جىل قورىتىندىسى: اقمولا وبلىسىنداعى 10 ايتۋلى وقيعا
تابىس تاسقىنىن ەسەلەۋدە وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ءوڭىر ديقاندارىنىڭ قوسقان ۇلەسى ەلەۋلى بولىپ وتىر. قازاقپارات اقمولا وبلىسىندا بولعان بيىلعى 10ايتۋلى وقيعاسىن تىزبەكتەيدى.
نان بولسا، ءان دە بولادى
وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنان ءمالىم ەتكەندەي، جاۋاپتى ناۋقاندى ءبىرجان سال (ەڭبەكشىلدەر)، جارقايىڭ جانە اقكول اۋداندارىنىڭ ديقاندارى قارقىندى وتكىزدى. وبلىس بويىنشا 4,3 ميلليون گەكتار القاپتان 5,1 ميلليون توننادان استام استىق جيناپ الىندى. وبلىس بويىنشا گەكتار بەرەكەسى ورتاشا 11,8 تسەنتنەردەن اينالدى.
ال زەرەندى جانە ساندىقتاۋ اۋداندارىندا بۇل كورسەتكىش 17 تسەنتنەرگە جەتتى. سونىمەن قاتار، كەلەر جىلعا قاجەتتى 522,8 مىڭ توننا تۇقىم قورى جاسالدى. ناۋقاندى ۋاقىتىلى ءارى جاقسى كورسەتكىشپەن اياقتاۋعا ساندىقتاۋ اۋدانىنىڭ «سۆوبودنىي» سەرىكتەستىگى، ەسىل اۋدانىنىڭ «زارەچنىي» سەرىكتەستىگى، جاقسى اۋدانىنىڭ «ترۋد» سەرىكتەستىگى، ارشالى اۋدانىنىڭ «يجيەۆسكي» وندىرىستىك كووپەراتيۆى، استراحان اۋدانىنىڭ «فەرمەر-2002» سەرىكتەستىگى سىندى شارۋاشىلىقتار ءوز ۇلەستەرىن قوسقانىن ايتا كەتكەن ءلازىم.
اسىل تۇقىمدى مال باسى كوبەيۋدە
اعىمداعى جىلدىڭ باسىندا اقكول اۋدانىندا اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى (رەپرودۋكتورلار) جەلىسىن قۇرۋ باعىتىندا قولعا الىنعان «SC Food» ج ش س تولىق قۋاتىنا شىقتى. بۇل مال شارۋاشىلىعى كەشەنى 2011-جىلدىڭ سوڭىندا قۇرىلىپ، ءوزىنىڭ جۇمىسىن «ءىرى قارا مال ەتىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن دامىتۋ» جوباسىنىڭ شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. بۇل ازات اۋىلىندا ورنالاسقان 2400 باسقا ارنالعان رەپرودۋكتور. قازىرگى كەزدە مۇندا 2400 ءىرى قارانى باعۋدا. شارۋاشىلىقتىڭ 50 مىڭ گەكتارعا جۋىق جەرى بار. ونىڭ 33 گەكتارى شابىندىق تا، قالعانى مال جايىلىمى.
«ابەردين انگۋس» تۇقىمدى اسىل تۇقىمدى مالدىڭ ءبىرىنشى لەگى وسىدان 5-6 جىل بۇرىن (1000 باس) ا ق ش جانە اۆستراليادان اكەلىندى. وسى كۇنى بۇل مالدار ارقانى جەرسىنىپ ۇلگەردى. شارۋاشىلىق جىل سايىن ورتاشا العاندا 100 باس اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا مالدى اقمولا، سولتۇستىك قازاقستان، قوستاناي جانە قاراعاندى وبلىستارىنداعى شارۋاشىلىقتارعا تىرىدەي ساتۋدا.
