كرەملدە قورعانىس ءمينيسترى بەس مىڭ گەنەرال مەن پولكوۆنيكتەرىن تاستاپ، زالدان شىعىپ كەتتى - تاۋەلسىزدىك تۋرالى 100 اڭگىمە

قازاق، ورىس جانە اعىلشىن تىلىندەگى ەلەكتروندى كىتاپ - 1991 -جىلدان باستاپ بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى سوڭعى ءۇش ونجىلدىقتاعى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ جەتىستىكتەرىمەن تىكەلەي نەمەسە جاناما بايلانىستى بىرەگەي وقيعالار الماناحى.

سپيكەرلەردىڭ كوپشىلىگى تاريحي وقيعانىڭ كۋاگەرى بولا وتىرىپ، وزدەرىنىڭ جەكە ەستەلىكتەرى مەن ەموتسيالارىن باياندايدى، ەل دامۋىنىڭ ءاربىر ناقتى كەزەڭىنىڭ بۇرىن بەلگىسىز بولعان بولشەكتەرىن ەسكە الادى. سونىمەن قاتار، بۇل كىتاپتا سوڭعى 30 جىل ىشىندەگى ەكونوميكالىق، قوعامدىق- ساياسي جانە مادەني پروتسەستەردى تالدايتىن سالالىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرلەرى كەلتىرىلگەن.

اڭگىمەلەردە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى- ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆتىڭ ساياساتتاعى بەينەسى ەرەكشە ورىن العان.

«قازاقپارات» ح ا ا وقىرماندار نازارىنا وسى كىتاپتان ۇزىندىلەر جاريالايدى.

تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرى قالاي قۇرىلدى

مۇحتار التىنبايەۆ مەملەكەتتىك جانە اسكەري قايراتكەر، حالىق قاھارمانى، ارميا گەنەرالى

مەن كەڭەس ارمياسىنىڭ سوڭعى بۇكىلوداقتىق وفيتسەرلەر جينالىسىنىڭ قاتىسۋشىسى بولدىم.

ول كەزدە قيىن جانە قاۋىپتى جاعداي تۋىندادى: كەڭەس وداعى جوق، ءبىراق كەڭەس اسكەرى بار. بۇل جينالىستا بۇدان ءارى نە بولاتىنىن ەشكىم ناقتى ايتا المادى. يادرولىق قارۋى بار اسكەردى كىم باسقاراتىنى بەلگىسىز بولدى.

ك س ر و- نىڭ سوڭعى قورعانىس ءمينيسترى ە. شاپوشنيكوۆ شىنىمەن «تىعىرىققا» تىرەلدى. جينالىسقا قاتىسۋشىلار پروبلەمالاردىڭ شەشىمىن تابا الماي، ت م د ەلدەرىنىڭ پرەزيدەنتتەرىنەن اعىمداعى جاعداي بويىنشا تۇسىنىكتەمە بەرۋدى تالاپ ەتتى. ءبىز، كرەملدەگى كونگرەسس سارايىندا بەس مىڭ گەنەرال مەن پولكوۆنيك جينالىپ، ولاردى ۇزاق كۇتتىك.

كەڭەس اسكەرى مەن ونىڭ قارۋ- جاراعىن نە كۇتىپ تۇرعانىن ءتۇسىنۋ بارىمىزگە ماڭىزدى ەدى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان «تاريح قالاي جاسالدى» ارنايى تەلەجوباسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆ: «مەن بارىپ جاعدايدى ءتۇسىندىرىپ، ولاردى تىنىشتىققا شاقىرۋ كەرەك دەپ ايتتىم»، - دەگەن سوزدەرىن ەسكە الدى.

ۋكراينا پرەزيدەنتى: «جوق، بارمايمىن»، - دەدى. جاعداي قيىنداي باستادى. ن. ءا. نازاربايەۆ پەن ب. ن. ەلتسين سارايعا كەلگەندە زالدىڭ ءىشى اسكەري ادامدارعا تولى ەدى. پرەزيديۋمدا ءۇش ادام بولدى. ە. شاپوشنيكوۆ جينالىستى جالعاستىرۋعا تىرىستى، ءبىراق ونى ەشكىم تىڭدامادى. سوڭىندا ول پرەزيديۋمنان شىعىپ كەتتى. وسى ءمينيستردىڭ دارمەنسىزدىگىن تەك ءبىراز جىل وتكەن سوڭ عانا تۇسىنۋگە بولاتىن ەدى. قورعانىس ءمينيسترى گەنەرالدارىن تاستاپ، زالدان شىعىپ كەتتى. سول كەزدە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ونى قۋىپ جەتىپ، ورنىنا قايتاردى.

بارلىعى بوريس ەلتسين ءسوز سويلەيدى دەپ كۇتتى. الايدا تريبۋناعا ن. ءا. نازاربايەۆ كوتەرىلىپ، دالەلدى ءسوز سويلەپ، تىڭعىلىقتى تۇسىنىكتەمەلەر بەردى. بۇل ەلباسىن العاش كورگەن كەزىم ەدى. مەنى ەرەكشە قۋانىش سەزىمى باۋراپ الدى. ال سول كەزدەگى تۋىنداعان جاعدايعا كەلسەك، ونىڭ اسا قاۋىپتى ەكەنى دە تۇسىنىكتى: يادرولىق قارۋ - يەسىز، اسكەر - باس قولباسشىسىز قالدى. مەنىڭ ويىمشا، وسىنىڭ ءوزى سول كەزدە بۇكىل الەمدى ءدۇر سىلكىندىرگەن.

