڭعىسحان كىم؟»، «اتا جازۋ الىستان سىر قوزعايدى»، «قۇپيا شەجىرەنىڭ قۇپياسى»، «تۇگەل تاۋاريحتىڭ» تۇبىندە نە جاتىر»، «شىڭعىسحاننىڭ اتا مەكەنى مەن اتا تەگى جانە ءتىلى مەن ءدىنى (ءتورت دالەل )»، «شىڭعىسحان تاريحى - قازاق تاريحى»، «شىڭعىسحان اۋلەتى تۋرالى باستاۋ مالىمەتتەر نە دەيدى؟» ، «تانىس تا، بەيتانىس شىڭعىسحان اۋلەتى جانە قىتاي جىلنامالارىنداعى قۇندى دەرەكتەر»، «ناۋرىز جانە اي مەن امال» قاتارلى كوپتومدىق زەرتتەۋ ىزدەنىستەرى جانە الا ءاب- ءدىن اتامالىك جوبەنەيدىڭ «الەم ءامىرشىسىنىڭ تاريحى»، ۋيلليام رۋبرۋكتىڭ «رۋبرۋكتىڭ شىعىسقا ساپار ەستەلىگى»، پلانو كارپينيدىڭ «ماڭعۇل تاريحى»، سى- ما چياننىڭ «تاريحناما» ەڭبەكتەرىن جانە كۇلتەگىن قۇلپىتاسىنداعى كونە قىتايشى ءماتىن سياقتى اسا ماڭىزدى دەرەكتەردى ءتۇپنۇسقادان جانە كونە قىتايشادان تىكەلەي اۋدارما جاساپ، تۇسىنىكتەمەلەر بەرگەن اۋدارما جۇمىستارى، سونىمەن قاتار، شىڭعىسحان تاقىرىبىنداعى قىرۋار زەرتتەۋ ماقالالارى تىلەۋبەردى ابەناي ۇلىن ەلىمىزدىڭ ءىشى- سىرتىنداعى قازاق زەرتتەۋشىلەرىنىڭ اراسىندا كورنەكتى شىڭعىستانۋشى مامانعا اينالدىردى. سول ەڭبەكتەرى ءۇشىن 2014 -جىلى «ق ر ۇ ع ا- نىڭ قۇرمەتتى اكادەميگى» اتاعىنا يە بولعان .
ريزابەك نۇسىپبەك ۇلى