ج ش س باس ديرەكتورى ماقسۇت باقتىبايەۆ اتاپ وتكەندەي: «بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدە «انگۋس» تۇقىمىن وسىرەتىن ساناۋلى شارۋاشىلىق قانا بار. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز - ولاردىڭ سانىن ارتتىرۋ. سەبەبى «انگۋس» تۇقىمى سولتۇستىك كليماتقا بەيىم، ءوسىمتال. ءارى ونىڭ ەتى الەمدىك نارىقتا جوعارى سۇرانىسقا يە». سونىمەن قاتار، شارۋاشىلىق مەنشىگىندەگى ءىرى قاراعا قاجەتتى ءبىر جارىم جىلدىق جەمشوپ قورى جەتكىلىكتى مولشەردە ازىرلەنگەن. بۇگىندە مال كۇتىمىمەن 50 گە جۋىق ادام اينالىسادى. ولاردىڭ بارلىعى دەرلىك جەرگىلىكتى تۇرعىندار.
اقمولانىڭ تاريحي جەرلەرى «قازاقستاننىڭ كيەلى گەوگرافياسى» كارتاسىنا ەندى
تاريحي ەسكەرتكىشتەردى قورعاۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى قۋانىش شاقشاقوۆتىڭ ايتۋىنشا، رەسپۋبليكالىق كيەلى ورىندار كارتاسىنا اقمولا وبلىسىنان ون نىسان ەنگەن. ولاردىڭ قاتارىندا ەرەيمەنتاۋ اۋدانىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان قۇماي ەسكەرتكىشتەر كەشەنى، بىتىعاي كەسەنەسى، بۋراباي اۋدانىنداعى ابىلاي حان الاڭى مەن كەشەنگە كىرەتىن تاريحي ورىندار، اڭىز اڭگىمەلەرگە نەگىز بولعان وقجەتپەس شىڭى، سەلينوگراد اۋدانىنداعى قابانباي باتىر كەسەنەسى، جاقسى اۋدانىنىڭ اۋماعىنداعى باۋبەك باتىر مازارى سياقتى ورىندار بار.
تاعايىنداۋلار
اقمولا وبلىسى ءۇشىن بيىلعى جىلى تاعايىنداۋلارعا تولىق بولدى. الدىمەن، 2017-جىلدىڭ 14- ناۋرىزىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ وكىمىمەن مالىك مىرزالين وبلىس اكىمى قىزمەتىنە تاعايىندادى. مالىك كەڭەسباي ۇلى مىرزالين 1971-جىلى 31- قازاندا اقتوبە قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن.
1996-جىلى ماسكەۋ قالاسىنداعى مەملەكەتتىك حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتىن بىتىرگەن. مالىك مىرزاليننىڭ وڭىرگە اكىم بولىپ كەلۋىنەن وڭىردە الەۋمەتتىك-وندىرىستىك سالادا وڭ وزگەرىستەر بايقالا باستادى. كەيىن وبلىس اكىمى ءوزىنىڭ ورىنباسارلارى ەتىپ ولجاس اباي ۇلى بەكتەنوۆتى، ۆاسيلي لەونيدوۆيچ كرىلوۆتى، اينا ەرمەك قىزى مىسىرالىموۆانى، اسقاربەك سەزبەك ۇلى ۇيسىمبايەۆتى جانە وبلىس اكىمى اپپاراتى باسشىسى قانات بەيبىت ۇلى شوكەنيەۆتى تاعايىندادى.
سونىمەن قاتار، ەسىل، جارقايىڭ، اتباسار، استارحان، بۋراباي، زەرەندى اۋداندارىنىڭ دا اكىمدەرى مەن وبلىستىق دەنساۋلىق، ءبىلىم، تىلدەردى دامىتۋ، ىشكى ساياسات، كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارمالارى مەن جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ باسشىلارى دا اۋىستى.
اكادەميك قانىش ساتبايەۆتىڭ ەسكەرتكىشى
ستەپنوگور قالاسىندا قازاق حالقىنىڭ ءبىرتۋار ۇلى، عالىم، قازاق ك س ر عىلىم اكادەمياسىن ۇيىمداستىرۋشى جانە ونىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى، قازاق ك س ر اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى، كەڭەس وداعىنىڭ جانە قازاقستاننىڭ مەتاللوگەنيا مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى، قازاقتان شىققان تۇڭعىش اكادەميك قانىش ساتبايەۆتىڭ قۇرمەتىنە ەسكەرتكىش ورناتىلدى.