جاڭا مەملەكەت قۇرۋ جانە رەفورمالار جۇرگىزۋ ءۇشىن سەنىمدى اسكەري جۇيە قالىپتاستىرۋ قاجەت بولدى. سوندىقتان، تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن باستاپ مەملەكەت ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى رەتىندە ەلدىڭ ەگەمەندىگىن، اۋماقتىق تۇتاستىعىن، حالقىمىزدىڭ بەيبىت جانە تىنىش ءومىرىن سەنىمدى قورعاۋعا قابىلەتتى اسكەر قۇرۋعا ەرەكشە نازار اۋداردى. بۇل باعىت ءاردايىم ەلباسىنىڭ ەرەكشە نازارىندا بولدى. شىندىعىندا، سول كەزەڭدەگى قيىنشىلىقتاردىڭ بارلىعىن ءتىزىپ بەرە المايمىن، ءبىراق، دايەكتى بولۋ ءۇشىن ولاردىڭ بىرنەشەۋىن اتاپ وتۋگە بولادى.

تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا اسكەري باسشىلىقتىڭ كوپتەگەن وكىلدەرى قازاقستاننان تاريحي وتانىنا كەتتى، سونىڭ كەسىرىنەن ارامىزدا كاسىبي بىلىكتى ماماندارىمىز از قالدى. مەن تۇرىكمەنستانداعى اسكەري قىزمەتتە جۇرگەنىمدە قازاقستانعا اۋىسۋ تۋرالى بىرنەشە رەت ءوتىندىم، ءبىراق سايكەس لاۋازىم بولمادى. سوڭىندا، باقىتىمىزعا قاراي، ءبىزدىڭ اتا- بابالارىمىز ارمانداعان تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزدىك. سول كەزدە قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن. ءا. نازاربايەۆ وتاننان الىس ورنالاسقان قازاق اسكەري كۇشتەرىن شۇعىل جيناۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى. وسىنىڭ ارقاسىندا 1992 -جىلى قازاقستانعا ورالدىم.

الدىمەن، مەن كورپۋس كومانديرى بولىپ تاعايىندالدىم، ءبىراق ءبىراز ۋاقىتتان وتكەننەن كەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىرىنشى قورعانىس ءمينيسترى ساعادات نۇرماعامبەتوۆ اسكەري- اۋە كۇشتەرىن باسقارۋدى ۇسىندى. بۇل ءوزى ابدەن توزىعى جەتىپ تۇرعان سالا بولاتىن. سوندىقتان وعان جاۋاپكەرشىلىك تە ۇلكەن ەدى. ساعادات قوجاحمەت ۇلىنىڭ ۇسىنىسىنان مەن بىرنەشە رەت باس تارتتىم، ءبىراق كەيىن ەلباسىنىڭ ءوزى شاقىرىپ، وسى ماڭىزدى جۇمىستى ماعان جۇكتەدى.

قازاقستاننىڭ دەربەس اسكەرىنىڭ قۇرىلعان جىلدارى وتە كۇردەلى كەزەڭ بولدى. 1992 -جىلعى 8 -مامىردا ماعان قوڭىراۋ شالىپ، شۇعىل ارادا الماتىداعى رەزيدەنسياعا شاقىرتۋ الدىم. ول كەزدە كورپۋس كومانديرى ەدىم. رەزيدەنتسياعا كەلدىم، سول جەردە ساعادات نۇرماعامبەتوۆ تە بولدى. «بۇيرىعىڭىز بويىنشا كەلىپ تۇرمىن» دەپ بايانداپ ەدىم «سىزدەر بۇل جەرگە پرەزيدەنتتىڭ بۇيرىعى بويىنشا شاقىرتىلدىڭىزدار» دەدى.

سوسىن ول جەردە نە بولىپ جاتقانىن تۇسىنبەي، ەلۋ مينۋتتاي وتىردىق. ال ءدال ءبىر ساعاتتان كەيىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى شىعىپ: «ەندىگارى ت م د- نىڭ ورتاق بىرىككەن ارمياسى جوق، رەسەي پرەزيدەنتى بوريس ەلتسين رەسەي قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى»، - دەدى. ءسويتتى دە قازاقستان پرەزيدەنتى ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويدى. وسى ساتتەن باستاپ كەڭەس وداعىنىڭ ۇلكەن ارمياسى قۇردىمعا كەتتى جانە ەگەمەن ەلدىڭ اسكەرىنىڭ تاريحى باستالدى.

ەلباسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قورعانىس ءمينيسترى لاۋازىمىنا ساعادات نۇرماعامبەتوۆتى تاعايىندادى جانە وعان گەنەرال- پولكوۆنيك اتاعىن بەردى. قازاقستاندا قورعانىس سالاسىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزى قالاندى. سونىمەن قاتار، سول جىلدارى اسكەري سالادا جەدەل شەشىمدى تالاپ ەتەتىن كوپتەگەن وزەكتى ماسەلەلەر بولدى. ىدىراعان ك س ر و قۇرامىنان ءبىزدىڭ اسكەرلەرىمىزدى شىعارۋ جانە قازاقستاننىڭ يۋريسديكتسياسىنا اۋىستىرۋ شارتتارىندا اسكەرلەردىڭ جاۋىنگەرلىك ازىرلىگىن تومەندەتۋگە جول بەرمەي، قارۋ- جاراقتىڭ، اسكەري تەحنيكانىڭ، ماتەريالدىق قۇرالدار مەن بازالاردىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى وتكىر ەدى. دەربەس اسكەري قۇرىلىس تاجىريبەسىنىڭ جوقتىعىنا جانە وتپەلى كەزەڭنىڭ قيىندىعىنا قاراماستان، جوعارعى باس قولباسشىنىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن ءبىز قىسقا مەرزىم ىشىندە ءوزىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىمىزدى قۇرا الدىق. بۇل- تاۋەلسىزدىك شەجىرەسىنە جازىلعان تاريحي اقيقات.