ۆوكزال ماڭىنداعى الاڭعا ورناتىلعان ەسكەرتكىش قالا كەلبەتىن اشىپ تۇر. ءمۇسىننىڭ بيىكتىگى - 3,6, ال پوستامەنتپەن بىرگە - 7 مەتر. قانىش ساتبايەۆتىڭ ەسكەرتكىشى اينالاسىنداعى بەزەندىرىلگەن، اباتتاندىرىلعان دەمالىس ورنى قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنىڭ سۇيىكتى ورنىنا اينالاتىنىنا كامىل سەنۋگە بولادى. ەسكەرتكىشتىڭ اۆتورى تانىمال سۋرەتشى، قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى - ازات بايارلين.
ەسكەرتكىشتى ق ر حالىق قاھارمانى توقتار اۋباكىروۆ جانە عالىمنىڭ نەمەرەسى ءاليما قاينەكەي قىزى جارماعانبەتوۆا اشتى.
بۋرابايدا تۇڭعىش رەت «قانسونار» حالىقارالىق تۋرنيرى ۇيىمداستىرىلدى
تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى جانە اتاقتى قۇسبەگى ءماسىپ باتىرحان ۇلىنىڭ قۇرمەتىنە ۇيىمداستىرىلعان حالىقارالىق تۋرنيرگە قازاقستان، قىتاي، قىرعىزستان، موڭعوليا، ۆەنگريا جانە رەسەيدەن كەلگەن ساياتشىلار قاتىستى. جارىس بارىسىندا 41 بۇركىت، 4 قارشىعا جانە 4 سۇڭقار قۇسىنىڭ ەپتىلىگى مەن العىرلىعى سىنعا ءتۇستى.
تۋرنيردىڭ اشىلۋىنا اقمولا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى اينا مىسىرالىموۆا، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى مونعوليا مەملەكەتىنىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى لۋۆسان باتتۋلگا، ۆەنگريا رەسپۋبليكاسىنىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسىنىڭ ورىنباسارى شاندو دوروگي جانە ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى بويىنشا رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىقتىڭ وكىلدەرى قاتىستى. باس جۇلدەگە اقمولا وبلىسى اكىمدىگى اتىنان تەمىر تۇلپار تىگىلدى. وعان قوسا، ق ر ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى بويىنشا رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىق تاراپىنان 2 ميلليون تەڭگە قارجى ءبولىندى.
ناتيجەسىندە، باس جۇلدە - اۆتوكولىكتى اقمولا وبلىسىنىڭ ەڭبەكشىلدەر اۋدانىنان كەلگەن ساياتشى قانات شۇلەنبايەۆ جەڭىپ الدى. حالىقارالىق دودانىڭ وزگە دە جۇلدەگەرلەرى سىي-سياپاتتارعا يە بولدى.
اقمولا وبلىستىق «ارقا اجارى» گازەتىنە 100 جىل تولدى
وسىعان وراي كوكشەتاۋ قالاسىندا حالقىمىزدىڭ ۇلى اقىنى ءارى كورنەكتى قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى ساكەن سەيفۋللين نەگىزىن قالاعان اقمولا وبلىستىق «ارقا اجارى» گازەتىنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي «تىرشىلىكتىڭ ۇزىلمەيتىن عۇمىرى «ارقا اجارى» -100» اتتى سالتاناتتى شارا وتكىزىلدى.
ايماق باسشىسى مالىك مىرزاليننىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن شاراعا «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» ا ق باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەربولات قامەنوۆ، ساكەن سەيفۋللين مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى، اقىن، ق ر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ جانە «الاش» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى نەسىپبەك ايت ۇلى، ق ر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ بەسىنشى شاقىرىلىمنىڭ دەپۋتاتى، جۋرناليست، ق ر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى الدان سمايىل، مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى، پروفەسسور امانگەلدى سمايىلوۆ، «جەتىسۋ» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى امىرە ارىندار شاقىرىلدى.
سونىمەن قاتار، «ارقا اجارى» گازەتى رەداكتسياسى عيماراتىنىڭ سىرتىنا وسى گازەتتىڭ نەگىزىن قالاعان قازاقتىڭ اتاقتى اقىنى، مەملەكەتتىك قايراتكەرى ساكەن سەيفۋلليننىڭ قۇرمەتىنە مەموريالدىق تاقتا اشىلدى.
ەڭبەكشىلدەر اۋدانىنىڭ اتاۋى ءبىرجان سال بولىپ وزگەرتىلدى
«اقمولا وبلىسىنىڭ ەڭبەكشىلدەر اۋدانىن قايتا اتاۋ تۋرالى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك- اۋماقتىق قۇرىلىسى تۋرالى» 1993-جىلعى 8- جەلتوقسانداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 9-بابىنا سايكەس قاۋلى ەتەمىن: 1. اقمولا وبلىسىنىڭ ەڭبەكشىلدەر اۋدانى ءبىرجان سال اۋدانى بولىپ قايتا اتالسىن. 2. وسى جارلىق العاشقى رەسمي جاريالانعان كۇنىنەن باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن. نازاربايەۆ استانا، اقوردا، 2017-جىلعى 13- جەلتوقسان 605№»، دەپ كورسەتىلگەن ەلباسى جارلىعىندا.
ءبىرجان سال 1834-جىلى وسى ەڭبەكشىلدەر اۋدانى اۋماعىندا دۇنيەگە كەلىپ، كەيىن 63 جاسىندا تۋعان جەرىندە قايتىس بولعان. ءبىرجان سال قازاقتىڭ ءداستۇرلى انشىلىك ونەرىن، حالىق مۋزىكاسىن جاڭا بەلەسكە كوتەرىپ، ءوز ءان-ولەڭدەرىمەن تولىقتىرعان ءىرى تۇلعا.
تۇڭعىش رەت ناۋبايحاناشىلار ءوزارا سايىستى
«World Skills Kazakhstan-2017» اتاۋىمەن اتباسارداعى 11№ اگروتەحنيكالىق كوللەدجىندە تۇڭعىش رەت ۇيىمداستىرىلعان جارىسقا وبلىستاعى 7 كوللەدجدىڭ ستۋدەنتتەرى قاتىستى. جەڭىمپازدار قامىر يلەۋ، مايقوسپا توقاش ءپىسىرۋ، نان، كرۋاسساندار ءپىسىرۋ بويىنشا انىقتالدى.
ماسكەۋ باعىتىنداعى اۋە رەيسى قايتا جاڭعىرتىلدى
2017-جىلدىڭ مامىر ايىنان باستاپ كوكشەتاۋعا ماسكەۋدەن ۇشاقتار قاتىناي باستادى. العاشقى رەيستى قالا اكىمى ەرمەك مارجىقپايەۆ، وبلىستىق تۋريزم باسقارماسىنىڭ باسشىسى شىناربەك باتىرحانوۆ، اۋەجاي اكىمشىلىگى مەن جۋرناليستەر قارسى العان بولاتىن. العاشقى رەيسپەن ماسكەۋدەن 25 جولاۋشى ۇشىپ كەلدى. ۇشۋ ۇزاقتىعى 3-3,5 ساعاتتى قۇرايدى. بيلەتتىڭ قۇنى 50 مىڭ تەڭگەدەن استام.
سونىمەن قاتار، قازىرگى كەزدە كوكشەتاۋ اۋەجايى ارقىلى اقتاۋ-كوكشەتاۋ-اقتاۋ، الماتى-كوكشەتاۋ-الماتى باعىتتارىندا اپتاسىنا ەكى رەت ىشكى اۋە رەيستەرى قاتىنايدى. وعان قوسا، اعىمداعى جىلدىڭ 5- مامىرىنان باستاپ شىمكەنت-كوكشەتاۋ-شىمكەنت اۋە باعىتى قالپىنا كەلتىرىلدى.
بۇل رەيستەر اپتانىڭ جۇما جانە جەكسەنبى كۇندەرى سكات اۋە كومپانياسىنىڭ CRJ-200 اۋە كەمەلەرىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. ال ماسكەۋ باعىتىنداعى اۋە رەيسى كوكشەتاۋ حالىقارالىق اۋە جايى ارقىلى ار جەكسەنبى سايىن «اۆياكومپانيا S7» اۋە كومپانياسىنىڭ Airbus A320 جايلى ۇشاقتارىمەن رەسەي استاناسى «دومودەدوۆو» اۋەجايىنا تىكەلەي قاتىنايدى.
اۆتور: اسلان وسپانوۆ
